Tag: InScience προτάσεις βιβλίων

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣΤο χειμωνιάτικο τεύχος των Βιβλιοδεικτών είναι αφιερωμένο εξ ολοκλήρου στον Μίκη Θεοδωράκη, ως ένας φόρος τιμής σ’ έναν δημιουργό που σφράγισε με τη ζωή και το έργο του την Ελλάδα του 20ού αιώνα. Οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης περιλαμβάνουν στον εκδοτικό κατάλογό τους τις δύο μείζονες συγγραφικές καταθέσεις του Μ. Θεοδωράκη: Οι δρόμοι του Αρχάγγελου (1η έκδ. 2009, δύο τόμοι· πρωτοεκδόθηκε από τις εκδ. Κέδρος το 2000), ένας αυτοβιογραφικός ποταμός, γράφτηκαν στο διάστημα 1986–1995, καλύπτοντας τη διαδρομή του ήδη από τα πρώτα του χρόνια στη Χίο, όπου γεννήθηκε το 1925· Tο Χρέος (1η έκδ. 2011), όπου αναδεικνύεται περισσότερο η πολιτική διάσταση της δράσης του, περιλαμβάνει κείμενα που κατανέμονται σε τρεις τόμους: Η Αντίσταση (1967–1970), Η Ανάλυση (1968–1996), Η Δημιουργία (1967–1974). Τα δύο αυτά έργα συμπληρώνει ο συλλογικός τόμος Συμπαντική Αρμονία, Μουσική και Επιστήμη στον Μίκη Θεοδωράκη (1η έκδ. 2007), καρπός του διεθνούς Συμποσίου που διοργανώθηκε το 2006 στο Πανεπιστήμιο Κρήτης με πρωτοβουλία του καθηγητή Γιάννη Κουγιουμουτζάκη. Ένα μικρό χρονικό των όσων προηγήθηκαν της έκδοσης των τριών έργων από τις Π.Ε.Κ. αποτυπώνει ο Γ. Κουγιουμουτζάκης στο κείμενό του «Φιλόξενοι και αφιλόξενοι Καιροί», γραμμένο ειδικά για τους Βιβλιοδείκτες.

Το αφιέρωμα των Βιβλιοδεικτών, που αντλεί τα κείμενά του από το υλικό των Δρόμων του Αρχάγγελου και του Χρέους, δεν είναι ένα χρονολόγιο της ζωής και του έργου του συνθέτη. Στα αποσπάσματα που σταχυολογήθηκαν (οι τίτλοι των κειμένων επελέγησαν από τον επιμελητή), κόκκοι άμμου σε έναν αφηγηματικό ωκεανό, θεωρούμε ότι ο έξοχος αφηγητής Μίκης Θεοδωράκης σκιαγραφεί, σε πρώτο πρόσωπο, κάποια από τα θεμελιώδη βιώματα και ορισμένους από τους βαρύνοντες ιδεολογικούς και αισθητικούς προσανατολισμούς που συνδιαμόρφωσαν την αντίληψή του για τη ζωή και την τέχνη. Και κυρίως αναδεικνύει ότι στην περίπτωση των μεγάλων δημιουργών, το έργο δεν μπορεί να διαχωριστεί από τα βιώματα και τις ιδέες· όπως ο ίδιος σημειώνει, «Δεν λέω ότι επειδή έζησα αυτά τα γεγονότα έπρεπε να γράψω αυτή τη μουσική. Λέω ότι για να γράψω αυτή τη μουσική έπρεπε να ζήσω αυτά τα γεγονότα».«Για μένα η μόνη αξία που δικαιολογεί την ανθρώπινη ιδιότητα είναι η αδελφοσύνη, δηλαδή η δυνατότητα του κάθε ατόμου να εκφράζει αδελφικά αισθήματα για τους άλλους. Ο άνθρωπος είναι ένα κοινωνικό ον και μπορεί να ζήσει μόνο μέσα στην κοινωνία. Έξω από την κοινωνία, είναι καταδικασμένος σε θάνατο. Έτσι, ο βασικός νόμος της κοινωνίας θα έπρεπε να είναι η πλήρης εναρμόνιση των σχέσεων μεταξύ όλων των μελών της κοινωνίας. Μονάχα υπ’ αυτούς τους όρους ο άνθρωπος μπορεί να γίνει άνθρωπος, δηλαδή μπορεί να αφιερωθεί στην οικοδόμηση της εσωτερικής του διάστασης, μια και όλοι οι άνθρωποι είμαστε «ποιητές»! Και πρέπει πράγματι ν’ αγωνιζόμαστε για μια ανθρωπότητα που θα έχει λύσει όλα τα υλικά της προβλήματα, επιτρέποντας έτσι στους ανθρώπους ν’ απελευθερώσουν τον εαυτό τους με την ανάπτυξη της σκέψης, την ανάπτυξη του πολιτισμού, της πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας.»

Απόσπασμα από το βιβλίο Το Χρέος, τόμ. Β’, σ. 572

Ιτάι Γιανάι, Μάρτιν Λέρτσερ

Μετάφραση: Σπύρος Καλαλής
Επιμέλεια: Θεοδώρα Κατσινέλου
Επιστημονική Επιμέλεια: Θάνος Καψάλης
Πρόλογος ελληνικής έκδοσης: Μαρίκα Σύρρου Πριν από τέσσερις περίπου δεκαετίες ο Ρίτσαρντ Ντόκινς δημοσίευσε το βιβλίο: Το Εγωιστικό Γονίδιο, στο οποίο είχε διατυπώσει την πολύκροτη άποψη πως οι άνθρωποι αποτελούν τις «μηχανές επιβίωσης» των «εγωιστικών μορίων που είναι γνωστά ως γονίδια». Όμως το πώς τα ιδιοτελή αυτά γονίδια συνεργάζονται ώστε να οικοδομήσουν έναν οργανισμό ήταν κάτι που παρέμενε εν πολλοίς άγνωστο.

Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας, “Η Κοινωνία των Γονιδίων”, αξιοποιώντας τον πλούτο των δεδομένων που προσκόμισε η σύγχρονη έρευνα, παρέχει μια προοπτική για το πώς τα γονίδια συνεργάζονται, αλλά και πώς ανταγωνίζονται στον αγώνα για την επιβίωση. Οι δύο συγγραφείς, ο Ιτάι Γιανάι και ο Μάρτιν Λέρτσερ —πρωτοπόροι ερευνητές στο νέο πεδίο της βιολογίας συστημάτων— προτείνουν ένα νέο συναρπαστικό εννοιολογικό πλαίσιο για την κατανόηση της εξέλιξης του ανθρώπινου γονιδιώματος, στο οποίο οι αλληλεπιδράσεις καταλαμβάνουν τη θέση του βασικού παραδείγματος της βιολογίας. Αντίθετα από τον τρόπο με τον οποίο προσελήφθη η δημοφιλής μεταφορά του Ντόκινς, οι δύο συγγραφείς θεωρούν ότι το γονιδίωμα δεν είναι ένα σύνολο μεμονωμένων γονιδίων που αποσκοπούν απλώς στην επιβίωσή τους, αλλά ότι συνιστά μια κοινωνία γονιδίων, που όπως οι ανθρώπινες κοινωνίες αποτελείται από μέλη που αναπτύσσουν ταυτόχρονα συνέργειες και αντιπαλότητες.

Η Κοινωνία των Γονιδίων είναι γραμμένη σε γλώσσα προσβάσιμη από το ευρύ κοινό, ώστε να αποκαλύπτει στον μη ειδικό αναγνώστη τις γενετικές στρατηγικές της συνεργασίας και του ανταγωνισμού σε βιολογικές κλίμακες που εκτείνονται από τα μεμονωμένα κύτταρα ως τα βιολογικά είδη. Στο βιβλίο καταγράφεται πώς λειτουργεί το γονιδίωμα στα καρκινικά κύτταρα και στους προγόνους μας, τους Νεάντερταλ, στη φυλετική αναπαραγωγή και κατά την προέλευση της ζωής, με τρόπο όμως που επισημαίνει πάντα ένα κρίσιμο σημείο: ότι η λογική της ζωής δεν μπορεί να γίνει αντιληπτή, παρά μόνον αν θέσουμε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός μας τις αλληλεπιδράσεις των γονιδίων.

Συγγραφείς

Ο Ιτάι Γιανάι είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Βιολογίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Ισραήλ και συνεργάτης στο Ινστιτούτο Προηγμένων Σπουδών Ράντκλιφ του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ.

Ο Μάρτιν Λέρτσερ είναι Καθηγητής Βιοπληροφορικής στο Πανεπιστήμιο Heinrich Heine, Ντίσελντορφ

Alfred Scharff Goldhaber, Robert P. Crease

Μετάφραση: Έφη Καλλιφατίδη
Επιστημονική επιμέλεια: Παναγιώτης ΧαρίτοςΗ πρόκληση να κατανοηθεί το νόημα της κβαντομηχανικής –το να συνδεθεί με τον οικείο κόσμο και τα ζητήματά του –ήταν ένα από τα μεγάλα προβλήματα της διανόησης στην αρχή του εικοστού αιώνα. Ενώ μπορεί να είναι αδύνατο να διδαχτούν οι μη επιστήμονες τη φυσική και τα μαθηματικά της κβαντομηχανικής, είναι δυνατό να καταδείξουμε τα εννοιακά της προβλήματα ή αινίγματα και να εντοπίσουμε τους συσχετισμούς που έκαναν οι καλλιτέχνες και οι συγγραφείς. Σε όσα ακολουθούν, χρησιμοποιούμε σύντομες αναφορές στη θεωρία των κβάντων για να εξηγήσουμε πώς οι όροι και οι εικόνεςτης άρχισαν να εμφανίζονται στην τέχνη, στη λογοτεχνία και στην καθημερινή γλώσσα, ο ένας μετά τον άλλον, ο καθένας με τον τρόπο του. Το βιβλίο ξεδιπλώνεται σαν μια μεγάλη ιστορία που αποτελείται από μια σειρά αλληλένδετων μικρών ιστοριών. Μετά από κάθε κεφάλαιο και προτού να ξεκινήσουμε το επόμενο, προσφέρουμε ένα ιντερλούδιο που δίνει τεχνικές λεπτομέρειες ή αναφέρει σχετικά θέματα που δεν καλύψαμε στο κυρίως κείμενο. Μερικοί αναγνώστες και αναγνώστριες ίσως προτιμήσουν να παραλείψουν αυτές τις διατριβές και μπορούν να το κάνουν χωρίς να χάσουν τον ειρμό τους.

[…] Το κβάντο, έγραψε στο Nature, εισάγει μια «ουσιαστική ασυνέχεια», μια έμφυτη αβεβαιότητα μέσα στις ατομικές διαδικασίες, «εντελώς ξένη προς τις κλασικές θεωρίες». Το πώς προσεγγίζουμε τα ατομικά φαινόμενα αλλάζει ουσιαστικά το πώς μας εμφανίζονται. Έχει σημασία αν πρώτα κοιτάζουμε τη θέση τους ή την ορμή τους. Είναι σάμπως τα ατομικά φαινόμενα να είναι κάτι αφηρημένο και αν ρυθμίσουμε τα όργανά μας για να βρούμε σωματιδιακή συμπεριφορά, τη βρίσκουμε –αλλά αν τα ρυθμίσουμε για κυματική συμπεριφορά, πάλι θα τη βρούμε. Το στήσιμο των οργάνων μας –αυτό που ο Bohr αποκάλεσε «συντελεστές παρατήρησης» -επηρεάζει, όχι μόνον την επιστημολογία, αλλά και την οντολογία.

Στυλιανός Ε. Αντωναράκης

Μετάφραση: Μαριλένα Παπαϊωάννου

Κυκλοφορεί την Πέμπτη 16 Σεπτεμβρίου 2021

Τι είναι το γονιδίωμα; Τι είδους ποικιλομορφία το χαρακτηρίζει; Πώς διαμορφώνεται κάθε άνθρωπος βάσει της μοριακής ιδιαιτερότητας του γονιδιώματός του; Πόσο σημαντικές είναι οι γονιδιωματικές παραλλαγές για την εμφάνιση γενετικών ασθενειών και την εκδήλωση προδιάθεσης σε κλινικές καταστάσεις και χαρακτηριστικά; Ποιο είναι το γενετικό υπόβαθρο των ασθενειών; Μπορεί η εμφάνισή τους να ερμηνευθεί εξελικτικά; Είναι άραγε ο καρκίνος μια γονιδιωματική πάθηση; Και εντέλει, πόσο σημαντικές για την υγεία και την ασθένεια είναι οι πληροφορίες που αποκομίζουμε από το γονιδίωμα;

Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας πραγματεύεται όλα αυτά τα —σημαντικά για τη ζωή κάθε ατόμου, αλλά και ολόκληρου του ανθρώπινου είδους— ερωτήματα και προσπαθεί να δώσει απαντήσεις με βάση τις γνώσεις που διαθέτουμε σήμερα. Στο βιβλίο χρησιμοποιούνται ως παραδείγματα περίπου πενήντα μικρές ιστορίες, που σκοπό έχουν να βοηθήσουν τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα τον θαυμαστό κόσμο του γονιδιώματος, αλλά και να λειτουργήσουν ως εφαλτήριο για περαιτέρω αναζήτηση και ενημέρωση.

Στην πορεία για την κατανόηση της κρυμμένης αλήθειας, η επιστημονική γνώση διαρκώς εμπλουτίζεται, αναθεωρείται και κάποτε οδηγείται σε κοινούς τόπους — πάντα μέσα από τη γόνιμη αντιπαράθεση. Οι ιστορίες του βιβλίου βασίζονται στις γνώσεις που έχουμε σήμερα· όπως, όμως, λέει ο Σαίξπηρ στην Τρικυμία: «Ό,τι είναι παρελθόν, είναι πρόλογος». Η έκδοση αυτή, λοιπόν, παραδίδεται στο αναγνωστικό κοινό με κάποιο δέος — το δέος που πηγάζει από τον βαθμό της αγνωσίας μας.

Τι είναι το γονιδίωμα; Τι είδους ποικιλομορφία το χαρακτηρίζει; Πώς διαμορφώνεται κάθε άνθρωπος βάσει της μοριακής ιδιαιτερότητας του γονιδιώματός του; Πόσο σημαντικές είναι οι γονιδιωματικές παραλλαγές για την εμφάνιση γενετικών ασθενειών και την εκδήλωση προδιάθεσης σε κλινικές καταστάσεις και χαρακτηριστικά; Ποιο είναι το γενετικό υπόβαθρο των ασθενειών; Μπορεί η εμφάνισή τους να ερμηνευθεί εξελικτικά; Είναι άραγε ο καρκίνος μια γονιδιωματική πάθηση; Και εντέλει, πόσο σημαντικές για την υγεία και την ασθένεια είναι οι πληροφορίες που αποκομίζουμε από το γονιδίωμα;

Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας πραγματεύεται όλα αυτά τα —σημαντικά για τη ζωή κάθε ατόμου, αλλά και ολόκληρου του ανθρώπινου είδους— ερωτήματα και προσπαθεί να δώσει απαντήσεις με βάση τις γνώσεις που διαθέτουμε σήμερα. Στο βιβλίο χρησιμοποιούνται ως παραδείγματα περίπου πενήντα μικρές ιστορίες, που σκοπό έχουν να βοηθήσουν τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα τον θαυμαστό κόσμο του γονιδιώματος, αλλά και να λειτουργήσουν ως εφαλτήριο για περαιτέρω αναζήτηση και ενημέρωση.

Στην πορεία για την κατανόηση της κρυμμένης αλήθειας, η επιστημονική γνώση διαρκώς εμπλουτίζεται, αναθεωρείται και κάποτε οδηγείται σε κοινούς τόπους — πάντα μέσα από τη γόνιμη αντιπαράθεση. Οι ιστορίες του βιβλίου βασίζονται στις γνώσεις που έχουμε σήμερα· όπως, όμως, λέει ο Σαίξπηρ στην Τρικυμία: «Ό,τι είναι παρελθόν, είναι πρόλογος». Η έκδοση αυτή, λοιπόν, παραδίδεται στο αναγνωστικό κοινό με κάποιο δέος — το δέος που πηγάζει από τον βαθμό της αγνωσίας μας.

Βένκι Ραμακρίσναν – Βραβείο Νόμπελ Χημείας 2009Η ιστορία αυτή είναι η προσωπική εξιστόρηση των εμπειριών που αποκόμισε ο συγγραφέας ως φοιτητής, καθηγητής και ενθουσιώδης πειραματιστής που προσπαθεί να κατανοήσει πώς τα κύτταρα εκπληρώνουν μία από τις πλέον αρχέγονες και θεμελιώδεις λειτουργίες: τη σύνθεση των πρωτεϊνών. Μέσα από την οπτική του μετανάστη στην Αμερική και αργότερα στην Αγγλία, αλλά και του φυσικού που εισδύει στον κόσμο της βιολογίας, η ιστορία του αποτυπώνει τα συναισθήματα ενός «ξένου» που λαχταρά να γίνει μέρος του επιστημονικού και κοινωνικού κόσμου τον οποίο παρατηρεί.
Υπάρχει, όμως, και η καθαυτό επιστημονική ανακάλυψη: οι δομές της βιολογικής μηχανής που διαβάζει τον γενετικό κώδικα και μεταφράζει την αλληλουχία των νουκλεοτιδίων του σε αλυσίδες αμινοξέων οι οποίες συγκροτούν όλες τις –απαραίτητες για τη ζωή στον πλανήτη– πρωτεΐνες. Το ριβόσωμα, που αποτελείται από μία μεγάλη και μία μικρή υπομονάδα, αναδεικνύεται εδώ σε όλο του το μεγαλείο: η ερευνητική δουλειά του συγγραφέα αποκάλυψε το μοριακό υπόβαθρο του μηχανισμού αποκωδικοποίησης της μικρής ριβοσωματικής υπομονάδας, αλλά και το πώς διάφορα αντιβιοτικά εμποδίζουν τη λειτουργία του βακτηριακού ριβοσώματος εξαλείφοντας έτσι τις μικροβιακές μολύνσεις. Η διαδικασία προσδιορισμού της υπομονάδας αυτής, από τις αρχικές προσπάθειες με τα επιμέρους δομικά στοιχεία, μέχρι τις κατοπινές, ηρωικές απόπειρες καθαρισμού και κρυστάλλωσης ολόκληρης της μικρής υπομονάδας, είναι μια συναρπαστική ιστορία επινοητικότητας, τύχης και, τελικά, επιτυχίας. 

Από τον πρόλογο της Jennifer Doudna, Βραβείο Νομπέλ Χημείας 2020

«Το ριβόσωμα είναι ο κεντρικός επεξεργαστής που αποκωδικοποιεί τον παγκόσμιο κώδικα της ζωής, και η ιστορία της κατανόησής του είναι παρόμοια με εκείνη του DNA. Το λεπτομερές και πληθωρικό χρονικό που μας δίνει εδώ ο Βένκι Ραμακρίσναν έχει την ίδια αφοπλιστική ευθύτητα με τη Διπλή έλικα του James Watson. Ο συγγραφέας μιλάει με ειλικρίνεια για την ανταγωνιστική φιλοδοξία που λειτουργούσε ως κίνητρό του, καταθέτοντας συνάμα κάποιες εξαιρετικά εύστοχες σκέψεις για την εν δυνάμει φθοροποιό επίδραση των μεγάλων βραβείων. Η γονιδιακή μηχανή θα διαβαστεί ξανά και ξανά, ως ένα σημαντικό τεκμήριο στην ιστορία της επιστήμης.»

Richard Dawkins

 Μετάφραση-Ερμηνευτικά σχόλια : Παναγιώτης ΘανασάςΗ παρούσα έκδοση περιλαμβάνει το σύνολο των Προλόγων και των Εισαγωγών που προέταξε ο Χέγκελ στις εκδόσεις των έργων του, από το 1807 έως και το 1832. Γνωστοί κυρίως για τις εμβληματικές επιγραμματικές φράσεις που περιέχουν, οι Πρόλογοι αποτελούν πρωτίστως αναντικατάστατα τεκμήρια του τρόπου με τον οποίο ο φιλόσοφος έχει συλλάβει τη βασική αποστολή καθενός από τα έργα του. Όσο για τις Εισαγωγές, αυτές αποτελούν αναπόσπαστα μέρη των έργων στα οποία προτάσσονται: το εγχείρημα της Φαινομενολογίας δύσκολα γίνεται κατανοητό χωρίς τη μεγαλειώδη Εισαγωγή της· η ιδιαιτερότητα της εγελιανής Λογικής δεν αποσαφηνίζεται πουθενά αλλού τόσο καθαρά όσο στην Εισαγωγή στην Επιστήμη της Λογικής· η ανάγκη συγκρότησης της φιλοσοφίας ως καθολικής επιστήμης στο πλαίσιο ενός συστήματος βρίσκει μια διαυγή διατύπωση στην Εισαγωγή της Εγκυκλοπαίδειας· η Φιλοσοφία του δικαίου, τέλος, προϋποθέτει τη διασύνδεση των εννοιών της βούλησης, της ελευθερίας και του δικαίου που εκτίθεται στην Εισαγωγή του έργου.

Η έκδοση παρουσιάζει αυτά τα κείμενα σε μια νέα, έγκυρη, μετάφραση, φιλοδοξώντας να αποτελέσει βασικό έργο υποδομής για την πρόσληψη της εγελιανής φιλοσοφίας στην Ελλάδα, αλλά και ένα είδος «φυσικής» εισαγωγής στο εγελιανό φιλοσοφικό σύμπαν. Τα εκτενή ερμηνευτικά Σχόλια καθοδηγούν τον αναγνώστη στην εκ του σύνεγγυς ανάγνωση των κειμένων, αποβλέποντας στην ερμηνεία των κυριότερων σημείων τους, στην ανάδειξη της συλλογιστικής τους πορείας και στην αποσαφήνιση του νοήματος δυσνόητων χωρίων.