InScience Magazine

Tag: ιστορια

  • ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ

    ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ

    ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ

    Γ. Π. ΤΡΙΜΠΕΡΗΣ

    ISBN 978-960–451–560–8
    Διαστάσεις: 14 x 21 cm
    Αριθμός σελίδων: 400
    Τιμή: € 17,10
    Έτος Α! έκδοσης: 2/2026Περιγραφή

    Το Πανεπιστήμιο, ιστορικό πεδίο ταξικών και ιδεολογικών αντιθέσεων, μετασχηματίζεται ραγδαία σε μηχανισμό αγοραίας αξιοποίησης και εργαλείο πειθάρχησης και χειραγώγησης υπό τις επιταγές του κεφαλαίου, των ιμπεριαλιστικών οργανισμών, όπως η ΕΕ, και του κράτους. Είναι αυτή η πορεία αναπόφευκτη ή πολιτικά ανατρέψιμη;

    Στο Πρώτο Μέρος, μέσα από μια διαλεκτική και συγκριτική ανάλυση της ιστορικής εξέλιξης των Πανεπιστημίων της Δυτικής Ευρώπης και των ΗΠΑ από τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, τον Διαφωτισμό, τη Βιομηχανική Επανάσταση και τους μετασχηματισμούς του 19ου και του 20ού αιώνα έως σήμερα, η έκδοση φωτίζει τις συνθήκες που οδήγησαν στη γέννηση και στις συνεπακόλουθες διαμορφώσεις του Πανεπιστημίου. Αναδεικνύει τον ρόλο των παραγόντων που επέβαλαν τη μετάλλαξη του αστικού Πανεπιστημίου σε «Πανεπιστήμιο της Αγοράς», καθώς και τις πολύμορφες δραματικές συνέπειες αυτής της μετάλλαξης.

    Στην περίπτωση της Ελλάδας, η πορεία προς το «Πανεπιστήμιο της Αγοράς» ακολούθησε διαφορετική τροχιά. Στο Δεύτερο Μέρος εξετάζεται κριτικά η «ελληνική περίπτωση». Αναλύονται οι νομοθετικές και, μέσω αυτών, οι πολιτικές και οι ιδεολογικές παρεμβάσεις στη διαμόρφωση του ελληνικού Πανεπιστημίου από τις διαδοχικές κυβερνήσεις της περιόδου της Μεταπολίτευση έως σήμερα, παράλληλα με τη στάση και τις θέσεις του διδακτικού προσωπικού, του φοιτητικού κινήματος και των πολιτικών δυνάμεων. Διερευνώνται τα αίτια και τα χαρακτηριστικά της κρίσης του ελληνικού Πανεπιστημίου. Παρουσιάζονται οι συνέπειες της σύγχρονης, ιδιαίτερα επικίνδυνης εμπορευματικής μετάλλαξής του και προτείνονται βασικές θέσεις και αρχές λειτουργίας του στην κατεύθυνση της αναίρεσής τους.

    Το βιβλίο δεν προσφέρει ουδέτερες απαντήσεις. Προ(σ)καλεί όσους δε συμβιβάζονται με το «Πανεπιστήμιο της Αγοράς», αγωνίζονται και ονειρεύονται ένα Πανεπιστήμιο στην υπηρεσία των κοινωνικών αναγκών σε μια δημιουργική ανάγνωση.

    Περιεχόμενα

    Εισαγωγή

    Αντί Προλόγου

    ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

    ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ. ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

    ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ. ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΟΝ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ

    ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ. ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

    ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ ΤΟΥΣ 19ο-20ό ΑΙΩΝΕΣ

    ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΙΣ ΗΠΑ

    5.1. Η «Πρώτη Περίοδος»

    5.1.1. Harvard University

    5.1.2. Yale University

    5.1.3. Princeton University

    5.2. Η «Δεύτερη Περίοδος»

    5.2.1. The Morrill Land Grand Acts

    5.2.2. Massachusetts Institute of Τechnology

    5.2.3. Cornell University

    5.2.4. University of California

    5.2.5. Johns Hopkins University

    5.2.6. University of Chicago

    5.2.7. Stanford University

    ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ. ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ – ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ (I)

    6.1. Σχεδιασμοί και θεσμικές παρεμβάσεις της αγοράς

    6.2. Η μετάδοση της γνώσης ως εμπορευματικό προϊόν

    6.3. Opinion makers – παραπληροφόρηση, αποπροσανατολισμός και χειραγώγηση

    6.4. Τα σκουπίδια του «fast track» Πανεπιστημίου

    6.5. Βασική Έρευνα, τεχνολογική ανάπτυξη και κοινωνική συνείδηση

    ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ

    ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ. ΟΙ ΟΛΙΣΘΗΡΕΣ ΑΤΡΑΠΟΙ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ (1974-2025)

    7.1. Τα πρώτα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα

    7.1.1. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

    7.1.2. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

    7.1.3. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

    7.2. Η μεταπολιτευτική περίοδος. Νόμος 815/1978

    7.3. Η Μεταρρύθμιση. Ο Νόμος Πλαίσιο 1268/1982

    7.4. Νόμος Σουφλιά (Ν. 2083/1992). Άλλες παρεμβάσεις (1992-2011)

    7.5. Η Αντιμεταρρύθμιση. Ο «Νόμος Διαμαντοπούλου» (4009/2011)

    7.6. Νόμος 4076/2012. Άλλες παρεμβάσεις (2012-2015)

    7.7. Το Πανεπιστήμιο επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ (2015-2019). Νόμοι 4415/2016, 4485/2017, 4589/2019

    7.8. Το Πανεπιστήμιο επί κυβέρνησης ΝΔ (Ι) (2019-2025). Νόμοι 4623/2019, 4777/2021, 4957/2022, 5094/2024

    7.8.1. Το Πανεπιστήμιο επί κυβέρνησης ΝΔ (II). Νόμος 5224/25

    ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ. ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ – ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ (II)

    8.1. Η ελληνική περίπτωση

    8.2. Η άναρχη χαρτογράφηση της Ανώτατης Εκπαίδευσης

    8.3. Η υποβάθμιση των Προγραμμάτων Προπτυχιακών Σπουδών

    8.4. Η αποδιάρθρωση των ανθρωπιστικών σπουδών

    8.5. Μεταπτυχιακές σπουδές, κατάρτιση και εμπορευματοποίηση

    8.6. Οι επιχειρηματικοί βραχίονες του Πανεπιστημίου

    8.7. Συμβούλια Διοίκησης: Δυσλειτουργίες και παρακμή

    8.8. Το νέο νομοθετικό πλαίσιο. Ν. 5094/2024: Εγκατάσταση ξένων Πανεπιστημίων

    ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ

    1. Ανασκόπηση – Τα χαρακτηριστικά της κρίσης του ελληνικού Πανεπιστημίου
    2. Ορισμένες βασικές αρχές
    3. Θέσεις για το Πανεπιστήμιο

    Βιβλιογραφία

    Νοµοθεσία Bιογραφικά Συγγραφέα

    Ο Γ. Π. Τριμπέρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1949. Αριστούχος απόφοιτος του Τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Πατρών (1972), με μεταπτυχιακές σπουδές και Διδακτορικό Δίπλωμα στη Θεωρητική Φυσική της Στερεάς Κατάστασης (Φ.Σ.Κ.) στο Πανεπιστήμιο του St Andrews (Scotland) (1981). Εισήγαγε το μάθημα της (Θεωρητικής) Φυσικής της Στερεάς Κατάστασης στο Τμήμα Φυσικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) (1982) και συνέβαλε στη δημιουργία του αντίστοιχου Τομέα. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα αποτυπώνονται σε δημοσιεύσεις σε διεθνή περιοδικά, σε διδακτορικές διατριβές που καθοδήγησε, σε διεθνή και εθνικά συνέδρια και σε βιβλία τα οποία έχει εκδώσει στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

    Σήμερα, είναι ενεργός Ομότιμος Καθηγητής του Τμήματος Φυσικής του ΕΚΠΑ, το οποίο εξακολουθεί να υπηρετεί από το 1975.

    Διετέλεσε Πρόεδρος του Τμήματος Φυσικής, Διευθυντής του Τομέα Φ.Σ.Κ., Πρόεδρος της Επιτροπής Μεταπτυχιακών Σπουδών και, από την άτυπη λειτουργία του το 1981 έως το 2016, οπότε και τυπικά αφυπηρέτησε, μέλος της Επιτροπής του Προγράμματος Σπουδών του Τμήματός του.

    Επί σειρά ετών υπήρξε μέλος της Διοικούσας Επιτροπής της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων ΔΕΠ (ΠΟΣΔΕΠ) και μέλος του ΔΣ του Συλλόγου ΔΕΠ της Σχολής Θετικών Επιστημών.

    Άρθρα του σχετικά με την Ανώτατη Εκπαίδευση έχουν δημοσιευτεί στις εφημερίδες Ριζοσπάστης, Ελευθεροτυπία, Εφημερίδα των Συντακτών και στην Αυγή, καθώς και στα περιοδικά Ουτοπία, του οποίου υπήρξε ιδρυτικό μέλος, και στα Θέματα Παιδείας. Επίσης, άρθρα του έχουν δημοσιευτεί στις ιστοσελίδες Alfavita.gr και esos.gr και έχουν αναδημοσιευτεί σε πολλές άλλες.

  • Oμιλία του κ. Κωνσταντίνου Ταμπάκη με τίτλο: «Οι φυσικές επιστήμες στο Ελληνικό κράτος»

    Oμιλία του κ. Κωνσταντίνου Ταμπάκη με τίτλο: «Οι φυσικές επιστήμες στο Ελληνικό κράτος»

    Το InScience.gr σας παρουσιάζει την ομιλία του κ. Κωνσταντίνου Ταμπάκη, Κύριου Ερευνητή, στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών με τίτλο: «Οι φυσικές επιστήμες στο Ελληνικό κράτος». Η ομιλία διοργανώθηκε την Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2025 στα πλαίσια του αφιερωματικού κύκλου «Η μελέτη της φύσης στον ελληνικό χώρο, 16ος – 20ος αιώνας» Περίληψη:  Η παρουσίαση έχει σκοπό να αναδείξει την ιστορία και τον ρόλο των Φυσικών Επιστημών στον ελληνικό κράτος, από την ίδρυσή του μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα. Εντός της ελληνικής ιστορίας, οι Φυσικές Επιστήμες συνήθως θεωρούνται να έχουν μια αυτόνομη πορεία, που δεν αλληλεπιδρά με τα τεκταινόμενα κάθε εποχής. Παράλληλα, το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν ανέδειξε έναν Δαρβίνο ή έναν Αϊνστάιν οδηγεί συχνά στην άποψη ότι η ιστορία των Φυσικών Επιστημών στην Ελλάδα δεν μπορεί παρά να είναι η αφήγηση των βιογραφιών μιας σειράς δευτεραγωνιστών της επιστημονικής έρευνας. Η παρουσίαση έχει σκοπό να αναδείξει γιατί και οι δυο αυτές οπτικές είναι ατελείς, και πώς η ιστορία των φυσικών επιστημών επιτρέπει την ανάδειξη ολόκληρων πτυχών της ελληνικής ιστορίας που παραμένουν συνήθως κρυμμένες. ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ: Ο Κώστας Ταμπάκης είναι Κύριος Ερευνητής στο αντικείμενο «Ιστορία των Επιστημών και της Τεχνολογίας στον Ελληνικό Χώρο, 18ος-20ος αιώνας». Είναι επίσης Επισκέπτης Καθηγητής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πρόεδρος της Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής του Τμήματος Ιστορίας της Επιστήμης και της Τεχνολογίας της Διεθνούς Ένωσης για την Ιστορία και τη Φιλοσοφία της Επιστήμης και της Τεχνολογίας (Greek National Committee of the Division for the History of Science and Technology (DHST) of the International Union for the History and Philosophy of Science and Technology (IUHPST)), Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για την Ιστορία των Επιστημών (Individual Member of the Scientific Board of the European Society for the History of Science) και μέλος της Διεθνούς Εταιρείας για την Επιστήμη και τη Θρησκεία (International Society for Science and Religion). Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν την ιστορία των επιστημών και της τεχνολογίας στον ελληνικό χώρο, την ιστορία των σχέσεων φυσικών επιστημών και Ορθόδοξου Χριστιανισμού, και την σχέση επιστήμης και ιδεολογίας. Άρθρα του έχουν δημοσιευτεί στο Isis, το British Journal for the History of Science και το History of Science. Έχει επίσης επιμεληθεί την έκδοση συλλογικών τόμων, οι πιο πρόσφατοι εκ των οποίων είναι Orthodox Christianity and the Study of Nature: Histories of Interaction, eds Kostas Tampakis, Ronald L. Numbers (Brepols, 2025) και Science, Religion and Nationalism: Local Perceptions and Global Historiographies, eds Jaume Navarro, Kostas Tampakis, (Routledge, 2024)

    Κεφάλαια της Ομιλίας

    00:00:17 Εισαγωγή – Χαιρετισμός
    00:03:41 Ομιλία
    01:01:20 Ερωτήσεις
     
    01:02:01 Συνδέθηκε η προαγωγή του δαρβινισμού και του πολιτικού υλισμού και ενδεχομένως η μάχη ενάντια στην οργανωμένη θρησκεία με συγκεκριμένες οικογένειες; Για παράδειγμα, ο Λέανδρος Δόσιος, υφηγητής Χημείας στο Παν/μιο Αθηνών, συνέγραψε τον ‘περί υπάρξεως Αγώνα’, με έντονες δαρβινικές επιρροές. Αδελφός του ήταν ο Αριστείδης Δόσιος, που έκανε την απόπειρα δολοφονίας ενάντια στην βασίλισσα Αμαλία. Ποιος ο ρόλος της οικογένειας ως κοινωνικού θεσμού σε αυτές τις συζητήσεις στην Ελλάδα και διεθνώς;
     
    01:04:46 Πώς μπορεί η μελέτη της ιστορίας των Φυσικών Επιστημών να φωτίσει πλευρές της ελληνικής ιστορίας που δεν αναδεικνύονται από τις κλασικές πολιτικές ή κοινωνικές αφηγήσεις;
     
    01:07:23 Πώς άλλαξε ο ρόλος των Φυσικών Επιστημών στην Ελλάδα από την ίδρυση του κράτους έως τα μέσα του 20ού αιώνα, σε επίπεδο εκπαίδευσης και δημόσιου λόγου;
     
    01:09:39 Υπήρξαν περίοδοι κατά τις οποίες οι Φυσικές Επιστήμες χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλείο εθνικής ιδεολογίας ή εκσυγχρονισμού στο ελληνικό κράτος;
     
    01:12:32 Διάλογος – Επίλογος

    ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ

  • Oμιλία του κ. Γιώργου Βλαχάκη με τίτλο: «Οι φυσικές επιστήμες στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό»

    Oμιλία του κ. Γιώργου Βλαχάκη με τίτλο: «Οι φυσικές επιστήμες στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό»

    Το InScience.gr σας παρουσιάζει την ομιλία του κ. Γιώργου Βλαχάκη, Καθηγητή Ελληνικής Φιλοσοφίας και Επιστήμης, από την Αρχαιότητα ως τον 20ο αιώνα στη Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου με τίτλο: «Οι φυσικές επιστήμες στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό», που διοργανώθηκε την Δευτέρα 1 Δεκεμβρίου 2025. Η ομιλία διεξάγεται στα πλαίσια του αφιερωματικού κύκλου «Η μελέτη της φύσης στον ελληνικό χώρο, 16ος – 20ος αιώνας».

    Περίληψη: 

    H παρούσα ομιλία φωτίζει ένα ζωτικό, αλλά συχνά παραμελημένο κεφάλαιο της ευρωπαϊκής διανοητικής ιστορίας: τον δυναμικό ρόλο των επιστημών μέσα στον νεοελληνικό Διαφωτισμό. Κατά τον κρίσιμο αιώνα πριν από την Ελληνική Επανάσταση, ένα δυναμικό  δίκτυο λογίων, εμπόρων και κληρικών, δραστηριοποιούμενων σε κέντρα της διασποράς όπως η Βιέννη, το Παρίσι και το Βουκουρέστι, συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία της Επιστημονικής Επανάστασης και του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Αντί να είναι παθητικοί δέκτες, τα πρόσωπα αυτά λειτούργησαν ως αγωγοί της νεότερης γνώσης, μεταφράζοντας και εκδίδοντας θεμελιώδη έργα Ευρωπαίων επιστημόνων σε μια αναδυόμενη νεοελληνική επιστημονική γλώσσα.

    Η διάδοση της φυσικής, της αστρονομίας, της χημείας και της ιατρικής υπήρξε πράξη βαθύτατα πολιτική. Βρισκόταν στον πυρήνα του διαφωτιστικού προτάγματος της παιδείας, που στόχευε στην απελευθέρωση των πνευμάτων από τη διανοητική αδράνεια και στην προετοιμασία ενός έθνους για την πολιτική του αυτεξουσιότητα. Υπερασπιζόμενοι τον εμπειρισμό και τον ορθολογισμό, οι Έλληνες λόγιοι χρησιμοποίησαν την επιστήμη ως εργαλείο κριτικής της παραδοσιακής αυθεντίας και επαναπροσδιορισμού της πολιτισμικής τους ταυτότητας μέσα σε ένα νεωτερικό, ευρωπαϊκό πλαίσιο.ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ:

    Γιώργος Βλαχάκης, Καθηγητής Ελληνικής Φιλοσοφίας και Επιστήμης, από την Αρχαιότητα ως τον 20ο αιώνα, Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.

    O Γιώργος Βλαχάκης είναι Διευθυντής του Προγράμματος “Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό» και πρόεδρος της ΑΕΕ του Μεταπτυχιακού προγράμματος «Επικοινωνία της Επιστήμης». Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν την ιστορία των επιστημών και της φιλοσοφίας, την ιστορία των επιστημονικών οργάνων,  την σχέση επιστήμης και λογοτεχνίας και την επικοινωνία της επιστήμης. Είναι μέλος πολλών επιστημονικών ενώσεων, γραμματέας του History of Physics Group της Εuropean Physical Society και  αντεπιστέλλον μέλος της International Academy of the History of Science

    Κεφάλαια της Ομιλίας

    00:00:19 Εισαγωγή – Χαιρετισμός

    00:03:15 Ομιλία

    00:56:45 Ερωτήσεις

    00:57:02 Σε ποια γεωγραφική περιοχή του ελληνικού χώρου έδρασε ο Μεθόδιος Ανθρακίτης; Που έλαβε χώρα η καύση των συγγραμμάτων του;

    00:58:30 Ποιες ήταν οι αντιστάσεις ή οι αντιδράσεις που συνάντησε η διάδοση των φυσικών επιστημών στον υπόδουλο ελληνικό χώρο;

    01:01:00 Ποιοι παράγοντες επέτρεψαν στους λόγιους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού να συμμετέχουν ενεργά στη διάδοση της ευρωπαϊκής επιστημονικής γνώσης και όχι απλώς να την καταναλώσουν παθητικά;

    01:03:21 Πώς η εισαγωγή των φυσικών επιστημών στον ελληνικό χώρο συνδέθηκε με πολιτικές και ιδεολογικές επιδιώξεις του Διαφωτισμού;ς

    ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ

  • ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

    ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

    ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

    ΘΕΟΔΟΣΗΣ Π. ΤΑΣΙΟΣ

    ISBN 978-618-230-156-2
    Διαστάσεις: 20 x 26 cm
    Αριθμός σελίδων: 448
    Τιμή: € 40
    Έτος έκδοσης: 2025Περιγραφή

    Γιατί δεν σκίζονταν απο τα δόρατα οι μυκηναϊκές ασπίδες που ήσαν φτιαγμένες απο βοϊδοτόμαρο;

    Πώς κατασκευάζονταν οι πολυώροφοι αυτοκινούμενοι πολιορκητικοί πύργοι και οι καταπέλτες;

    Τι ακριβώς ήταν το «υγρόν πυρ»;

    Σε αυτά και άλλα ερωτήματα περι της Στρατιωτικής Τεχνολογίας —της συνισταμένης των διαθέσιμων Τεχνολογιών— των Αρχαίων Ελλήνων απαντά το παρόν βιβλίο. Μελετώντας προσεκτικά τις αρχαίες γραπτές πηγές —κείμενα και εικόνες— ο συγγραφέας, Μηχανικός και αρχαιομαθής Θεοδόσης Τάσιος περιγράφει τα επιθετικά και αμυντικά όπλα των Αρχαίων απ’ τη Μυκηναϊκή έως την Ελληνιστική Περίοδο: ξίφη, τόξα, δόρατα, ασπίδες και πανοπλίες· τείχη, τάφρους, αναχώματα, καταπέλτες, πολιορκητικούς πύργους· πολεμικά πλοία, φράγματα λιμένων, γεφυρώσεις ποταμών· κ.ά. Συγχρόνως, όμως, εξηγεί τον τρόπο κατασκευής και λειτουργίας τους, βάσει μαθηματικών υπολογισμών ή και σύγχρονων πειραμάτων.

    Αυτή η διπλή προσέγγιση, λεπτομερής ανασύσταση και κριτική-επιστημονική ανάλυση των αρχαίων πηγών, και μαζί, κριτική διερεύνηση της αποδοτικότητας των σχετικών Τεχνολογιών, καθιστά μοναδικό τον παρόντα τόμο με τις 250 εικόνες, ο οποίος εγκαινιάζει τη νέα εκδοτική σειρά που είναι αφιερωμένη στην Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία.

    Περιεχόμενα

    Πρόλογος

    ΕΙΣΑΓΩΓΗ

    1. ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΕΡΓΑ ΞΗΡΑΣ
      2. ΑΜΥΝΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΤΗΝ ΞΗΡΑ
      3. ΑΜΥΝΤΙΚΑ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΕ ΠΑΡΑΛΙΑΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ
      4. ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΠΑΝΟΠΛΙΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΩΝ
      5. ΑΤΟΜΙΚΑ ΟΠΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΊΘΕΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΜΥΝΑ
      6. ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΕΠΙΘΕΤΙΚΑ ΟΠΛΑ
      7. ΠΟΛΙΟΡΚΗΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΕΣ
      8. ΝΑΥΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΙΚΑ ΟΠΛΑ

    ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ

    Βιβλιογραφία
    Ευρετήριο αρχαίων και βυζαντινών πηγών
    Γενικό ευρετήριο

    ______________________________________________________________________________Bιογραφικά Συγγραφέα

    Ο καθηγητής Θεοδόσης Τάσιος γεννήθηκε στην Καστοριά. Πήρε το δίπλωμα του Πολιτικού Μηχανικού από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (1953) και συνέχισε τις σπουδές του στο Centre d’Études Supérieures ITBTB, στο Παρίσι. Αναγορεύθηκε διδάκτωρ του Ε.Μ.Π. το 1958. Εξελέγη Επιμελητής του Ε.Μ.Π. (1958) και στη συνέχεια Έκτακτος Μόνιμος Καθηγητής (1964) και Τακτικός Καθηγητής (1969). Ίδρυσε το Εργαστήριο Οπλισμένου Σκυροδέματος του Ε.Μ.Π. και το διεύθυνε μέχρι την αποχώρησή του (1997). Δίδαξε ακόμα στα Πανεπιστήμια της Βαγδάτης (1979), της Σαγκάης (1982), της Νανκίν (1985), της Παβίας (1986) και στο Collège International des Sciences de la Construction, Paris (1979–1989).

    Εξέχουσα μορφή στην επιστημονική και επαγγελματική ζωή της χώρας, υπήρξε δάσκαλος χιλιάδων Μηχανικών, δημοσίευσε εκατοντάδες επιστημονικές εργασίες στις περιοχές της Εδαφομηχανικής, της Τεχνολογίας του Σκυροδέματος και της Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας, ενώ ασχολήθηκε με μια ευρύτατη περιοχή επιστημονικών, τεχνολογικών και εκπαιδευτικών θεμάτων (ευρωπαϊκοί και εθνικοί κανονισμοί, αντισεισμική προστασία, προστασία μνημείων, δημόσια έργα), αλλά και με θέματα Φιλοσοφίας, Παιδείας, Γλώσσας, Ορολογίας, καθώς και με κοινωνικά θέματα ως συντάκτης βιβλίων και επιφυλλίδων στον ημερήσιο και εβδομαδιαίο Τύπο, επί δεκαετίες.

    Είναι ιδρυτικό μέλος και Πρόεδρος πολλών ελληνικών Επιστημονικών Ενώσεων, μέλος αμερικανικών και ευρωπαϊκών Ενώσεων, ενώ διετέλεσε Πρόεδρος της RILEM (1977–1978), της CEB (1983–1987), του «Model Code 90» (1987–1991), Σύμβουλος του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών (1966–1995) και Εμπειρογνώμων της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (1976–2000). Έλαβε πολλές τιμητικές διακρίσεις: Είναι Επίτιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου της Νανκίν (1985), Επίτιμος Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Λιέγης (1986), Fellow του American Concrete Institute (1986), Επίτιμος Πρόεδρος της CEB (1988), Επίτιμο Μέλος της RILEM (1989), της CIAS (1998), του Επιστημονικού Τεχνικού Επιμελητηρίου Κύπρου (1999), της CICOP (2001), Επίτιμος Διδάκτωρ του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου (2001), Μέλος της Ακαδημίας Επιστημών του Τορίνο (2004), Επίτιμος Πρόεδρος της Ελληνικής Φιλοσοφικής Εταιρείας (2004), Επίτιμο Μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Ορολογίας (2008), Επίτιμος Διδάκτωρ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (2010), Επίτιμος Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Κύπρου (2013), Επίτιμος Διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχoλής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (2014) και Επίτιμος Διδάκτωρ του Παντείου Πανεπιστημίου (2017). Τιμήθηκε, επίσης, με το Μετάλλιο της Πόλεως των Παρισίων (1986), και τον Ιανουάριο του 2014 με το International Award of Merit in Structural Engineering. Το 17ο Παγκόσμιο Συνέδριο Αντισεισμικής (Ιαπωνία, 2020–2021) του απέδωσε τη διάκριση «Legendary Old Master».

  • Oμιλία του κ. Θύμιου Νικολαΐδη – «Οι επιστήμες στον ελληνικό χώρο από την πτώση της Κωνσταντινούπολης έως τον νέο ελληνικό Διαφωτισμό»

    Oμιλία του κ. Θύμιου Νικολαΐδη – «Οι επιστήμες στον ελληνικό χώρο από την πτώση της Κωνσταντινούπολης έως τον νέο ελληνικό Διαφωτισμό»

    Το InScience.gr σας παρουσιάζει την ομιλία του κ. Θύμιου Νικολαΐδη, Ομότιμου Διευθυντή Ερευνών στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, με τίτλο «Οι επιστήμες στον ελληνικό χώρο από την πτώση της Κωνσταντινούπολης έως τον νέο ελληνικό Διαφωτισμό», που διοργανώθηκε την Δευτέρα 17 Νοεμβρίου 2025.

    Περίληψη: 

    Όταν ο Μωάμεθ ο Κατακτητής κατέλαβε την πρωτεύουσα της Ανατολικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, εκτός από τις γεωγραφικές διοικητικές περιοχές της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, ίδρυσε κι έναν άλλο διοικητικό θεσμό, το ορθόδοξο Μιλέτ. Μεταξύ των προνομίων που έδωσε στον πατριάρχη ήταν αυτό της εκπαίδευσης των ορθοδόξων χριστιανών. Ενώ οι μουσουλμάνοι εκπαιδευόταν στους μεντρεσέδες οι οποίοι ήταν συνδεδεμένοι με κάποιο τζαμί, οι Ορθόδοξοι σιγά-σιγά θα αποκτήσουν τα δικά του σχολεία. Το πρώτο ήταν η Πατριαρχική Σχολή, αναβίωση της αντίστοιχης βυζαντινής, χωρίς όμως ούτε την αίγλη της τελευταίας ούτε το εύρος της διδασκαλίας.

    Πράγματι, η διδασκαλία των μαθηματικών, αστρονομίας και φυσικής φιλοσοφίας, διακόπηκε στον θεσμό αυτόν. Η συνέχεια όμως αυτής της διδασκαλίας παρέμεινε ζωντανή στους Έλληνες της διασποράς στον ιταλικό χώρο και από εκεί σταδιακά κατά την διάρκεια του 16ου αιώνα θα εισέλθει εκ νέου στις ελληνόφωνες κοινότητες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

    Μία μεγάλη τομή θα γίνει στις αρχές του 17ου αιώνα όταν ο πατριάρχης Κύριλλος Λούκαρης προώθησε ουμανιστικές ιδέες οι οποίες ήταν συνυφασμένες με την διδασκαλία της αρχαίας γραμματείας η οποία συμπεριλάμβανε τις επιστήμες. Κεντρικό πρόσωπο σε αυτή την αλλαγή ήταν ο Θεόφιλος Κορυδαλλεύς, ο οποίος είχε σπουδάσει στον ιταλικό χώρο.

    Οι πρώτες αντιδράσεις για την εισαγωγή των θύραθεν επιστημών στην πατριαρχική ακαδημία Κωνσταντινουπόλεως προήλθαν από συντηρητικούς κύκλους του πατριαρχείου οι οποίοι θα συμβάλλουν και στην δολοφονία του Κυρίλλου Λούκαρη. Σταδιακά όμως, καθώς οι ιδέες του Ορθόδοξου ουμανισμού διαδίδονται, η διδασκαλία των αρχαίων επιστημών γίνεται αποδεκτή και εξαπλώνεται στα νεοσύστατα σχολεία του Ορθόδοξου Μιλέτ της αυτοκρατορίας. Η διδασκαλία αυτή ήταν ήδη διαδεδομένη στις ελληνικές κοινότητες των ενετικών κτήσεων.

    Παρόλο που οι Έλληνες λόγοι είχαν έρθει ήδη από τις αρχές του 17ου αιώνα σε επαφή με τις νέες ευρωπαϊκές επιστήμες, αυτές πολύ δειλά θα εμφανιστούν στον ελληνικό χώρο πριν τον 18ο αιώνα, και κυρίως πριν την εποχή του νέου ελληνικού Διαφωτισμού.

    ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ:

    Θύμιος Νικολαϊδης, Ομότιμος Διευθυντής Ερευνών, Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1954, σπούδασε φυσική και ιστορία της επιστήμης στη Γαλλία. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα είναι στην ιστορία της αστρονομίας, την ιστορία της επιστήμης στο Βυζάντιο και την Οθωμανική αυτοκρατορία, την εξάπλωση της σύγχρονης ευρωπαϊκής επιστήμης και την ιστορία των σχέσεων μεταξύ επιστήμης και θρησκείας. Έχει υπάρξει πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών (2013-2017) και μόνιμος γραμματέας της Διεθνούς Ακαδημίας Ιστορίας των Επιστημών. Από το 2016 έως το 2023 διεύθυνε το διεθνές πρόγραμμα Science and Orthodoxy around the World (SOW).

    Κεφάλαια της Ομιλίας

    00:00:19 Εισαγωγή – Χαιρετισμός

    00:03:47 Ομιλία

    01:10:13 Ερωτήσεις

    01:10:41 Γιατί η διδασκαλία μαθηματικών, αστρονομίας και φυσικής φιλοσοφίας περιορίστηκε στην Πατριαρχική Σχολή και σε ποιους χώρους διατηρήθηκε ζωντανή αυτή η επιστημονική παράδοση;

    01:12:32 Για ποιους λόγους οι νέες ευρωπαϊκές επιστήμες άργησαν να εισαχθούν και να καθιερωθούν στον ελληνικό χώρο πριν τον 18ο αιώνα και την περίοδο του Νέου Ελληνικού Διαφωτισμού;

    01:15:08 Γιατί θεωρήθηκαν ανατρεπτικές για το Πατριαρχείο οι ιδέες του Πατριάρχη Κύριλλου Λούκαρη;

    01:17:59 Σε ποιο βαθμό η ίδρυση του ορθόδοξου Μιλέτ μπορεί να θεωρηθεί συνέχεια της βυζαντινής ιδεολογίας περί «συμφωνίας» (συνεργασίας κοσμικής και εκκλησιαστικής εξουσίας), και σε ποιο βαθμό αποτελεί ριζική μετατόπιση της σχέσης αυτή υπό οθωμανική κυριαρχία;

    01:20:58 Σχόλια – Απολογισμός

    ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ

  • H ΣΧΕΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ADRIANO OLIVETTI

    H ΣΧΕΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ADRIANO OLIVETTI

    Της Μαριάννας Χαριτωνίδου

    Citation: Charitonidou, M. 2024. Η Σχέση Πολιτικής και Σχεδιασμού στην Πρακτική και στη Σκέψη του Adriano Olivetti/The Relationship between Politics and Design in the Practice and Thought of Adriano Olivetti. InScience: 1-17, https://doi.org/10.17613/rrwzb-j8h27

    Το άρθρο αναλύει την προσέγγιση του Ιταλού βιομήχανου Adriano Olivetti (1901-1960) όσον αφορά στον πολεοδομικό σχεδιασμό, τον βιομηχανικό σχεδιασμό, την αρχιτεκτονική και την κοινωνική μεταρρύθμιση. Στο επίκεντρο του οράματος του Olivetti να μετασχηματίσει την Ivrea και τα περίχωρά της σε μοντέλο σύγχρονης βιομηχανικής και κοινοτικής ζωής. Μεταξύ των δεκαετιών του 1930 και του 1960, ο Olivetti επαναπροσδιόρισε την Ivrea ως κόμβο καινοτομίας και πειραματισμού, δημιουργώντας μια κοινότητα με επίκεντρο το εργοστάσιό του. Η προσέγγισή του έδωσε έμφαση στο συνδυασμό της οικονομικής ανάπτυξης με την κοινωνική ισότητα και δικαιοσύνη, οδηγώντας στην ίδρυση της «βιομηχανικής πόλης του 20ού αιώνα», που από το 2018 αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Ο Olivetti συνεργάστηκε με εμβληματικούς αρχιτέκτονες και σχεδιαστές, συμπεριλαμβανομένων των Luigi Figini, Gino Pollini και Marcello Nizzoli, για να διαμορφώσει την υποδομή και το σχεδιασμό προϊόντων του εργοστασίου. Ανάμεσα στα αξιοσημείωτα προϊόντα του εργοστασίου Olivetti ήταν η γραφομηχανή Lettera 22 και ο υπολογιστής Elea 9003. Οι αισθητικές και λειτουργικές καινοτομίες του συμβόλιζαν την απομάκρυνση από τον παραδοσιακό βιομηχανικό σχεδιασμό και τόνιζαν τον ιταλικό μοντερνισμό και ορθολογισμό. Η σημασία που έδινε η εταιρία Olivetti στο σχεδιασμό φαίνεται πέρα από την παραγωγή προϊόντων βιομηχανικού σχεδιασμού και στο σχεδιασμό του γυάλινου κτηρίου του εργοστασίου, και των κοινοτικών εγκαταστάσεων όπως το Νηπιαγωγείο στην Ivrea. Η σχεδιαστική αντίληψη των προϊόντων του εργοστασίου Olivetti χαρακτηρίζεται από το συνδυασμό αισθητικής και λειτουργικότητας. Παράλληλα, ο τρόπος που σχεδιάστηκε η «βιομηχανική πόλη του 20ού αιώνα» αποτυπώνει τη σημασία που ο Olivetti προσέδιδε στη βελτίωση της ζωής των εργαζομένων και στην προώθηση της δημιουργικότητας. Αυτή η μοναδική ενσωμάτωση βιομηχανικών, αρχιτεκτονικών και κοινωνικών στοιχείων καθιέρωσε την κληρονομιά του Olivetti ως πρωτοπόρου της σύγχρονης βιομηχανικής αστικοποίησης.Ο Adriano Olivetti ήταν μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Εθνικού Ινστιτούτου Πολεοδομικού Σχεδιασμού/Istituto Nazionale di Urbanistica (INU) από το 1948 και πρόεδρός του από τις 16 Ιουνίου 1950. Επίσης, ήταν χρηματοδότης το περιοδικό Urbanistica από το 1949.  Από το 1951, διαδραμάτισε ζωτικό ρόλο ως Αντιπρόεδρος του προγράμματος Αρωγής και Αποκατάστασης των Ηνωμένων Εθνών/Comitato Amministrativo Soccorso Ai Senzatetto (UNRRA-CASAS). Το 1959, διορίστηκε πρόεδρος της υπηρεσίας σχεδιασμού-στέγασης UNRRA-CASAS (Brilliant, 1993). Για να κατανοήσουμε καλύτερα το όραμα του Olivetti, θα μας βοηθούσε να εξετάσουμε το ρόλο του προγράμματος UNRRA-CASAS. Το CASAS αναφέρεται στη Διοικητική Επιτροπή για την Ανακούφιση των Αστέγων. Ως εκ τούτου, επικεντρώθηκε στην ανοικοδόμηση κατοικιών για άστεγους μετά το τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου. Το πρόγραμμα UNRRA-CASAS ιδρύθηκε το 1947 στη Ρώμη ως αυτόνομο κέντρο υποστήριξης που λειτούργησε στα πλαίσιο της UNRRA για την κατασκευή κατοικιών. Ο Υπουργός Δημοσίων Έργων ήταν ο πρόεδρος της επιτροπής του προγράμματος UNRRA-CASAS και στο πλαίσιο αυτής, με το Πρωθυπουργικό Διάταγμα της 19ης Δεκεμβρίου 1947, συστάθηκαν δύο συμβούλια. Το πρώτο συμβούλιο ήταν υπεύθυνο για την εκτέλεση των οικοδομικών εργασιών. O  Guido Nazdo, αξιωματούχος των Ηνωμένων Πολιτειών σε κατασκευαστικά θέματα, που ήταν μέλος της αποστολής της UNRRA στην Ιταλία, η οποία στη συνέχεια απορροφήθηκε από τη Διοίκηση Οικονομικής Συνεργασίας (ECA), κλήθηκε να συμμετάσχει στο πρόγραμμα UNRRA-CASAS. Ο Πρόεδρος Harry S. Truman διόρισε τον Paul G. Hoffman ως επικεφαλής της Διοίκησης Οικονομικής Συνεργασίας (ECA) τον Απρίλιο του 1948.

    Ο Γάλλος ιστορικός της αρχιτεκτονικής και πολεοδομίας Jean-Louis Cohen υπογραμμίζει ότι τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια σημαδεύτηκαν […] από μια σημαντική αμερικανική παρουσία στην Ιταλία» (Cohen, 2012, 312).  Για να κατανοήσουμε καλύτερα τις ιταλοαμερικανικές ανταλλαγές από το 1945 έως το 1948, θα πρέπει να εξετάσουμε τον αντίκτυπο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Ανάκαμψης, του λεγόμενου Σχεδίου Μάρσαλ, στις πολιτισμικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ΗΠΑ και της Ιταλίας (Charitonidou, 2023). Μια περίπτωση στην οποία καθίσταται εμφανής η παρουσία των Ηνωμένων Εθνών είναι αυτή του προγράμματος UNRRA-CACAS, το οποίο αναπτύχθηκε υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.

    Στη Matera, ο Olivetti έδωσε ζωή σε ένα γνήσιο διεπιστημονικό εργαστήριο, όπως έκανε και σε πολλά άλλα έργα, συμπεριλαμβανομένου του αγροτικού χωριού Cutro, της οικιστικής κοινότητας San Basilio στη Ρώμη και του ημιτελούς χωριού Porto Conte στην περιοχή Alghero. Το 1955, ο Olivetti ίδρυσε το Ινστιτούτο Αστικής και Αγροτικής Ανανέωσης ή, στα ιταλικά, Istituto Rinnovamento Urbano Rurale (IRUR) του Canavese ως εργαλείο για την καταπολέμηση της τοπικής ανεργίας μέσω της προώθησης νέων βιομηχανικών και γεωργικών επιχειρήσεων. Το Canavese είναι η περιοχή γύρω από την Ivrea, όπου βρισκόταν το εργοστάσιο του Olivetti. Το 1956, ο Olivetti διορίστηκε επίτιμο μέλος του Αμερικανικού Ινστιτούτου Πολεοδόμων και αναπληρωτής πρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Στέγασης και Πολεοδομίας.

    Για να κατανοήσουμε πόσο σημαντικός ήταν ο αντίκτυπος του προγράμματος UNRRA-CACAS, το οποίο λειτούργησε από το 1947 έως το 1963 (όταν έγινε ISES/Istituto per lo Sviluppo dell’Edilizia Sociale), μπορεί κανείς να σκεφτεί ότι ήταν υπεύθυνο για την κατασκευή περισσότερων από χιλίων χωριών σε όλη την Ιταλία (Charitonidou, 2022). Σε πολλές περιπτώσεις, διάσημοι αρχιτέκτονες και πολεοδόμοι, οι οποίοι εργάζονταν εκτός του τεχνικού προσωπικού του οργανισμού, κλήθηκαν να σχεδιάσουν στα πλαίσια του προγράμματος UNRRA-CACAS. Εκτός από το πρόγραμμα UNRRA-CACAS, τα δύο προγράμματα Ina-Casa (1949-1956 και 1956-1963) διαδραμάτισαν, επίσης, σημαντικό ρόλο σε ορισμένους μετασχηματισμούς μεγάλης κλίμακας που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια της μεταπολεμικής εποχής στην Ιταλία χάρη στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ανάκαμψης.

    Το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ανάκαμψης έδωσε κεφάλαια στην UNRRA-CASAS για την Associazione per lo Sviluppo dell’Industria nel Mezzogiorno (SVIMEZ) και στη συνέχεια για την Cassa per il Mezzogiorno, την ιταλική κρατική υπηρεσία για την ανάπτυξη του νότου, που ιδρύθηκε το 1950. Σημαντικές για την κατανόηση της αισθητικής που σχετίζεται με τη μεταπολεμική Νότια Ιταλία ή “Mezzogiorno” είναι οι φωτογραφίες της Αμερικανίδας φωτορεπόρτερ Marjory Collins, ειδικά εκείνες που συνοδεύουν το άρθρο με τίτλο “Viaggio ai ‘Sassi’ di Matera”, που δημοσιεύθηκε το 1950 στο περιοδικό Comunità (Musatti, 1950). Η Matera, η οποία βρίσκεται στην περιοχή Basilicata, σχετίζεται με την έννοια του “meridionalismo”, η οποία αναφέρεται στη μελέτη των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτιστικών προβλημάτων στο Νότο. Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της ζούσε ακόμα στα “sassi”, τα οποία είναι ένα είδος πρωτόγονων σπιτιών.

    Στα πλαίσια του προγράμματος UNRRA-CASAS, προσκλήθηκε  ο κοινωνικός επιστήμονας Frederick Friedmann να συνεργαστεί στο πρόγραμμα αναζωογόνησης στη Matera. Ο Olivetti ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τον πολεοδομικό και περιφερειακό σχεδιασμό. Επισήμαινε στα κείμενά του και στα βιβλία του τη σημασία της κοινότητας και την ενσωμάτωσή της στις απαιτήσεις μιας σύγχρονης οικονομίας και κοινωνίας. Πίστευε ότι η έννοια της κοινότητας ήταν στενά συνδεδεμένη με την ιδέα της δημοκρατίας. Ο Friedmann  έφτασε στη Matera υπό την αιγίδα μιας υποτροφίας του Ιδρύματος Fulbright για να ασχοληθεί με τη μελέτη της φιλοσοφίας της ζωής των Ιταλών αγροτών. Τα μέλη της ομάδας που ορίστηκε να αναλάβει την έρευνα για τη Matera περιλάμβανε τους Riccardo Musatti, Giuseppe Isnardi, Francesco Nitti, Tullio Tentori, Federico Gorio, Ludovico Quaroni, Rocco Mazzarone, Lidia De Rita, Giuseppe Orlando, Gilberto Marselli και Eleonora Bracco. Ο Adriano Olivetti επέβλεπε το έργο τους.

    Το όνομα που δόθηκε σε αυτή την ομάδα ειδικών ήταν Επιτροπή για τη Μελέτη της Πόλης και της Υπαίθρου της Matera/Commissione per lo studio della città e dell’agro di Matera. Η ομάδα ήταν, επίσης, γνωστή ως Ομάδα Μελέτης/Gruppo-Studi (Commissione per lo studio della città e dell’agro di Matera, 1956). Κάθε μέλος συνέβαλε με τη μοναδική προοπτική και τον τομέα εμπειρογνωμοσύνης του στην έρευνα, καλύπτοντας τομείς όπως η φιλοσοφία, η δημοσιογραφία, η γεωγραφία, η ιστορία, η εθνολογία, η αρχιτεκτονική, ο πολεοδομικός σχεδιασμός, η δημογραφία, η ψυχολογία, η οικονομία, η παλαιοεθνολογία και η μηχανική. Αυτή η προσπάθεια οδήγησε σε μια σειρά ερευνητικών αποτελεσμάτων που δημοσιεύθηκαν από την UNRRA-CASAS το 1956 (Christie, Guzmán, Bogdanović, 2016). Ο Olivetti και ο Friedmann συμμερίζονταν την πεποίθηση ότι οι οργανωτικές δομές της παραδοσιακής αγροτικής κοινωνίας παρείχαν το βασικό θεμέλιο για τη σταδιακή καθοδήγηση των αγροτών της νότιας Ιταλίας προς τη νεωτερικότητα.

    Ένα βασικό στοιχείο για την κατανόηση της επιρροής του σχεδίου Μάρσαλ στην Ιταλία είναι η συμμετοχή του Olivetti στο κέντρο μελέτης της επιτροπής στέγασης UNRRA-CACAS, η οποία ήταν επιφορτισμένη με την ανάπτυξη σχεδίων εποικισμού κατά το πρότυπο της κοινοτικής συνάθροισης (United Nations Relief and Rehabilitation Administration, 1950). Σε πολλές περιπτώσεις, διακεκριμένοι αρχιτέκτονες, οι οποίοι λειτουργούσαν ανεξάρτητα από το τεχνικό προσωπικό του γραφείου, κλήθηκαν να σχεδιάσουν οικισμούς. Το κίνημα Movimento Comunità, που ιδρύθηκε από τον Olivetti το 1947, υποστήριζε ότι η δημοκρατία θα έπρεπε να προκύψει από μια διεξοδική κριτική της κομματικής πολιτικής εκπροσώπησης. Επιπλέον, βασιζόταν στη θέση του Olivetti ότι η νέα Ιταλική Δημοκρατία θα πρέπει να βασίζεται στην ομοσπονδιακή ιδέα μιας «κοινότητας κοινοτήτων». Η προσέγγιση του Olivetti αντλούσε επιρροές από τη θεωρία του Αμερικανού ιστορικού και κοινωνιολόγου Lewis Mumford. Το σχέδιο που πρότεινε ο Olivetti βασιζόταν ουσιαστικά σε τρία κρίσιμα στοιχεία: την κοινότητα, την περιοχή και το εργοστάσιο. Θεμελιώδης για το όραμα του Olivetti για μια νέα κοινωνία ήταν η έννοια της κοινότητας. Το 1952, ο Olivetti επισήμανε σχετικά με την κατανόησή του για την έννοια της κοινότητας:Μια κοινότητα ούτε πολύ μεγάλη ούτε πολύ μικρή, γεωγραφικά καλά καθορισμένη, οπλισμένη με εξουσία, η οποία θα παρείχε σε όλες τις δραστηριότητές της την απαραίτητη συνεργασία, αποτελεσματικότητα, σεβασμό στην ανθρώπινη προσωπικότητα, τον πολιτισμό και την τέχνη, που από επιλογή έχει επιτευχθεί σε […] μια δεδομένη περιοχή, σε μια ενιαία βιομηχανία. (Olivetti, 1952; Musatti, Bigiaretti, Soavi, 1958, 16).Ο Olivetti τόνιζε, επίσης, τη σημασία των κοινοτικών κέντρων για την κοινωνία:Το δομικό στοιχείο για το κοινοτικό κίνημα ήταν σίγουρα πρώτα και κύρια το κοινοτικό κέντρο. Όπως το εξέφρασε ο Olivetti: Στο σχήμα της κοινότητας, τα κοινοτικά κέντρα – που είναι οι δημοκρατικοί πυρήνες – η οργανωμένη κουλτούρα, η δύναμη για εργασία, θα δημιουργήσουν μαζί, κοινότητες· οι κοινότητες θα δώσουν τη θέση τους στο κράτος· η πολιτική θα λαμβάνει χώρα εντός των θεσμικών οργάνων (Olivetti, 1952, 153).Μεταξύ των τοποθεσιών στις οποίες ο Adriano Olivetti ηγήθηκε έργων που σχετίζονται με τον πολεοδομικό σχεδιασμό είναι οι Ivrea, Canavese, Valle d’Aosta (Louvin, 2001), Matera, η La Martella και Pozzuoli. Για να κατανοήσουμε πλήρως την έννοια του Olivetti για τη δημοκρατία και την κοινότητα, πρέπει να εξετάσουμε τον στόχο του να μεταμορφώσει το φυσικό και κοινωνικό τοπίο της Ivrea (Ciorra, Limana, Trevisani, 2020; Bonifazio, Scrivano, 2001). Μεταξύ της δεκαετίας του 1930 και του 1960, ο Adriano Olivetti έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην μεταμόρφωση της Ivrea, μετατρέποντάς την σε εργαστήριο σχεδιασμού – σε βιομηχανική, αρχιτεκτονική και αστική κλίμακα – και σε ένα ζωντανό επιχειρηματικό και κοινωνικό πειραματισμό (Fornari, Turrini, 2022). Δημιούργησε μια κοινότητα γύρω από το εργοστάσιο. Το όραμά του χαρακτηριζόταν από την πρόθεση να αναπτύξει μια ξεχωριστή πρωτοβουλία κοινωνικής μεταρρύθμισης που στόχευε στην ενσωμάτωση της ανάπτυξης, της ισότητας και της δικαιοσύνης. Από το 2018, η βιομηχανική πόλη που οραματίστηκε και δημιούργησε ο Adriano Olivetti περιλαμβάνεται στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO (Εικ. 1). Η λεγόμενη «βιομηχανική πόλη του 20ού αιώνα» περιλάμβανε εργοστάσια παραγωγής, οικιστικές μονάδες και κτίρια κοινωνικών υπηρεσιών. Αποτελείται από δεκαοκτώ κτίρια. Όταν ο Olivetti ανέλαβε τη θέση του Γενικού Διευθυντή του εργοστασίου Olivetti το 1932 και του Προέδρου το 1938, η ανάπτυξη της εταιρείας Olivetti επιταχύνθηκε, καθιστώντας την καινοτομία προτεραιότητα. Για να γίνει αυτό δυνατό, ανέθεσε το σχεδιασμό των προϊόντων της εταιρείας, των κτιρίων της βιομηχανικής πόλης της Ivrea και του αστικού τοπίου σε εξέχοντες σχεδιαστές, αρχιτέκτονες και πολεοδόμους της εποχής (de Giorgi, Morteo, 2008; Ricciardelli, 2001).

    Ο Olivetti αντιλαμβανόταν τον βιομηχανικό σχεδιασμό, τη γραφιστική, την αρχιτεκτονική και τον πολεοδομικό σχεδιασμό ως ζωτικής σημασίας για να κάνει το όραμα της κοινότητάς του πραγματικότητα (Giudici, 1969). Σύμφωνα με την προσέγγισή του, ο βιομηχανικός εκσυγχρονισμός και η καινοτόμος αναδιοργάνωση των χώρων ενσωματώθηκαν με συνθετικό τρόπο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ivrea έγινε σημείο συνάντησης για μια γενιά αρχιτεκτόνων που έφεραν επανάσταση στο προφίλ της πόλης. Ο Olivetti κατανόησε τη σημασία του συνδυασμού του ιταλικού μοντερνισμού και του ορθολογισμού. Κάλεσε Ιταλούς αρχιτέκτονες όπως ο Luigi Figini και ο Gino Pollini να σχεδιάσουν τα κτίρια του εργοστασίου (Gregotti, Marzari, 2002). Ο Olivetti κατανοούσε το ρόλο του σχεδιασμού στη διαμόρφωση νέων ιδανικών στην κοινωνία, δεδομένου ότι είχε βαθιά γνώση του πολεοδομικού σχεδιασμού και είχε διαβάσει εκτενώς βιβλία αφιερωμένα στο σχεδιασμό, την αρχιτεκτονική και την πολεοδομία. Γνώριζε τα οφέλη της πρόσληψης γνωστών και εμβληματικών σχεδιαστών της εποχής για να σχεδιάσουν τα προϊόντα του εργοστασίου του. Αυτό γίνεται εμφανές όχι μόνο στις επιλογές του σχετικά με την αρχιτεκτονική των κτιρίων της βιομηχανικής πόλης, αλλά και στον εμβληματικό σχεδιασμό της γραφομηχανής Lettera 22 του 1949 και του υπολογιστή Elea 9003 του 1958 (Gazzarri, 2021; Rao, 2003; Casaglia, 2023). Ο αρχιτέκτονας-σχεδιαστής Marcello Nizzoli σχεδίασε τη γραφομηχανή γραφείου Lexicon 80, και τη φορητή γραφομηχανή Lettera 22 (Celant, 1968; Nizzoli, Carlo Quintavalle, 1990). Ο σχεδιασμός αυτών των εμβληματικών προϊόντων της εταιρείας Olivetti βασίστηκε στην πρόθεση να συνδυαστεί η λειτουργικότητα που σχετίζεται με τα χαρακτηριστικά απόδοσης των τυποποιημένων μηχανημάτων και την υψηλή αισθητική ποιότητα που τα καθιστά οπτικά ελκυστικά.

    Ο εμβληματικός σχεδιασμός των προϊόντων της εταιρείας Olivetti συνέβαλε σημαντικά στην επέκταση και την ανάπτυξή της. Ο σχεδιασμός αφορούσε όχι μόνο τα προϊόντα της εταιρείας αλλά και τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό των κτιρίων της εταιρείας και τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Για παράδειγμα, η γυάλινη πρόσοψη του κεντρικού κτιρίου του εργοστασίου έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της σχεδιαστικής ταυτότητας του εργοστασίου. Από το 1934 έως το 1958, οι Luigi Figini και Gino Pollini επέκτειναν τα εργαστήρια πολλές φορές. Καθώς η εταιρεία Olivetti γνώρισε ταχεία ανάπτυξη, η έδρα της μετατράπηκε στο «γυάλινο εργοστάσιο»: μια αισθητικά ευχάριστη και γεωμετρικά ακριβής δομή που χαρακτηρίζεται από μια γραμμική λειτουργικότητα που σήμαινε απόκλιση από την παραδοσιακή προοπτική του βιομηχανικού πολιτισμού στον πολεοδομικό σχεδιασμό. Πιο συγκεκριμένα, η γυάλινη πρόσοψη, που χαρακτηρίζεται από τη γραμμική λειτουργικότητά της, αντιπροσωπεύει μια μετατόπιση από τις παραδοσιακές ιδέες του βιομηχανικού πολιτισμού στον πολεοδομικό σχεδιασμό (Εικ. 2., Εικ. 3).

    Το εργοστάσιο του Olivetti, το οποίο σχεδιάστηκε από τους Figini και Pollini το 1940, ήταν μια κατασκευή από σκυρόδεμα ύψους 60 ποδιών που διέθετε μια μεγάλη γυάλινη πρόσοψη μήκους 350 ποδιών. Το εσωτερικό σχεδιάστηκε προσεκτικά για να ενισχύσει την παραγωγή, διασφαλίζοντας παράλληλα την άνεση των εργαζομένων. Το κεντρικό κτίριο του εργοστασίου επωφελήθηκε από την κατασκευή από σκυρόδεμα, η οποία παρέχει γενναιόδωρο ανοιχτό χώρο που ενισχύεται από κολώνες και ράμπες που εμφανίζουν γλυπτική ρευστότητα. Πέρα από τις εγγενείς ιδιότητες του υλικού, είναι σαφές ότι ο χώρος και οι δομικές λεπτομέρειες σχεδιάστηκαν από αρχιτέκτονες που έδωσαν προτεραιότητα στην αισθητική. Μεταξύ 1940 και 1941, οι Figini και Pollini σχεδίασαν το Νηπιαγωγείο στην Ivrea για να φιλοξενήσει 150 παιδιά (Εικ. 4, Εικ. 5, Εικ. 6). Επικεντρώθηκαν στη δημιουργία ενός φωτεινού, χαρούμενου περιβάλλοντος, αποφεύγοντας παράλληλα μια θεσμική αίσθηση.Εικόνα 1. H «βιομηχανική πόλη του 20ού αιώνα» στην Ivrea Πηγή: https://www.unesco.it/Εικόνα 2. Από το 1934 έως το 1958, οι Luigi Figini και Gino Pollini επέκτειναν τα εργαστήρια πολλές φορές. Καθώς η Olivetti γνώρισε ταχεία ανάπτυξη, η έδρα της μετατράπηκε στο «γυάλινο εργοστάσιο»: μια αισθητικά ευχάριστη και γεωμετρικά ακριβής δομή που χαρακτηρίζεται από μια γραμμική λειτουργικότητα που σήμαινε απόκλιση από την παραδοσιακή προοπτική του βιομηχανικού πολιτισμού στον πολεοδομικό σχεδιασμό. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τη Μαριάννα Χαριτωνίδου στις 2 Σεπτεμβρίου 2023 © Μαριάννα ΧαριτωνίδουΕικόνα 3. Από το 1934 έως το 1958, οι Luigi Figini και Gino Pollini επέκτειναν τα εργαστήρια πολλές φορές. Καθώς η Olivetti γνώρισε ταχεία ανάπτυξη, η έδρα της μετατράπηκε στο «γυάλινο εργοστάσιο»: μια αισθητικά ευχάριστη και γεωμετρικά ακριβής δομή που χαρακτηρίζεται από μια γραμμική λειτουργικότητα που σήμαινε απόκλιση από την παραδοσιακή προοπτική του βιομηχανικού πολιτισμού στον πολεοδομικό σχεδιασμό. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τη Μαριάννα Χαριτωνίδου στις 2 Σεπτεμβρίου 2023 © Μαριάννα ΧαριτωνίδουΕικόνα 4. Φωτογραφία του Νηπιαγωγείου στην Ivrea, το οποίο σχεδιάστηκε από τους Luigi Figini και Gino Pollini και κατασκευάστηκε μεταξύ 1939 και 1941. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τη Μαριάννα Χαριτωνίδου στις 2 Σεπτεμβρίου 2023 © Μαριάννα ΧαριτωνίδουΕικόνα 5. Φωτογραφία του Νηπιαγωγείου στην Ivrea, το οποίο σχεδιάστηκε από τους Luigi Figini και Gino Pollini και κατασκευάστηκε μεταξύ 1939 και 1941. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τη Μαριάννα Χαριτωνίδου στις 2 Σεπτεμβρίου 2023 © Μαριάννα ΧαριτωνίδουΕικόνα 6. Φωτογραφία του Νηπιαγωγείου στην Ivrea, το οποίο σχεδιάστηκε από τους Luigi Figini και Gino Pollini και κατασκευάστηκε μεταξύ 1939 και 1941. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τη Μαριάννα Χαριτωνίδου στις 2 Σεπτεμβρίου 2023 © Μαριάννα ΧαριτωνίδουΟ κατάλογος της έκθεσης “Olivetti, Design in Industry” που πραγματοποιήθηκε το 1952 στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MoMA) της Νέας Υόρκης περιείχε εικόνες του Νηπιαγωγείου στην Ivrea, το οποίο σχεδίασαν οι Luigi Figini και Gino Pollini, καθώς και το κτίριο του εργοστασίου Olivetti με τη γυάλινη πρόσοψη που αναφέρθηκε παραπάνω, σχεδιασμένο από τους ίδιους αρχιτέκτονες. Οι φωτογραφίες των κτιρίων που αναφέρονται παραπάνω περιλήφθηκαν στις πρώτες σελίδες του καταλόγου. Αμέσως μετά τις σελίδες του καταλόγου με τα κτίρια, μπορούμε να δούμε φωτογραφίες εμβληματικών προϊόντων της εταιρείας Olivetti, όπως η φορητή γραφομηχανή Lettera 22 (1949), και η γραφομηχανή γραφείου Lexicon 80 (1947), τα οποία σχεδιάστηκαν από τον αρχιτέκτονα και σχεδιαστή Marcello Nizzoli. Εκτός από τη δημιουργία προϊόντων και τα κτίρια της βιομηχανικής πόλης, η εταιρεία Olivetti επικεντρώθηκε στο σχεδιασμό των καταστημάτων της σε διάφορες πόλεις, συμπεριλαμβανομένου του εμβληματικού καταστήματος Olivetti στη Βενετία και τοποθεσιών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σχετικά με αυτό, μπορούμε να διαβάσουμε στον κατάλογο της έκθεσης “Olivetti, Design in Industry”:Τα καταστήματα, που δημιουργήθηκαν διαφορετικά χρόνια, είναι έργο διαφορετικών αρχιτεκτόνων […] δεν είναι μόνο τα μηχανήματα που πωλούνται: είναι το συνολικό γούστο της εταιρείας (Lionni, 1952).

    Εκτός από το σχεδιασμό των προϊόντων και των κτιρίων, η Olivetti ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για τη γραφιστική των φυλλαδίων και των αφισών που δημιουργήθηκαν από διάσημους σχεδιαστές και αρχιτέκτονες. Επέλεξε να προσκαλέσει μερικούς από τους πιο καινοτόμους σχεδιαστές να αναπτύξουν τα βιβλία και τις αφίσες επειδή γνώριζε τη σημασία του ρόλου του σχεδιασμού στην προώθηση των προϊόντων του εργοστασίου. Αυτό είναι επίσης εμφανές στην απόφαση να συμπεριληφθούν στον κατάλογο της προαναφερθείσας έκθεσης με τίτλο “Olivetti, Design in Industry” αρκετά εμβληματικά εξώφυλλα και αφίσες, όπως μια εικόνα του εξωφύλλου που σχεδίασε ο Giovanni Pintori για ένα φυλλάδιο που αφορούσε μια αριθμομηχανή εκτύπωσης που παρήγαγε η εταιρεία Olivetti, εικόνες των τρισδιάστατων οθονών για βιτρίνες καταστημάτων και βιομηχανικές εκθέσεις σχεδιασμένες από τον Giovanni Pintori,  μια διαφημιστική αφίσα σχεδιασμένη από τον Leo Lionni, ο οποίος ήταν επίσης ο επιμελητής του καταλόγου της έκθεσης “Olivetti, Design in Industry”, και ένα εξώφυλλο βιβλίου και μια αφίσα σχεδιασμένη από τον Giovanni Pintori. Όπως μπορούμε να διαβάσουμε στον κατάλογο που αναφέρθηκε παραπάνω, ο Giovanni Pintori ήταν, εκείνη την εποχή, ο καλλιτεχνικός διευθυντής της εταιρείας Olivetti.

    Σχετικά με την προσοχή που προσέδιδε η εταιρεία Olivetti στο σχεδιασμό των αφισών, ο Giovanni Pintore, σημειώνει στον κατάλογο της έκθεσης: «μια σελίδα ή μια αφίσα πρέπει να είναι πλούσια σε σημασία και […]  το νόημά της πρέπει να προέρχεται από τις εγγενείς ιδιότητες του αντικειμένου ή της λειτουργίας που διαφημίζει» (Giovanni Pintore στο Lionni, 1952, 17). Ο Pintore έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη σαφήνεια και το στυλ, συνδυάζοντας «την ευρύτερη αντίληψη του Olivetti με τη συγκεκριμένη ιδέα ενός μεμονωμένου προϊόντος σε μια ενιαία εικόνα, τόσο γραφιστικά όσο και σε τρεις διαστάσεις» (Giovanni Pintore στο Lionni, 1952, 17). Όπως και η αρχιτεκτονική του, κάθε έντυπη διαφήμιση και διαφημιστικό αντικείμενο, από τα επιστολόχαρτα μέχρι τις διαφημιστικές πινακίδες, επιχειρούσαν να μεταφέρουν τη φιλοσοφία των προϊόντων και το όραμα της εταιρείας Olivetti. Στον κατάλογο αναφέρονται τα ακόλουθα τέσσερα χαρακτηριστικά της διαφημιστικής πρακτικής της Olivetti: «(1) νηφάλια χρήση της γλώσσας· (2) ευφάνταστα εικονογραφικά σύμβολα· (3) παρουσιάσεις ενοποιημένες από μία αισθητική έννοια. (4) έμφαση στο υψηλό επίπεδο σχεδιασμού της εταιρείας.» (Giovanni Pintore στο Lionni, 1952, 17) (Εικ. 7, Εικ. 8)Εικόνα 7. Φωτογραφία της αριθμομηχανής Divisumma 24 που βγήκε στην παραγωγή το 1956 από το εργοστάσιο Olivetti. Σχεδιάστηκε από τον M. Nizzoli. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τη Μαριάννα Χαριτωνίδου στις 2 Σεπτεμβρίου 2023 © Μαριάννα ΧαριτωνίδουΕικόνα 8. Φωτογραφία της γραφομηχανής Valentine που βγήκε στην παραγωγή το 1969 από το εργοστάσιο Olivetti. Σχεδιάστηκε από τους E. Sottsass και P. A. King. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από τη Μαριάννα Χαριτωνίδου στις 2 Σεπτεμβρίου 2023 © Μαριάννα ΧαριτωνίδουΣτη δεκαετία του 1930, ο Adriano Olivetti αναζωογόνησε τη βιομηχανική παραγωγή παράλληλα με μια προσπάθεια να αναμορφώσει την επικράτεια και το τοπίο της Ivrea. Οι μελέτες του ρυθμιστικού σχεδίου και το σχέδιο που υποβλήθηκε το 1938 ήταν καθοριστικά για την ανάπτυξη της βιομηχανικής πόλης. Το σχέδιο του Δήμου της Ivrea ανατέθηκε στους Luigi Figini, Egisippo Devoti και Luigi Piccinato. Το σχέδιο περιέγραφε το νέο προφίλ της πόλης, υποστήριζε τα τρέχοντα έργα επέκτασης του εργοστασίου και διέθετε νέες ζώνες για τη στέγαση των εργαζομένων. Το 1934, όσον αφορά τον πολεοδομικό σχεδιασμό της Ivrea, ο Adriano ανέθεσε στους Luigi Figini και Gino Pollini να δημιουργήσουν ένα νέο πολεοδομικό σχέδιο για τη βιομηχανική πόλη. Ο Figini και ο Pollini αγκάλιασαν τα ορθολογιστικά ιδεώδη της λειτουργικής πόλης που υποστήριζε το Μοντέρνο Κίνημα και τα μέλη των Διεθνών Συνεδρίων Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής  (CIAM). Η ομάδα που εργάστηκε για το Master Plan της Ivrea που πραγματοποιήθηκε το 1938 περιλάμβανε, εκτός από τους Luigi Figini και Gino Pollini, τον μηχανικό Egisippo Devoti. Στον πυρήνα αυτού του  Master Plan ήταν η προσπάθεια συνδυασμού της αναγκαιότητας ανταπόκρισης στη βιομηχανική ανάπτυξη και της σημασίας της διατήρησης του ιστορικού ιστού.

    Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Adriano Olivetti επέστρεψε στην Ivrea μετά την εξορία του στην Ελβετία. Αντιλαμβανόταν τη βιομηχανική πόλη ως μια πειραματική πρωτοβουλία που σχεδιάστηκε για να δημιουργήσει μια νέα κοινωνική δομή. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η εταιρεία Olivetti ενίσχυσε τα πολιτιστικά της προγράμματα με καινοτόμες πρωτοβουλίες. Το 1945, η Ivrea αναδείχθηκε ως κομβικό σημείο όχι μόνο για τους Ιταλούς διανοούμενους με στόχο την οικοδόμηση μιας νέας κοινωνίας των πολιτών, αλλά και ως κόμβος για αρχιτέκτονες και πολεοδόμους πρόθυμους να υλοποιήσουν τα οράματά τους. Οι αρχιτέκτονες που κλήθηκαν να συμβάλουν με τα αρχιτεκτονικά τους σχέδια στην αναζωογόνηση της Ivrea περιλάμβαναν τους Luigi Figini, Gino Pollini, Ignazio Gardella, Marco Zanuso, Eduardo Vittoria, Ettore Sottsass, και Gino Valle. Οι πολεοδόμοι με τους οποίους συνεργάστηκε ο Olivetti για να μετατρέψει το όραμά του στην Ivrea σε πραγματικότητα περιλάμβαναν τους Giovanni Astengo, Carlo Doglio και Luigi Piccinato. Οι αρχιτέκτονες και οι πολεοδόμοι που αναφέρθηκαν προηγουμένως διαμόρφωσαν την κοινότητα με τα σχέδιά τους και διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στις περίπλοκες ιταλικές και παγκόσμιες αρχιτεκτονικές συζητήσεις.

    Το 1947, ο Olivetti ίδρυσε το Κοινοτικό Κίνημα [Movimento Comunità], το οποίο ήταν ένα κίνημα προσανατολισμένο προς το άτομο και τον πολίτη. Αργότερα έγινε πολιτικό κόμμα. Ο Olivetti ήταν πρόεδρος του Ιταλικού Ινστιτούτου Πολεοδομίας (INU) από το 1950 έως το 1960 και δήμαρχος της Ivrea από το 1956 έως το 1958. Συγκεκριμένα, εξελέγη Δήμαρχος το 1956 με το  πολιτικό κόμμα Movimento Comunità. Το 1948, ο Olivetti έγινε μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Εθνικού Ινστιτούτου Πολεοδομικού Σχεδιασμού/Istituto Nazionale di Urbanistica (INU). Το ίδιο έτος συμμετείχε στο Δεύτερο Συνέδριο του INU, που πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη. Εξελέγη στο Διοικητικό Συμβούλιο του INU μαζί με τους Leone Cattani, Aldo Della Rocca, Giovanni Astengo, Paolo Rossi de Paoli, Cesare Valle και Luigi Piccinato. Ο Olivetti έγινε επίσης διευθυντής του περιοδικού Urbanistica το 1949 (Scrivano, 2013). Το ενδιαφέρον του Olivetti για την αρχιτεκτονική και τον πολεοδομικό σχεδιασμό είναι εμφανές στις εκδοτικές του πρωτοβουλίες και στο ενδιαφέρον του για την προώθηση πολιτιστικών δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την αρχιτεκτονική και την πολεοδομία. Αντιλαμβανόταν την αρχιτεκτονική και τον πολεοδομικό σχεδιασμό ως σημαντικές παραμέτρους στην προσπάθειά του να συνδυάσει τη βιομηχανική ανάπτυξη, την αισθητική ποιότητα και τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των εργαζομένων. Ανάμεσα στο 1952 και στο 1954, ο Olivetti διεξήγαγε μια μελέτη που επικεντρώθηκε στις φυσικές, οικονομικές και κοινωνιολογικές πτυχές του Canavese και της Ivrea. Ο συντονισμός των οικονομικών προγραμμάτων ήταν η κεντρική πτυχή του περιφερειακού σχεδίου του Olivetti.

    Χάρη στο μεγάλο ενδιαφέρον του για την αρχιτεκτονική και την κατανόησή του ότι θα μπορούσε να διαδραματίσει ζωτικό ρόλο στην ταυτότητα της εταιρείας του, ο Olivetti κάλεσε τους αρχιτέκτονες Marcello Nizzoli και Gian Mario Oliveri να σχεδιάσουν μια ομάδα κτιρίων κατοικιών. Αυτά τα κτίρια, τα οποία εμπνεύστηκαν σε μεγάλο βαθμό από τις αρχές της μοντέρνας αρχιτεκτονικής, σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν μεταξύ του 1948 και του 1955. Περιλάμβαναν μονοκατοικίες για στελέχη, κτίρια κατοικιών που περιείχαν τέσσερα διαμερίσματα, ένα κτίριο που περιλάμβανε δεκαοκτώ διαμερίσματα και τη Villa Capellaro. Το 1953, ο Olivetti ανέθεσε στον Ignazio Gardella το σχεδιασμό και την κατασκευή της καντίνας και της λέσχης αναψυχής της εταιρείας που προορίζονταν για περισσότερους από 1.600 υπαλλήλους. Ο σχεδιασμός του κτιρίου αυτού από τον Gardella χαρακτηριζόταν από μια αξιοσημείωτη τυπολογική πολυπλοκότητα, η οποία εμφανίζει επιρροές από το έργο του Frank Lloyd Wright. Όταν αυτό το κτίριο του Gardella παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του τελευταίου Διεθνούς Συνεδρίου Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής (CIAM), που πραγματοποιήθηκε στο Otterlo το 1959, προκάλεσε πολλές συζητήσεις και κριτικές.

    Συμπερασματικά, το όραμα και οι πρωτοβουλίες του Adriano Olivetti στην Ivrea αντιπροσωπεύουν μια πρωτοποριακή ενσωμάτωση της βιομηχανικής καινοτομίας, της αρχιτεκτονικής, του πολεοδομικού σχεδιασμού και της κοινωνικής μεταρρύθμισης. Η δέσμευσή του να συνδυάσει τη λειτουργικότητα, την αισθητική ποιότητα και την κοινωνική ευθύνη είχε ως αποτέλεσμα ένα μοναδικό μοντέλο βιομηχανικής νεωτερικότητας που διαμόρφωσε βαθιά το φυσικό και πολιτιστικό τοπίο της Ivrea και της γύρω περιοχής. Μέσω συνεργασιών με σημαντικούς αρχιτέκτονες, σχεδιαστές και πολεοδόμους, η εταιρία Olivetti δημιούργησε όχι μόνο εμβληματικά προϊόντα, αλλά και ένα ολιστικό περιβάλλον όπου η βιομηχανική ανάπτυξη συνυπήρχε με τον πολιτιστικό εμπλουτισμό και την ευημερία της κοινότητας. Η προσέγγισή του Olivetti, η οποία συνδύαζε ορθολογιστικά ιδεώδη με βαθιά κατανόηση των ανθρώπινων αναγκών, έχει αφήσει μια διαρκή κληρονομιά, κερδίζοντας την αναγνώριση της Ivrea ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Η «βιομηχανική πόλη του 20ού αιώνα» εμπνέει τον σύγχρονο διάλογο σχετικά με τη σχέση μεταξύ σχεδιασμού, κοινωνίας και βιωσιμότητας.

    Σημείωση σχετικά με τις φωτογραφίες και την έρευνα πεδίου για το εν λόγω άρθρο: Οι φωτογραφίες 2-10 που συνοδεύουν το εν λόγω άρθρο λήφθηκαν από τη συγγραφέα κατά τις επιτόπιες επισκέψεις στη «βιομηχανική πόλη του 20ού αιώνα» στην Ivrea που έλαβε χώρα στα πλαίσια του διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου Annual Conference of the European Association for Architectural Education που συνδιοργανώθηκε μεταξύ 29 Αυγούστου και 3 Σεπτεμβρίου 2023 από το Politecnico di Torino και την European Association for Architectural Education. Ευχαριστώ πολύ τους διοργανωτές για αυτή την εμπειρία. Στο συνέδριο αυτό παρουσίασα την επιστημονική εισήγηση με τίτλο “Research by Design at the Crossroads of Architecture and Visual Arts: Exploring the Epistemological Reconfigurations”, η οποία δημοσιεύθηκε ως εξής: Marianna Charitonidou, “Research by Design at the Crossroads of Architecture and Visual Arts: Exploring the Epistemological Reconfigurations”, in Michela Barosio, Elena Vigliocco, Santiago Gomes, eds., School of Architecture(s) – New Frontiers of Architectural Education: EAAE Annual Conference—Turin 2023 (Cham: Springer, 2024), doi: https://doi.org/10.1007/978-3-031-71959-2_25Ευχαριστίες: Το ερευνητικό έργο στα πλαίσια του οποίου έγραψα το παρών επιστημονικό άρθρο υποστηρίχτηκε από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.) στο πλαίσιο της Δράσης «3η Προκήρυξη ερευνητικών έργων ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. για την ενίσχυση Μεταδιδακτορικών Ερευνητών/τριών» (Αριθμός Έργου: 7833). Είμαι η Επιστημονική Υπεύθυνη του εν λόγω ερευνητικού έργου με τίτλο «Το όραμα ανοικοδόμησης του Κωνσταντίνου Α. Δοξιάδη και του Adriano Olivetti στην Ελλάδα και στη Ιταλία: μεταξύ συγκεντρωτικής και μη συγκεντρωτικής πολιτικής». Το μεταδιδακτορικό αυτό έργο εκπονήθηκε στο Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών. Επίσης, ευχαριστώ τον Ανδρέα Γιακουμακάτο που ήταν σύμβουλός μου στα πλαίσια αυτού του μεταδιδακτορικού έργου.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

    Bonifazio, P., Scrivano P., 2001. Olivetti Builds Modern Architecture in Ivrea: Guide to the Open Air Museum. Μιλάνο: Skira.

    Brilliant, Eleanor L., 1993. Theory and reality in the vision of Adriano Olivetti. Voluntas: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organisations, Vol. 4, No 1, pp. 95-114.

    Casaglia, G., 2023. Informatica Olivetti: 1970-1998 (Ρώμη: Edizioni di Comunità, 2023).

    Celant, G., 1968. Marcello Nizzoli. Μιλάνο: Edizioni di Comunità.

    Charitonidou, M., 2022. Constantinos Doxiadis and Adriano Olivetti’s role in reshaping the relationship between politics and urban planning. In:  Charitonidou, M., 2022.  Drawing and Experiencing Architecture. Bielefeld: Transcript Verlag, pp. 211-230, doi: https://doi.org/10.1515/9783839464885-009

    Charitonidou, M., 2023. Individual-community Assemblages in Post-war Era Architecture: The Dissolution of Universality. In:  Charitonidou, M., 2023. Architectural Drawings as Investigation Devices: Architecture’s Changing Scope in the 20th Century. Λονδίνο; Νέα Υόρκη: Routledge, pp. 71-105, doi: https://doi.org/10.4324/9781003372080-4

    Christie, J. J., Guzmán E., Bogdanović J., (eds), 2016. Political Landscapes of Capital Cities. Boulder, CO: University Press of Colorado.

    Ciorra, P., Limana F., M. 2020. Trevisani, Universo Olivetti: Comunità Come Utopia Concreta/Community as a Concrete Utopia. Ρώμη: Edizioni di Comunità.

    Cohen, J.-L., 2012. The Future of Architecture since 1889. Λονδίνο: Phaidon.

    Commissione per lo studio della città e dell’agro di Matera. 1956. Saggi introduttivi di Riccardo Musatti, Federico G. Friedmann, Giuseppe Isnardi. Ρώμη: UNRRA CASAS/Prima Giunta.

    De Giorgi, M., Morteo E., 2008. Olivetti: Una bella Società. Τορίνο: U. Allemandi.

    Fornari, D., Turrini D., (eds) 2022. Olivetti Identities: Spaces and Languages 1933-1983. Zurich: Triest Verlag GmbH.

    Gazzarri, M., 2021. Elea 9003: storia del primo calcolatore elettronico italiano. Ρώμη: Edizioni di Comunità.

    Giudici, G., (ed) 1969. Olivetti, formes et recherche: Musée des Arts Décoratifs, Παρίσι, 19 Novembre-1 Janvier 1970. Ivrea: Société Olivetti.

    Gregotti, V., Marzari, G., (eds) 2002. Luigi Figini, Gino Pollini: Opera Completa. 2. ed. Μιλάνο: Electa.

    Lionni, L., (ed) 1952  Olivetti: Design in Industry. Νέα Υόρκη: Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης.

    Louvin, R., 2001. Studi e proposte preliminari per il piano regolatore della Valle d’Aosta. Ρώμη: Edizioni di Comunità.

    Musatti, R., 1950. Viaggio ai ‘Sassi’ di Matera. Comunità, Vol. 4 No 9, pp. 40-43.

    Musatti, R., Bigiaretti L., Soavi G., (eds) 1958. Olivetti, 1908-1958, μετάφραση M. Gendel. Ivrea: Olivetti Co.

    Nizzoli, A., Quintavalle C., 1990. Marcello Nizzoli. Νέα έκδοση. Μιλάνο: Electa.

    Olivetti, A., 1952. Società, Stato, Comunità: Per una Economia e Politica Comunitaria. Ρώμη: Comunità, Ρώμη.

    Rao, G., 2003. La sfida al futuro di Adriano e Roberto Olivetti. Il laboratorio di ricerche rlettroniche, Mario Tchou e l’Elea 9003. Mélanges de l’Ecole française de Rome, Vol. 115 No 2, pp. 643-678.

    Ricciardelli, C., 2001. Olivetti: Una storia, un sogno ancora da scrivere: La sociologia del lavoro Italiana nell’esperienza di Ivrea. Μιλάνο: Franco Angeli.

    Scrivano, P., 2013. Building Transatlantic Italy: Architectural Dialogues with Postwar America. Farnham, Surrey: Ashgate.

    United Nations Relief and Rehabilitation Administration. 1950. UNRRA: The History of the United Nations Relief and Rehabilitation Administration. Νέα Υόρκη: Columbia University Press.

  • Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ
- Από τη μεγάλη έκρηξη μέχρι σήμερα!

    Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ
- Από τη μεγάλη έκρηξη μέχρι σήμερα!

    ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

    NIC LUND

    Εικονογράφηση: Jason Ford

    Μετάφραση: Αλεξάνδρα Γουργιώτη

    ISBN 978-618-230-009-1

    Διαστάσεις: 19 x 22 cm
    Αριθμός σελίδων: 180
    Τιμή: € 15

    Έτος έκδοσης: 2023

    Γραμμένη για παιδιά που τρελαίνονται με την Ιστορία και την επιστήμη, Η απόλυτη βιογραφία της Γης είναι ένα γοητευτικό παραμύθι που καλύπτει τα 4,6 δισεκατομμύρια χρόνια ύπαρξης αυτού του πλανήτη, που είναι το σπίτι μας. Η ίδια η Γη μάς ταξιδεύει εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια στο παρελθόν για να μας διηγηθεί τι συνέβη από τότε. Γνωρίζουμε τον Ήλιο, τη Σελήνη και τους πλανήτες — μαζί και τον Πλούτωνα. Γνωρίζουμε απίστευτα πλάσματα, από τη Χαλουσιγκένια, ένα αγκαθωτό σκουλήκι με πόδια, μέχρι την Αρχαιοπτέρυγα, έναν ιπτάμενο δεινόσαυρο καλυμμένο με πτέρωμα, που ίσως να ήταν πρόγονος των σημερινών πουλιών. Κι ακόμα, θα δούμε τον αστεροειδή που σφράγισε το τέλος της Κρητιδικής περιόδου, σκοτώνοντας το 75% των ειδών που ζούσαν στον πλανήτη μας, θα ανακαλύψουμε πώς η ζωή βρίσκει τον τρόπο να προχωρά στο επόμενο κεφάλαιο της ιστορίας της και πώς θα διατηρήσουμε τον πλανήτη μας ασφαλή για κάθε είδος ζωής. Είναι μια ιστορία που δεν πρέπει να χάσετε — είναι η δική μας ιστορία, αφορά το σπίτι μας. Η Γη ανυπομονεί να σας τη διηγηθεί.

    _____________________________________________________________________________________
    Ο Νικ Λαντ είναι συγγραφέας βιβλίων εκλαϊκευμένης επιστήμης. Κείμενά του σχετικά με τη φύση και τα πτηνά έχουν δημοσιευθεί σε περιοδικά και εφημερίδες όπως τα Audubon magazine, National Parks magazine, και η Washington Post.

  • Τζον φον Νόιμαν, ο άνθρωπος από το μέλλον

    Τζον φον Νόιμαν, ο άνθρωπος από το μέλλον

    ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΡΑΥΛΟΣ
    Bhattacharya Ananyo

    Μετάφραση: Σταύρος Πανέλης
    Επιμέλεια: Παναγιώτης Τραυλός


    ISBN:     978-618-5061-32-6
    Διαστάσεις:     14 Χ 21
    Αριθμός σελίδων:     544
    Τιμή:     23,85€

    Έτος έκδοσης: 2023Άραγε, ήταν ένας «φριχτός» άνθρωπος ο Τζον φον Νόιμαν όταν πρότεινε έναν προληπτικό πόλεμο με τους Σοβιετικούς, στο πλαίσιο της γεωπολιτικής του Ψυχρού Πολέμου; Ήταν ένας αλτρουιστής όταν στάθηκε στο πλευρό του Μάντελμπροτ και όταν υπεράσπισε τον Οπενχάιμερ (τον κομμουνιστή «πατέρα» της ατομικής βόμβας) ή μήπως ήταν ένας άκαμπτος ορθολογιστής όταν έσπερνε αθόρυβα λύσεις για τις προκλήσεις που θα αντιμετώπιζε η ανθρωπότητα στο μέλλον; Δύσκολα ερωτήματα χωρίς εύκολες απαντήσεις για αυτή την πολυσχιδή προσωπικότητα, για αυτή την αδιανόητη υπερδιάνοια του 20ού αιώνα.

    • Τα έξυπνα τηλέφωνά μας και η αρχιτεκτονική των υπολογιστών που μιμούνται το μυαλό μας,
    • η αδυσώπητη στρατηγική νίκης στη θεωρία παιγνίων και η δυναμική της εξελικτικής βιολογίας (από τα αυτοαναπαραγόμενα διαστημόπλοια μέχρι τα xenobots),
    • η τρομερή θερμοπυρηνική βόμβα και η αγωνία για τον πλανήτη μας,
    • η απαράμιλλη μαθηματική νοημοσύνη, η ιδιόρρυθμη φιλανθρωπία και το χάρισμα να απολαμβάνεις να σκέφτεσαι…

    … όλα έχουν το ανεξίτηλο αποτύπωμα του πολυμήχανου «Τζόνι».

    Οι μαθηματικές συνεισφορές αυτού του Ούγγρου επιστήμονα με την «εξωγήινη» ευφυΐα καθόρισαν τα πνευματικά ρεύματα του αιώνα μας από την πολιτική μέχρι την οικονομία και από την τεχνολογία μέχρι την ψυχολογία. Οι ιδέες του ήταν αστείρευτες. Τις μοιραζόταν απλόχερα με τον Χίλμπερτ, τον Τιούρινγκ, τον Γκέντελ, τον Χάιζενμπεργκ, τον Φέινμαν, τον Μίνσκι, και με όλους τους κορυφαίους επιστήμονες της εποχής του, καθώς μεταπηδούσε από πεδίο σε πεδίο, δίνοντας παντού λύσεις.

    Όπου κι αν πήγαινε, ο «Τζόνι» πυροδοτούσε επαναστάσεις. Ο ανυπέρβλητα «καθωσπρέπει» καθηγητής του Πρίνστον οδηγούσε τα πιο γρήγορα αυτοκίνητα, έκανε τα πιο ξέφρενα πάρτι, νυμφεύθηκε όμορφες γυναίκες και απολάμβανε το χρήμα. Μα, πάνω απ’ όλα, αγαπούσε να σκέφτεται.

    Έγινε αντιπαθής όταν προσέφερε την επιδεξιότητά του στη δεξαμενή σκέψης Rand Corporation και την παγερή λογική της πυρηνικής αποτροπής, όμως ο ίδιος βασανιζόταν από μαύρες σκέψεις για το μέλλον του κόσμου μας και το θάνατο αθώων.

    Ήταν ο μαθηματικός που χάραξε τον δρόμο για την έλευση του πρώτου ψηφιακού ηλεκτρονικού υπολογιστή. Πυροδότησε τη γέννηση της τεχνητής νοημοσύνης και της νανοτεχνολογίας, και καθόρισε την ανάπτυξη των νευροεπιστημών. Αποθεώθηκε!

    Είχε τη φήμη του πιο έξυπνου μυαλού στον κόσμο – ξεπερνούσε ακόμη και τον Αϊνστάιν! Μετά τον θάνατό του η εικόνα του θάμπωσε· πολλοί τον παρουσίαζαν ως τον πιο «ψυχρό» των Ψυχροπολεμικών. Σχεδόν ξεχάστηκε, όμως, χρόνο με το χρόνο βιώνουμε την αλλόκοτα μεγάλη προγνωστική δύναμη του μυαλού του.

    Μια βιογραφία της χειμαρρώδους, συγκλονιστικής ζωής του κοσμοπολίτη οραματιστή Τζον φον Νόιμαν και του κόσμου που μας έφτιαξε. Μια «βιογραφία ιδεών» που ηλεκτρίζει.Ο Ανάνιο Μπατατσάρια είναι Βρετανός ινδικής καταγωγής, ζει στο Λονδίνο και ασχολείται με τη συγγραφή έργων εκλαϊκευμένης επιστήμης. Κατά τη διάρκεια μιας δεκαπενταετούς καριέρας στη δημοσιογραφία, εργάστηκε ως συντάκτης επιστημονικών θεμάτων στα περιοδικά Nature, Chemistry World και Research Fortnight, γράφοντας άρθρα επικαιρότητας για τη φυσική στοιχειωδών σωματιδίων, τη γενετική, τη βιβλιομετρία και τα μαθηματικά.

    Από το 2014 ως το 2019 δημοσίευσε άρθρα που αφορούσαν την Ευρωπαϊκή Ένωση, και στη συνέχεια εργάστηκε ως επιστημονικός ανταποκριτής για το περιοδικό The Economist. Πριν ασχοληθεί με τη δημοσιογραφία, ο Μπατατσάρια εργαζόταν ως ιατρικός ερευνητής στο Burnham Institute στο Σαν Ντιέγκο της Καλιφόρνιας. Σπούδασε φυσική στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και έκανε το διδακτορικό του στο Imperial College του Λονδίνου, με θέμα την κρυσταλλογραφία των πρωτεϊνών.

    Τα τελευταία χρόνια συνεργάστηκε στενά με την Μαρίνα φον Νόιμαν Ουίτμαν, κόρη του Τζον φον Νόιμαν, με σκοπό να γράψει ένα βιβλίο για τον πατέρα της. Έπειτα από ενδελεχή έρευνα για τη ζωή και το έργο του Τζον φον Νόιμαν και κάνοντας πλήθος συνεντεύξεων με επιστήμονες συνεργάτες και φίλους του μεγάλου μαθηματικού, κατόρθωσε να ολοκληρώσει μια εξαιρετικά έγκυρη και ελκυστική «βιογραφία» τόσο του Τζον φον Νόιμαν όσο και των ιδεών του.

    Το βιβλίο έλαβε διθυραμβικές κριτικές, έγινε αμέσως ευπώλητο και κατατάχθηκε στη λίστα με τα best science books τόσο για το έτος 2021 όσο και για το 2022.