InScience Magazine

Author: Βασίλης Λεμπέσης

  • Oμιλία Θόδωρου Αραμπατζή: Η Κρίση στα Θεμέλια της Φυσικής και η Δημοκρατία της Βαϊμάρης

    Oμιλία Θόδωρου Αραμπατζή: Η Κρίση στα Θεμέλια της Φυσικής και η Δημοκρατία της Βαϊμάρης

    Στα πλαίσια του ανοικτού αφιερωματικού κύκλου “Επιστήμη & Τεχνολογία στην εποχή της Βαϊμάρης” το InScience.gr  σας παρουσιάζει την ομιλία του Θόδωρου Αραμπατζή με θέμα:

    Η Κρίση στα Θεμέλια της Φυσικής και η Δημοκρατία της Βαϊμάρης

    Περίληψη:

    Ο αμερικανός ιστορικός των επιστημών Paul Forman έχει υποστηρίξει ότι η κρίση στη φυσική στις αρχές του 20ού αιώνα ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα στη γερμανόφωνη Ευρώπη μετά τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η απόρριψη της αιτιότητας στον μικρόκοσμο από πολλούς φυσικούς δεν ήταν, σύμφωνα με τον Forman, προϊόν εσωτερικών εξελίξεων στη φυσική, αλλά αποτέλεσμα της επίδρασης εξωτερικών παραγόντων: της γενικευμένης κρίσης στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης και της επακόλουθης απαξίωσης του ορθού λόγου και της αιτιοκρατικής σκέψης. Η «θέση Forman» έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις για τη σχέση των επιστημονικών ιδεών με το κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο εντός του οποίου διαμορφώνονται. Σε αυτή την ομιλία θα εξετάσω τις περίπλοκες διασυνδέσεις ανάμεσα στη νεότερη φυσική και στο περιβάλλον στο οποίο αναπτύχθηκε, σχολιάζοντας παράλληλα την πρόσληψη της θέσης Forman από την κοινότητα των ιστορικών των επιστημών.Σύντομο Βιογραφικό

    Ο Θόδωρος Αραμπατζής είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Princeton και καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του ΕΚΠΑ. Διετέλεσε μεταδιδακτορικός υπότροφος στο ΜΙΤ και επισκέπτης ερευνητής στο Max Planck Institute for the History of Science. Από το 2010 έως το 2014 ήταν συν-διευθυντής του περιοδικού Metascience (https://link.springer.com/journal/11016), και από το 2020 έως το 2022 ήταν πρόεδρος της European Society for the History of Science (http://www.eshs.org). Το 2017 έλαβε το βραβείο καλύτερου δοκιμίου στην ιστορία και φιλοσοφία της επιστήμης από την International Union of History and Philosophy of Science and Technology (https://iuhpst.org/pages/inter-division-commissions/joint-commission/2017-essay-prize.php). Είναι αντεπιστέλλον μέλος της Académie Internationale d’Histoire des Sciences (2019-). Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στην ιστορία και φιλοσοφία των φυσικών επιστημών του 19ου και του 20ού αιώνα. Πληροφορίες για το έργο του είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα http://scholar.uoa.gr/tarabatz.

    Κεφάλαια της Ομιλίας

    00:00:27 Εισαγωγή – Χαιρετισμός

    00:04:20 Ομιλία

    00:50:47 Ερωτήσεις

    00:50:57 Αυτή η προσπάθεια την οποία έκανε ο Φόρμαν να εξηγήσει κατά τη δική του άποψη τις επιδράσεις του κοινωνικού περιβάλλοντος πάνω σε μια μεγάλη αλλαγή και μια καμπή της επιστήμης, έχει γίνει από άλλους ιστορικούς της επιστήμης με σκοπό να προβληθεί αυτό το μοντέλο και σε άλλες ιστορικές φάσεις της επιστήμης;

    00:58:05 Ποιες είναι οι επιπτώσεις της ανάλυσης του Forman για την κατανόηση της σχέσης μεταξύ πολιτισμού και επιστήμης γενικότερα;

    01:03:23 Κατά πόσον οι ιδέες του Forman έχουν επηρεάσει τις σύγχρονες συζητήσεις σχετικά με την ιστορία και τη φιλοσοφία της φυσικής επιστήμης;

    01:06:51 Παρατηρείτε, εσείς ως επιστήμονας, συνθήκες παρόμοιες με εκείνες του κλίματος που ώθησε τους φυσικούς προς την κβαντομηχανική, μια επαναστατική θεωρία τότε, στο σημερινό επιστημονικό πεδίο;

    1:13:20 ΕπίλογοςΒρείτε εδώ περισσότερο υλικό σχετικό με τον αφιερωματικό κύκλο

  • Στη γειτονιά του ουρανού. Αναφορά στα ουράνια σώματα

    Στη γειτονιά του ουρανού. Αναφορά στα ουράνια σώματα

    ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ

    Τζαμάλ- Οδυσσέας Μαάιτα

    Φωτογραφική Επιμέλεια: Ηλίας Καρατζούλης
    ISBN: 978-960-451-477-9
    Διαστάσεις: 17 Χ 24
    Αριθμός σελίδων: 144
    Τιμή με ΦΠΑ: € 14

    Έτος έκδοσης: 2023

    Το βιβλίο του Οδυσσέα Μαάιτα, σε φωτογραφική επιμέλεια Ηλία Καρατζούλη, προσπαθεί με σύντομο και εκλαϊκευτικό τρόπο να περιγράψει τα διάφορα ουράνια σώματα και αστρο-νομικά φαινόμενα, τις τελευταίες εξελίξεις στην αστρονομία. Για να διαβαστεί αυτό το βιβλίο, δε χρειάζονται μαθηματικές γνώσεις, ούτε γνώσεις αστρονομίας ή φυσικής. Χρειάζεται μόνο δίψα για μάθηση και όρεξη για γνώση. Με αυτή την έννοια δεν απευθύνεται μόνο σε φυσικούς και άλλους επιστήμονες. Απευθύνεται σε όλους, σε μεγάλους και μικρούς, σε όσουςθέλουν να μάθουν. Άλλωστε, η επιστήμη δεν μπορεί να μένει κλειστή μέσα σε κύκλους ειδικών, αλλά οφείλει να φτάνει σε όλο λαό. Η επιστήμη οφείλει να βοηθά στην κατανόηση του κόσμου, να δίνει τελικά τα εργαλεία ώστε να μπορούμε να τον αλλάξουμε.Ο συγγραφέας περιγράφει τα πράγματα απλά, χωρίς όμως να κάνει έκπτωση στην επιστημονική τους τεκμηρίωση. Στο τέλος του βιβλίου μπορεί κανείς να βρει πηγές ώστε να βαθύνει και να ασχοληθεί περισσότερο με τα θέματα που τον ενδιαφέρουν. Η επιστήμη της αστρονομίας εξελίσσεται με ραγδαίους ρυθμούς. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη διάρκεια συγγραφής του βιβλίου τα επιστημονικά δεδομένα άλλαζαν συνεχώς. Προκειμένου ο αναγνώστης να μένει ενήμερος για τα νέα δεδομένα, έχουν προστεθεί στο βιβλίο σύνδεσμοι, με τη μορφή QRCodes, μέσω των οποίων μπορεί να έχει πρόσβαση σε ό,τι νέο υπάρχει.

    _____________________________________________________________________________________
    Ο Τζαµάλ-Οδυσσέας Μαάιτα είναι διδάκτορας του τµήµατος Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης µε αντικείµενο τη «µη γραµµική δυναµική» και κάτοχος µεταπτυχιακού διπλώµατος ειδίκευσης στην «Υπολογιστική Φυσική».

    Έχει διδάξει ως συµβασιούχος καθηγητής σε διάφορα πανεπιστηµιακά τµήµατα του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης, του ∆ιεθνούς Πανεπιστηµίου Ελλάδας και του Πανεπιστηµίου ∆υτικής Μακεδονίας.

    Εργασίες του έχουν δηµοσιευτεί σε διεθνή επιστηµονικά περιοδικά. Είναι µέλος συντακτικής επιτροπής σε δύο διεθνή επιστηµονικά περιοδικά. Είναι µέλος της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης Μηχανικής και της Εταιρίας Φιλοσοφίας της Φυσικής. Έχει εκδώσει ένα επιστηµονικό βιβλίο για παιδιά (Η ζωή των αστεριών, εκδ. Σύγχρονη Εποχή).

    Ο Ηλίας Καρατζούλης είναι απόφοιτος της φωτογραφικής ακαδηµίας της Leica. Εργάζεται ως επαγγελµατίας φωτογράφος, αλλά και στο χώρο της εκπαίδευσης. Έχει πάθος µε την ερασιτεχνική αστροφωτογραφία, καθώς και µία δηµοσίευση εικόνων στην επίσηµη ιστοσελίδα του Nemea Center του Berkeley University.

  • Παρουσίαση του βιβλίου Αρχιτεκτονικά Σχέδια ως Μηχανισμοί Διερεύνησης (Architectural Drawings as Investigating Devices) της Μαριάννας Χαριτωνίδου

    Παρουσίαση του βιβλίου Αρχιτεκτονικά Σχέδια ως Μηχανισμοί Διερεύνησης (Architectural Drawings as Investigating Devices) της Μαριάννας Χαριτωνίδου

    Το InScience παρουσιάζει την εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΩΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ (Architectural Drawings as Investigating Devices) της Μαριάννας Χαριτωνίδου. Η παρουσίαση έλαβε χώρα στο Ινστιτούτο Γκαίτε στην Αθήνα στις 22 Ιανουαρίου του 2024.

    Το ερευνητικό έργο υποστηρίχτηκε από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.) στο πλαίσιο της Δράσης «3η Προκήρυξη ερευνητικών έργων ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. για την ενίσχυση Μεταδιδακτορικών Ερευνητών/τριών» (Αριθμός Έργου: 7833)

    Αναλυτικό πρόγραμμα

    Αναλυτικό πρόγραμμα: 00:00:30

    – Ομιλία Μανώλη Οικονόμου (Αρχισυντάκτης Archetype)

    00:03:55 – Ομιλία Αναστάσιου Κωτσιόπουλου (Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ)

    00:24:39 – Ομιλία Κωνσταντίνου Μωραΐτη (Ομότιμος Καθηγητής ΕΜΠ)

    01:02:40 – Ομιλία Δημήτρη Φράγκου (Καθηγητής ΑΠΘ)

    01:33:40 – Ομιλία Μαριάννας Χαριτωνίδου (Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια ΑΣΚΤ)

  • ΣΥΖΗΤΗΣΗ με τους φοιτητές της αρχιτεκτονικής

    ΣΥΖΗΤΗΣΗ με τους φοιτητές της αρχιτεκτονικής

    ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

    LE CORBUSIER

    Μετάφραση: Σουζάνα Αντωνακάκη

    ISBN 978-618-230-011-4

    Διαστάσεις: 20.7 x 20.5 cm
    Αριθμός σελίδων: 88
    Τιμή: € 16

    Έτος έκδοσης: 2024Η Συζήτηση με τους φοιτητές της αρχιτεκτονικής του Le Corbusier πρωτοκυκλοφόρησε το 1943, εν μέσω πολέμου, καρπός της επιθυμίας του μεγάλου αρχιτέκτονα και στοχαστή να απευθυνθεί άμεσα στους φοιτητές της αρχιτεκτονικής, αφού προηγουμένως είχε απορρίψει επανειλημμένα προτάσεις να διδάξει στο πανεπιστήμιο («Να διδάξω τι; Τη φιλοσοφία της ζωής;»). Με πρόταση του καθηγητή Δημήτρη Φατούρου, μια άλλη μεγάλη μορφή της ελληνικής αρχιτεκτονικής, η Σουζάνα Αντωνακάκη, μετέφρασε το κλασικό αυτό κείμενο, που κυκλοφόρησε στα ελληνικά εν μέσω δικτατορίας, το 1971. Η μετάφραση της Σ. Αντωνακάκη επανεκδίδεται σήμερα από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, και η νέα αυτή έκδοση ακολουθεί πιστά την αισθητική της πρωτότυπης γαλλικής έκδοσης που είχε σχεδιάσει ο Jean Petit στις εκδόσεις Minuit. Έχει διατηρηθεί το εισαγωγικό κείμενο του Δ. Φατούρου που συνόδευε την έκδοση του 1971, και έχει προστεθεί ένα νέο προλογικό σημείωμα του Δημήτρη Αντωνακάκη.

    Το σύντομο αυτό κείμενο είναι κατά κάποιον τρόπο μια πνευματική παρακαταθήκη του Le Corbusier. Η σημασία της συνείδησης και της ηθικής στάσης του αρχιτέκτονα και του πολεοδόμου, το βάρος της παιδείας του, η ευθύνη του απέναντι στον «αδελφό μας άνθρωπο», η αρχιτεκτονική ως κοινωνική αποστολή που απαιτεί από τους υπηρέτες της αφιέρωση, δόσιμο, το αρχιτεκτόνημα ως ζωντανή δημιουργία, η κατοικία ως κάλυκας της ζωής και καταφύγιο του ανθρώπου, η εναρμόνιση του αρχιτεκτονήματος με το περιβάλλον του, ο Νόμος του Ήλιου, της τοπογραφίας και της κλίμακας, η ποιητική διάσταση του έργου, είναι μερικές από τις ιδέες που εξαίρονται με μια φορτισμένη γλώσσα στο μοναδικό αυτό «μανιφέστο», που διατηρεί ατόφιο τον κλασικό του χαρακτήρα και την επικαιρότητά του.

    _____________________________________________________________________________________


    Ο Λε Κορμπυζιέ (Le Corbusier· Charles-Édouard Jeanneret, 1887–1965) ήταν Ελβετός-Γάλλος αρχιτέκτονας, ζωγράφος, τοπογράφος και συγγραφέας. Αποτελεί μία από τις κεντρικές, πρωτοποριακές φιγούρες της μοντέρνας αρχιτεκτονικής.

  • PAUL A. M. DIRAC – Θεωρία των ηλεκτρονίων και ποζιτρονίων

    PAUL A. M. DIRAC – Θεωρία των ηλεκτρονίων και ποζιτρονίων

    Το πορτραίτο του Dirac φιλοτέχνησε ο εικαστικός Χρήστος Αλαβέρας από τη Θεσσαλονίκη.Διάλεξη Νόμπελ, 12 Δεκεμβρίου, 1933

    Μετάφραση: Βαρβάρα Πετανίδου

    Επιμέλεια Μετάφρασης: Κέλη Σπυροπούλου

    Επιστημονική Επιμέλεια Μετάφρασης – Σχολιασμός: Βασίλης Λεμπέσης «Καθηγητά Dirac, η θεωρία της κυματικής μηχανικής, την οποία έχετε αναπτύξει, χαρακτηρίζεται από την καθολικότητά της, καθώς από την αρχή έχετε επιβάλει την προϋπόθεση πως θα πρέπει να ικανοποιείται η αρχή της θεωρίας της σχετικότητας. Με αυτόν τον τρόπο έχετε αποδείξει πως η ύπαρξη και οι ιδιότητες του σπιν των ηλεκτρονίων είναι μια συνέπεια αυτής της θεωρίας και όχι απλά μια υπόθεση». (Από την προσφώνηση στην τελετή απονομής του βραβείου Nobel, 10 Δεκεμβρίου 1933)

    Οι πειραματικοί φυσικοί έχουν ανακαλύψει ότι η ύλη αποτελείται από μικροσκοπικά σωματίδια διαφόρων ειδών, με τα σωματίδια του κάθε είδους να είναι ακριβώς όμοια. Μερικά από αυτά τα είδη έχει σαφώς αποδειχθεί πως είναι σύνθετα, δηλαδή ότι αποτελούνται από άλλα απλούστερα σωματίδια που υπάρχουν στη φύση. Ωστόσο, υπάρχουν άλλα είδη σωματιδίων, τα οποία δεν έχει διαπιστωθεί ότι είναι σύνθετα, και τα οποία δεν αναμένεται ποτέ να αποδειχθεί πως είναι, με αποτέλεσμα κάποιος να τα θεωρήσει ως στοιχειώδη και θεμελιώδη.

    Για γενικούς φιλοσοφικούς λόγους θα ήθελε κανείς με μια πρώτη ματιά να έχει όσο το δυνατόν λιγότερα είδη στοιχειωδών σωματιδίων, ας πούμε ένα μόνο είδος ή το πολύ δύο, και να έχει όλη την ύλη δομημένη από αυτά τα στοιχειώδη είδη. Από τα πειραματικά δεδομένα αποκαλύπτεται, ωστόσο,  ότι πρέπει να υπάρχουν περισσότερα από αυτά. Στην πραγματικότητα, το πλήθος των ειδών των στοιχειωδών σωματιδίων παρουσιάζει μια αρκετά ανησυχητική αυξητική τάση τα τελευταία χρόνια.

    Η κατάσταση, παρόλα αυτά, ίσως δεν είναι και τόσο άσχημη, επειδή σε ένα βαθύτερο επίπεδο προκύπτει ότι ο διαχωρισμός μεταξύ στοιχειωδών και σύνθετων σωματιδίων δεν μπορεί να είναι αυστηρός. Για να έχουμε μια ερμηνεία μερικών σύγχρονων πειραματικών αποτελεσμάτων, πρέπει κάποιος να υποθέσει ότι τα σωματίδια μπορούν να δημιουργηθούν και να καταστραφούν. Έτσι, εάν ένα σωματίδιο παρατηρείται να προκύπτει από κάποιο άλλο, δεν μπορεί κανείς πλέον να είναι σίγουρος ότι το αρχικό σωματίδιο είναι σύνθετο. Το αρχικό σωματίδιο ίσως έχει και αυτό προκύψει από κάποιο άλλο.  Ο διαχωρισμός μεταξύ στοιχειωδών σωματιδίων και σύνθετων γίνεται πλέον για λόγους ευκολίας. Αυτός ο λόγος από μόνος του είναι αρκετός, για να αναγκάσει κάποιον να εγκαταλείψει την ελκυστική φιλοσοφική ιδέα ότι η ύλη στο σύνολό της δομείται από ένα ή πιθανώς δύο είδη δομικών λίθων.

    Θα ήθελα εδώ να συζητήσω τα απλούστερα είδη σωματιδίων και να εξετάσω τι μπορεί να προκύψει ως συμπέρασμα σχετικά με αυτά, από καθαρά θεωρητικά επιχειρήματα. Τα απλούστερα είδη σωματιδίων είναι :

    ¡) τα φωτόνια ή κβάντα φωτός, από τα οποία συντίθεται το φως,

    ¡¡) τα ηλεκτρόνια και τα προσφάτως ανακαλυφθέντα ποζιτρόνια (τα οποία φαίνεται να είναι ένα είδος κατοπτρικού ειδώλου του ηλεκτρονίου, διαφέροντας από αυτό μόνο στο πρόσημο του ηλεκτρικού φορτίου),

    ¡¡¡) τα βαρύτερα σωματίδια- πρωτόνια και νετρόνια.

    Από αυτά, θα ασχοληθώ σχεδόν αποκλειστικά με τα ηλεκτρόνια και τα ποζιτρόνια, όχι επειδή παρουσιάζουν περισσότερο ενδιαφέρον, αλλά επειδή, στην περίπτωση τους, η θεωρία έχει αναπτυχθεί περαιτέρω.  Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να συναχθεί θεωρητικά σχετικά με τις ιδιότητες των άλλων σωματιδίων. Τα φωτόνια, από τη μία πλευρά, είναι τόσο απλά, που μπορούν εύκολα να ταιριάξουν σε ένα θεωρητικό σχήμα και, επομένως, η θεωρία δε θέτει περιορισμούς στις ιδιότητές τους. Τα πρωτόνια και τα νετρόνια, από την άλλη πλευρά, φαίνεται να είναι περισσότερο περίπλοκα και καμιά αξιόπιστη βάση δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμα για τη θεωρία τους.

    Η ερώτηση που πρέπει να αναρωτηθούμε, αρχικά, είναι γιατί η θεωρία δεν μπορεί να δώσει καμία απολύτως πληροφορία για τις ιδιότητες των στοιχειωδών σωματιδίων. Υπάρχει, επί του παρόντος, μια γενική κβαντική μηχανική η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να περιγράψει την κίνηση κάθε είδους σωματιδίου, ανεξάρτητα από τις ιδιότητές του. Η γενική κβαντική μηχανική, ωστόσο, έχει ισχύ μόνον όταν τα σωματίδια έχουν μικρές ταχύτητες και αποτυγχάνει για ταχύτητες συγκρίσιμες με την ταχύτητα του φωτός, όταν ανακύπτουν  φαινόμενα σχετικότητας. Δεν υπάρχει σχετικιστική κβαντική μηχανική (δηλαδή μια που να ισχύει για μεγάλες ταχύτητες), για να μπορεί να εφαρμοστεί σε σωματίδια με απροσδιόριστες ιδιότητες. Έτσι, όταν κανείς υποβάλλει την κβαντική μηχανική σε σχετικιστικές προϋποθέσεις, θέτει περιορισμούς στις ιδιότητες του σωματιδίου. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί κανείς να συναγάγει πληροφορίες για τα σωματίδια από καθαρά θεωρητική άποψη, βασισμένη σε γενικές αρχές της φυσικής.

    Η διαδικασία είναι επιτυχής στην περίπτωση των ηλεκτρονίων και ποζιτρονίων. Ελπίζουμε, επίσης, ότι στο μέλλον κάποια τέτοια διαδικασία θα βρεθεί και στην περίπτωση των άλλων σωματιδίων. Θα ήθελα εδώ να αναφέρω συνοπτικά τα βασικά σημεία της μεθόδου για τα ηλεκτρόνια και τα ποζιτρόνια, αποδεικνύοντας πώς κανείς μπορεί να εξαγάγει τις ιδιότητες του σπιν του ηλεκτρονίου και πώς να συμπεράνει την ύπαρξη ποζιτρονίων με παρόμοιες ιδιότητες σπιν και με την πιθανότητα να μπορούν να εξαφανιστούν σε κρούσεις με τα ηλεκτρόνια.

    Ξεκινάμε με την εξίσωση που συνδέει την κινητική ενέργεια W με την ορμή pr (r = 1, 2, 3) ενός σωματιδίου στη σχετικιστική κλασική μηχανική

    W2/c – pr2 – m2c2 = 0.                                  (1)

    Από αυτήν την εξίσωση μπορούμε να πάρουμε μια κυματική εξίσωση της κβαντικής μηχανικής αφήνοντας το αριστερό μέλος να δράσει πάνω στην κυματοσυνάρτηση ψ και θεωρώντας τα W  και  p ως τους τελεστές ih∂/∂t και -ih∂/∂xr . Υπό αυτήν την έννοια, η κυματική εξίσωση διατυπώνεται ως

    [W2/c – pr2 – m2c2]ψ = 0 .                                 (2)

    Τώρα, είναι γενική απαίτηση της κβαντικής μηχανικής η κυματική εξίσωσή της να είναι γραμμική ως προς τον τελεστή W  ή , οπότε η παραπάνω εξίσωση δεν είναι κατάλληλη. Πρέπει να την αντικαταστήσουμε με κάποια γραμμική εξίσωση ως προς W  και, στην περίπτωση που αυτή η εξίσωση παραμένει αμετάβλητη κάτω από σχετικιστικούς μετασχηματισμούς, θα πρέπει να είναι επίσης γραμμική και ως προς τις ορμές p.

    Οδηγούμαστε έτσι στο να θεωρήσουμε μια εξίσωση του τύπου

    [W/c – αr pr  – α0mc ]ψ = 0.                                  (3)

    Αυτή η εξίσωση συμπεριλαμβάνει τέσσερις νέες μεταβλητές αr και α0,  οι οποίες είναι τελεστές που μπορούν να δράσουν πάνω στην ψ. Υποθέτουμε ότι ικανοποιούν τις παρακάτω συνθήκες,

    αμ2 = Ι     αμαν + αναμ = 0,

    όπου

    αμ2 = Ι     αμαν + αναμ = 0,

    και επίσης πως οι τελεστές α μετατίθενται με τους τελεστές p και W. Αυτές οι ειδικές ιδιότητες των τελεστών α μετατρέπουν την Εξ.(3), κατά έναν ορισμένο βαθμό, σε ισοδύναμη με την Εξ.(2), καθώς, εάν στη συνέχεια πολλαπλασιάσουμε την (3) στο αριστερό μέλος επί W/c – αr pr  – α0mc, θα πάρουμε ακριβώς την (2).

    Οι νέες μεταβλητές α, τις οποίες πρέπει να εισαγάγουμε για να πάρουμε μια σχετικιστική κυματική εξίσωση, γραμμική ως προς W ,  φέρνουν στην επιφάνεια το σπιν του ηλεκτρονίου. Από τις γενικές αρχές της κβαντικής μηχανικής μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι αυτές οι μεταβλητές α δίνουν στο ηλεκτρόνιο ένα σπιν με τιμή ίση με το μισό του κβάντου  και μια μαγνητική διπολική ροπή με μέτρο ίσο με μια μαγνητόνη του Bohr και κατεύθυνση αντίθετη από αυτήν του σπιν. Αυτά τα αποτελέσματα συμφωνούν με το πείραμα. Στην πραγματικότητα, τα πήραμε για πρώτη φορά από πειράματα φασματοσκοπίας και έπειτα επιβεβαιώθηκαν από τη θεωρία.

    Οι μεταβλητές α έφεραν στην επιφάνεια μερικά, μάλλον μη αναμενόμενα, φαινόμενα που σχετίζονται με την κίνηση του ηλεκτρονίου. Αυτά έχουν πλήρως διερευνηθεί από τον Schrödinger. Διαπιστώθηκε ότι ένα ηλεκτρόνιο, το οποίο φαίνεται σ’ εμάς να κινείται αργά, πρέπει παραδόξως να έχει μια πολύ υψηλής συχνότητας ταλαντωτική κίνηση μικρού πλάτους, η οποία υπερτίθεται στην κανονική κίνηση που γίνεται αντιληπτή από εμάς [1]. Ως αποτέλεσμα αυτής της ταλαντωτικής κίνησης, η ταχύτητα του ηλεκτρονίου οποιαδήποτε στιγμή ισούται με την ταχύτητα του φωτός. Αυτή είναι μια πρόβλεψη που δεν μπορεί να επαληθευτεί άμεσα από κάποιο πείραμα, επειδή η συχνότητα της ταλαντωτικής κίνησης είναι πολύ υψηλή και το πλάτος της πολύ μικρό. Αλλά, ωστόσο, πρέπει κανείς να αποδεχτεί αυτό το συμπέρασμα της θεωρίας, καθώς άλλες προβλέψεις της, οι οποίες είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με αυτό, όπως ο νόμος της σκέδασης του φωτός από ένα ηλεκτρόνιο, έχουν επιβεβαιωθεί πειραματικά.

    Υπάρχει ένα άλλο χαρακτηριστικό αυτών των εξισώσεων, το οποίο θα ήθελα τώρα να συζητήσω, που οδήγησε στην πρόβλεψη της ύπαρξης του ποζιτρονίου. Αν κάποιος κοιτάξει την Εξ.(1), βλέπει ότι επιτρέπει στην κινητική ενέργεια W να είναι είτε μια θετική ποσότητα μεγαλύτερη από mc2,  είτε μια αρνητική ποσότητα μικρότερη από –mc2. Αυτό το αποτέλεσμα διατηρείται, όταν κανείς περάσει στην κβαντική εξίσωση (2) ή (3). Αυτές οι κβαντικές εξισώσεις είναι τέτοιες ώστε, όταν ερμηνεύονται σύμφωνα με το γενικό πλαίσιο της κβαντικής δυναμικής, επιτρέπουν ως πιθανά αποτελέσματα της μέτρησης του W είτε κάτι μεγαλύτερο από mc2 είτε κάτι μικρότερο από –mc2.

    Τώρα, στην πράξη, η κινητική ενέργεια ενός σωματιδίου είναι πάντα θετική. Βλέπουμε, έτσι, ότι οι εξισώσεις επιτρέπουν μεταξύ των δύο ειδών κίνησης του ηλεκτρονίου μόνο μια εξ’ αυτών, εκείνη που αντιστοιχεί σε ό,τι μας είναι οικείο. Η άλλη αναφέρεται σε ηλεκτρόνια με μια πολύ ιδιαίτερη κίνηση, τέτοια ώστε, όσο γρηγορότερα κινούνται,  τόσο λιγότερη ενέργεια έχουν, και θα πρέπει κάποιος να τους προσφέρει ενέργεια, για να τα φέρει σε κατάσταση ηρεμίας.

    Συνεπώς, οδηγείται κανείς να εισαγάγει, ως μια νέα υπόθεση στη θεωρία, τη θέση πως μόνο ένα από τα δύο είδη κίνησης συμβαίνει στην πράξη. Αλλά αυτό προκαλεί μια δυσκολία, εφόσον διαπιστώνουμε από τη θεωρία ότι, εάν διαταράξουμε το ηλεκτρόνιο, πιθανόν να προκαλέσουμε μια μετάβαση από μια κατάσταση κίνησης με θετική ενέργεια σε μια κατάσταση με αρνητική ενέργεια, έτσι ώστε, ακόμα κι αν υποθέσουμε πως όλα τα ηλεκτρόνια του κόσμου ξεκινούν από καταστάσεις θετικής ενέργειας, μετά από ένα χρονικό διάστημα μερικά από αυτά θα βρίσκονται σε καταστάσεις με αρνητική ενέργεια.

    Επομένως,  σε επιτρεπόμενες καταστάσεις αρνητικής ενέργειας, η θεωρία δίνει κάτι το οποίο εμφανίζεται να μην ανταποκρίνεται σε οτιδήποτε γνωστό πειραματικά, αλλά το οποίο δεν μπορούμε απλά να απορρίψουμε με μια νέα υπόθεση. Πρέπει να ανακαλύψουμε μια εξήγηση γι’ αυτές τις καταστάσεις.

    Μια εξέταση της συμπεριφοράς αυτών των καταστάσεων μέσα σε ένα ηλεκτρομαγνητικό πεδίο δείχνει  ότι αντιστοιχούν  στην κίνηση ενός ηλεκτρονίου με θετικό φορτίο αντί για το σύνηθες αρνητικό,  αυτού που οι πειραματιστές τώρα αποκαλούν ποζιτρόνιο. Συνεπώς, θα τείνει κανείς να υποθέσει ότι τα ηλεκτρόνια σε καταστάσεις αρνητικής ενέργειας είναι απλώς ποζιτρόνια, αλλά αυτό δε θα συμβεί, επειδή τα παρατηρούμενα ποζιτρόνια σίγουρα δεν έχουν αρνητικές ενέργειες. Μπορούμε, ωστόσο,  να αποδείξουμε μια σχέση μεταξύ ηλεκτρονίων σε καταστάσεις αρνητικής ενέργειας και ποζιτρονίων με έναν κάπως πιο έμμεσο τρόπο.

    Κάνουμε χρήση της Απαγορευτικής Αρχής του Pauli, σύμφωνα με την οποία μπορεί να υπάρξει μόνο ένα ηλεκτρόνιο σε μια οποιαδήποτε κατάσταση. Τώρα υποθέτουμε ότι στον κόσμο, όπως τον γνωρίζουμε,  σχεδόν όλες οι καταστάσεις αρνητικής ενέργειας για τα ηλεκτρόνια είναι κατειλημμένες, με ένα μόνο ηλεκτρόνιο σε κάθε κατάσταση, και πως μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από ομοιόμορφη συμπλήρωση όλων των καταστάσεων αρνητικής ενέργειας είναι εντελώς μη παρατηρήσιμη από εμάς [2]. Επιπλέον, οποιαδήποτε μη κατειλημμένη κατάσταση αρνητικής ενέργειας που παρεκκλίνει από την ομοιομορφία είναι παρατηρήσιμη, και είναι απλά ένα ποζιτρόνιο.

    Μια μη κατειλημμένη αρνητική κατάσταση ενέργειας, ή οπή όπως μπορούμε να την ονομάζουμε για συντομία, θα έχει θετική ενέργεια, εφόσον είναι ένας χώρος όπου υπάρχει έλλειψη αρνητικής ενέργειας. Η οπή είναι, στην πραγματικότητα, κάτι σαν ένα σύνηθες σωματίδιο, και η ταυτοποίησή της με το ποζιτρόνιο υποδεικνύει τον πιο λογικό τρόπο να ξεπεραστεί η δυσκολία εμφάνισης αρνητικών ενεργειών στις εξισώσεις μας. Από αυτήν την άποψη, το ποζιτρόνιο είναι απλώς ένα κατοπτρικό είδωλο του ηλεκτρονίου, που έχει ακριβώς την ίδια μάζα και αντίθετο φορτίο. Αυτό έχει ήδη, κατά προσέγγιση, επιβεβαιωθεί από πειράματα. Το ποζιτρόνιο πρέπει επίσης να έχει παρόμοιες ιδιότητες όσον αφορά το σπιν, αλλά αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί ακόμα από κάποιο πείραμα.

    Από τη θεωρητική μας εικόνα, θα πρέπει να αναμένουμε ένα κοινό ηλεκτρόνιο με θετική ενέργεια να είναι ικανό να καταλάβει τη θέση μιας οπής, απελευθερώνοντας ενέργεια με τη μορφή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Αυτό θα σήμαινε μια διαδικασία στην οποία ένα ηλεκτρόνιο και ένα ποζιτρόνιο θα εξαφανίζονταν αμοιβαία [3]. Η αντίστροφη διαδικασία, συγκεκριμένα η δημιουργία ενός ηλεκτρονίου κι ενός ποζιτρονίου από ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, θα μπορούσε επίσης να λάβει χώρα. Τέτοιες διαδικασίες φαίνεται να έχουν ανακαλυφθεί πειραματικά και για την ώρα διερευνώνται επισταμένως από τους πειραματιστές.

    Η θεωρία των ηλεκτρονίων και ποζιτρονίων, την οποία μόλις περιέγραψα συνοπτικά, είναι μια αυτοσυνεπής θεωρία που ταιριάζει με τα πειραματικά γεγονότα, όπως είναι μέχρι τώρα  γνωστό. Θα επιθυμούσε κανείς να έχει μια εξίσου ικανοποιητική θεωρία για τα πρωτόνια. Κάποιος ίσως θεωρήσει ότι η ίδια θεωρία μπορεί να εφαρμοστεί στα πρωτόνια. Αυτό απαιτεί την πιθανότητα ύπαρξης αρνητικά φορτισμένων πρωτονίων, ένα κατοπτρικό είδωλο των γνωστών, θετικά φορτισμένων πρωτονίων.  Υπάρχει, ωστόσο, μια πρόσφατη πειραματική ένδειξη που ανακαλύφθηκε από τον Stern, σχετικά με τη μαγνητική ροπή του σπιν του πρωτονίου, η οποία έρχεται σε σύγκρουση με αυτήν τη θεωρία για το πρωτόνιο. Εφόσον το πρωτόνιο είναι τόσο πολύ βαρύτερο από το ηλεκτρόνιο,  είναι αρκετά πιθανό να απαιτείται κάποια περισσότερο πολύπλοκη θεωρία, παρόλο που κάποιος στην παρούσα στιγμή δεν μπορεί να πει ποια είναι αυτή η θεωρία.

    Σε κάθε περίπτωση, νομίζω ότι είναι πιθανό τα αρνητικά πρωτόνια να υπάρχουν, καθώς, από τη στιγμή που η θεωρία είναι πλέον ξεκάθαρη, υπάρχει μια πλήρης και τέλεια συμμετρία μεταξύ θετικού και αρνητικού φορτίου και, αν αυτή η συμμετρία είναι πραγματικά θεμελιώδης στη φύση,  πρέπει να είναι δυνατόν να αντιστρέφει το φορτίο σε κάθε είδους σωματίδιο. Τα αρνητικά πρωτόνια θα είναι, φυσικά, πολύ πιο δύσκολο να παραχθούν πειραματικά, καθώς θα απαιτείται μια πολύ μεγαλύτερη ενέργεια, που αντιστοιχεί στη μεγαλύτερη μάζα.

    Εάν αποδεχτούμε την άποψη της πλήρους συμμετρίας μεταξύ θετικού και αρνητικού φορτίου όσον αφορά τους θεμελιώδεις νόμους της φύσης, πρέπει να δούμε μάλλον σαν ένα τυχαίο γεγονός πως στη Γη, και κατά πάσα πιθανότητα σε ολόκληρο το ηλιακό σύστημα, εμφανίζεται μια περίσσεια αρνητικών ηλεκτρονίων και θετικών πρωτονίων. Είναι αρκετά πιθανό σε μερικά από τα αστέρια να συμβαίνει το αντίθετο, και αυτά να αποτελούνται κυρίως από ποζιτρόνια και αρνητικά πρωτόνια. Στην πραγματικότητα, ίσως υπάρχουν μισά αστέρια από κάθε είδος. Τα δύο είδη αστεριών θα έχουν ακριβώς το ίδιο φάσμα και δε θα υπάρχει τρόπος να τα διαχωρίσουμε μεταξύ τους με τις παρούσες αστρονομικές μεθόδους.

     

    O Paul Adrien Maurice Dirac (8 Αυγούστου 1902 – 20 Οκτωβρίου 1984) είναι ένας από τους θεμελιωτές της κβαντικής μηχανικής και της ηλεκτροδυναμικής. Το βιβλίο του The Principles of Quantum Mechanics  θεωρείται από πολλούς πως είναι για την Κβαντομηχανική ό,τι τα Principia του Ισαάκ Νεύτωνα για τη Μηχανική. Το 1933 μοιράστηκε το βραβείο Νόμπελ από κοινού με τον Erwin Schrödinger. Διετέλεσε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, στο Πανεπιστήμιο του Μαϊάμι καθώς και στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Φλόριντα.[1] Εδώ ο Dirac αναφέρεται στο παράδοξο της «τρομώδους κίνησης» των ελευθέρων σωματιδίων, γνωστή στη διεθνή βιβλιογραφία με τον γερμανικό όρο “Ζitterbewegung”. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που προβλέφθηκε θεωρητικά το 1928 από τον Gregory Breit και το 1930 από τον Erwin Schrödinger ως αποτέλεσμα της συμβολής λύσεων θετικής και αρνητικής ενέργειας σ’ ένα κυματοπακέτο που υπακούει στην εξίσωση Dirac. Η άρση αυτού του παράδοξου γίνεται δυνατή μέσω της λεγόμενης «δεύτερης κβάντωσης» στην κβαντική θεωρία πεδίων.

    [2] «Σύμφωνα με τον Dirac, όλες οι καταστάσεις αρνητικής ενέργειας είναι κατειλημμένες από σωματίδια, δημιουργώντας έτσι ένα τελείως άκαμπτο υπόστρωμα – ένα είδος «παγωμένης θάλασσας», όπου κάθε περαιτέρω κίνηση είναι αδύνατη, αφού δεν υπάρχουν διαθέσιμες ενεργειακές καταστάσεις, πλην βεβαίως εκείνων με θετική ενέργεια, που χωρίζονται όμως από τις προηγούμενες με ένα τεράστιο ενεργειακό χάσμα». (βλ. Τραχανάς, Σ., 1991. ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗ ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ. Ηράκλειο: ΠΕΚ, σελ. 52).

    [3] «Στην ουσία, η εξίσωση Dirac δεν μπορεί να σταθεί ως μονοσωματιδιακή θεωρία, δηλαδή μια θεωρία που η κυματοσυνάρτησή της ψ = ψ(x) περιγράφει ένα μόνο σωματίδιο. Γενικότερα δεν μπορεί να σταθεί ως μια θεωρία καθορισμένου αριθμού σωματιδίων…Θα πρέπει να επανερμηνευθεί ως μια θεωρία με μεταβλητό αριθμό σωματιδίων και αντισωματιδίων, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα δημιουργίας και καταστροφής τους…Αν ο αριθμός των σωματιδίων παύει να είναι καθορισμένος, και ένας οποιοσδήποτε αριθμός απ’ αυτά μπορεί να παραχθεί σε μια αντίδραση, (αρκεί να υπάρχει η ανάλογη ενέργεια), τότε μια θεωρία που θα εμπεριέχει όλες αυτές τις δυνατότητες θα πρέπει να είναι υποχρεωτικά μια θεωρία με άπειρους βαθμούς ελευθερίας. Και αυτό μας παραπέμπει φυσιολογικά στην έννοια του πεδίου, που είναι πράγματι μια φυσική οντότητα με τέτοιο πλήθος βαθμών ελευθερίας.» (βλ. Τραχανάς, Σ., 1991. ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗ ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ. Ηράκλειο: ΠΕΚ, σελ. 53 & 54).

  • Η ΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΕΡΟΥ – Λύνοντας τον μεγαλύτερο γρίφο της εξέλιξης

    Η ΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΕΡΟΥ – Λύνοντας τον μεγαλύτερο γρίφο της εξέλιξης

    ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

     ANDREAS WAGNER

    Μετάφραση: Μιχάλης Μακρόπουλος

    ISBN 978-960-524-992-2

    Διαστάσεις: 14 x 21 cm
    Αριθμός σελίδων:     360
    Τιμή: €     22

    Έτος έκδοσης: 2023Ποιος μηχανισμός ευθύνεται για όλα τα δημιουργικά θαύματα της φύσης — τις φτερούγες, τα μάτια, τα γόνατα, το καμουφλάζ των ζώων, την πέψη της λακτόζης, τη φωτοσύνθεση και τόσα άλλα; Μήπως οι τυχαίες μεταλλάξεις που συνέβησαν μέσα σε μόλις 3,8 δισεκατομμύρια χρόνια; Και, αν δεν ευθύνονται οι μεταλλάξεις, τότε ποιος είναι ο μηχανισμός που εξηγεί την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα της εξέλιξης;

    Η θεωρία του Δαρβίνου για τη φυσική επιλογή εξηγεί πώς διατηρούνται σε βάθος χρόνου οι χρήσιμες προσαρμογές. Δεν εξηγεί, όμως, πώς δημιουργούνται. Ο πρωτοπόρος γενετιστής Ούγκο ντε Βρις το είχε θέσει πολύ εύστοχα: «Η φυσική επιλογή μπορεί να εξηγήσει την επιβίωση του καταλληλότερου, αλλά δεν μπορεί να εξηγήσει την έλευση του καταλληλότερου».

    Στο βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας, ο εξελικτικός βιολόγος Αντρέας Βάγκνερ παρουσιάζει το κομμάτι που λείπει από τη θεωρία του Δαρβίνου. Στηριζόμενος σε δεδομένα από πειραματικές και υπολογιστικές τεχνολογίες που μέχρι πρότινος φάνταζαν ασύλληπτες, εξηγεί γιατί οι προσαρμογές δεν συμβαίνουν έτσι τυχαία. Περιγράφει το πώς οι προσαρμογές αυτές καθοδηγούνται από ένα σύνολο νόμων, οι οποίοι επιτρέπουν στη φύση να ανακαλύπτει διαρκώς νέα μόρια και νέους μηχανισμούς, μέσα σε χρονικά διαστήματα απείρως μικρότερα από εκείνα που χρειάζονται οι τυχαίες παραλλαγές για να δράσουν — εξηγεί, κοντολογίς, πώς η φύση καινοτομεί.

    Βασισμένο σε πολύ προσεκτικά επιλεγμένα στοιχεία, τεκμηριωμένο ενδελεχώς, γραμμένο με παραστατικό τρόπο και εμπλουτισμένο με εντυπωσιακά παραδείγματα από το ζωικό βασίλειο, Η έλευση του καταλληλότερου αποκαλύπτει στον αναγνώστη το τελευταίο κομμάτι του παζλ για το μυστήριο της απίθανης ποικιλότητας της ζωής.

    _____________________________________________________________________________________

    Ο Αντρέας Βάγκνερ είναι αυστρο-αμερικανός εξελικτικός βιολόγος, καθηγητής του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης, στην Ελβετία. Απόφοιτος του Πανεπιστημίου της Βιέννης και διδάκτορας του Πανεπιστημίου Yale, ασχολήθηκε ερευνητικά με την ευρωστία των βιολογικών συστημάτων και με την ικανότητά τους να καινοτομούν. Έχει γράψει τουλάχιστον 240 ερευνητικές εργασίες και πέντε βιβλία. Επίσης, έχει επινοήσει ένα μαθηματικό μοντέλο δικτύωσης γονιδίων, που φέρει το όνομά του. Άλλα βιβλία του: Paradoxical Life (2009, «Τα παράδοξα της ζωής»), The Origins of Evolutionary Innovations (2011, «Η προέλευση των εξελικτικών καινοτομιών»), Life Finds a Way: What Evolution Teaches Us About Creativity (2019, «Η ζωή βρίσκει τον δρόμο: Τι μας διδάσκει η εξέλιξη για τη δημιουργικότητα»).

  • «METROPOLIS»

    «METROPOLIS»

    Σκηνοθεσία: Σκηνοθεσία: Φριτς Λανγκ

     

    Ο κινηματογράφος αναπτύχθηκε σημαντικά κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης (1919-1933) στη Γερμανία. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η ανάπτυξη της κινηματογραφικής βιομηχανίας στη χώρα αυτή, που μέχρι το 1917 βρισκόταν σε εμβρυακή μορφή υπήρξε θεαματική. Ο γερμανικός κινηματογράφος περνάει σε μία φάση  έντονης δημιουργικότητας και καινοτομίας, καθώς καλλιτέχνες και σκηνοθέτες εξερευνούν νέες τεχνικές και προσεγγίσεις. Η ταινία«Metropolis» (1927) του Φριτς Λάνγκ, του Γερμανού  σκηνοθέτη, που  συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη του γερμανικού κινηματογράφου κατά τη διάρκεια αυτής της εποχής, αποτελεί  ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό παράδειγμα για τη χρήση προηγμένων τεχνικών και καινοτομιών στα εφέ.Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ UFA

    Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, η Γερμανία βρέθηκε σε πολύ δύσκολη κατάσταση. Μία κατάσταση στην οποία ο μέσος Γερμανός δεν μπορούσε εύκολα να προσαρμοστεί. Δεν μπορούσε δηλαδή να συνηθίσει στην ιδέα ότι το όνειρο για μια μεγάλη αυτοκρατορία είχε καταρρεύσει. Έτσι στα χρόνια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης που ακολούθησαν  έπρεπε η χώρα να ανταποκριθεί στους πολύ αυστηρούς όρους που της είχαν επιβληθεί στη συνθήκη των Βερσαλλιών και ταυτόχρονα να διατηρήσει την ισορροπία και την αρμονία στο εσωτερικό της,  στο οποίο υπήρχε έντονη αναταραχή. Το 1919 πραγματοποιήθηκε η εξέγερση του Σπάρτακου και το ανεπιτυχές πραξικόπημα του Καπ το 1920.

    Μέσα σε αυτό το περιβάλλον οι μεγιστάνες των τραπεζών του ηλεκτρισμού και των εξοπλισμών συνενώνονται για να στηρίξουν μία ισχυρή εταιρεία την UFA που συγκέντρωσε τους κυριότερους παραγωγούς κινηματογράφου που πατροναρίστηκαν και βοηθήθηκαν από τις κυβερνήσεις της Γερμανίας. Κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, οι επενδυτές και οι διαχειριστές της UFA άλλαζαν. Η UFA (Universum Film Aktiengesellschaft) ιδρύθηκε και  χρηματοδοτήθηκε αρχικά από τους Κρουπ (Krupp), Στίννες (Stinnes), τη μελλοντική I.G. Farben, και τη Ντόιτσε Μπανκ (Deutsche Bank) κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και κατάφερε να εξασφαλίσει τον έλεγχο των κινηματογραφικών αιθουσών. Η ιδέα πίσω από τη δημιουργία της UFA ήταν να δημιουργηθεί μια κινηματογραφική εταιρεία που θα ενισχύονταν οικονομικά από τη γερμανική κυβέρνηση και θα συνέβαλλε στη διαμόρφωση της διανομής ταινιών και της κινηματογραφικής βιομηχανίας. Κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών, εκτός από ιδιωτικούς επενδυτές, η κυβέρνηση απέκτησε επίσης μερίδιο ελέγχου στην UFA. Κατά τη δεκαετία του ’20, ο προεδρεύοντας του Διοικητικού Συμβουλίου της UFA, Έριχ Πόμπερ, προσπάθησε να διατηρήσει την ανεξαρτησία της εταιρείας από την κυβέρνηση. Κατά τη δεκαετία του ’30 και με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, η UFA έχασε την ανεξαρτησία της και ενσωματώθηκε σε κινηματογραφικά όργανα που υποστήριζαν τη ναζιστική προπαγάνδα. Συνεπώς, η δομή του ελέγχου της UFA εξελίχθηκε σημαντικά κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

    Αυτό που πρέπει όμως να επισημανθεί  ιδιαίτερα, είναι το παράδοξο φαινόμενο που παρατηρείται σε μία Γερμανία όπου φυσούσε ο αέρας της ήττας, να έχουν οικοδομηθεί έξοχα εφοδιασμένα στούντιο που δεν συναντούσες στην υπόλοιπη Ευρώπη. Σε αυτά τα στούντιο γυρίζονται ταινίες που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο  στην ανάπτυξη του παγκόσμιου κινηματογράφου, εισάγοντας νέες ιδέες και τεχνικές που επηρέασαν την τέχνη του κινηματογράφου σε παγκόσμιο επίπεδο.

     

    ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΟΥ ΕΞΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΥ

    Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, η Γερμανία βρέθηκε απομονωμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Το κλείσιμο των συνόρων και η ανάγκη του κόσμου να ξεφύγει από την πίεση που του δημιουργούσε ο πόλεμος, ευνόησαν την παραγωγή ελαφρών κωμωδιών με κύριο εκπρόσωπό τους τον Ερνστ Λιούμπιτς. Ταυτόχρονα την ίδια εποχή στο ρεύμα που δημιουργήθηκε από τις επιτυχίες του Λιούμπιτς, αντιτάχθηκε ο εξπρεσιονισμός  που ήταν πιο πρωτότυπος και πιο τυπικά εθνικός (Sadoul 1948, σελ.170).

    Ο εξπρεσιονισμός αποτελεί μία πρωτοποριακή  κίνηση που αναπτύχθηκε στο Μόναχο το 1910 ως αντίδραση κατά του ιμπρεσιονισμού που έχει να κάνει με την άμεση  εντύπωση που προκαλεί ένα αντικείμενο ή μια καθημερινή εικόνα. Εναντιώνεται στη διάσπαση του ατόμου από τον ιμπρεσιονισμό που αντανακλά τις εφήμερες όψεις της φύσης καθώς και στην αστική αντίληψη αντιγραφής του νατουραλισμού (Λότε 1987, σελ. 17).Ο εξπρεσιονισμός απέρριπτε την επιστημονική αναπαράσταση του νατουραλισμού, ζητώντας να την αντικαταστήσει με την εξωτερική εμφάνιση των εντυπώσεων, σε μια προσπάθεια πρόκλησης της πραγματικότητας πέρα από την κυριαρχία της λογικής. Ο εξπρεσιονισμός αμφισβήτησε την ενότητα του χρόνου, του χώρου και της δράσης, δίνοντας έμφαση σε μια ανοιχτή δομή όπου η αίσθηση του χρόνου είναι σχεδόν ονειρική, ο χώρος εφιαλτικός και έντονος, ενώ η δράση δεν δίνει έμφαση στην πλοκή, αλλά στην απογύμνωση των κοινωνικών συμβάσεων (Krasner 2012, σελ. 141). Ο εξπρεσιονισμός παρήγαγε νέα σκηνικά λεξιλόγια, όπου η ακραία στιλιζαρισμένη κίνηση και οι υπερβολικές χειρονομίες συνιστούσαν βασικά δομικά στοιχεία της φόρμας.

    Ο εξπρεσιονισμός εμφανίζεται λοιπόν σαν μία παραμορφωμένη μεταφορά που δίνει προφητικές όψεις του πεπρωμένου της  Γερμανίας στις αρχές της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Μέσα  από αυτόν ξεπετάχτηκαν τρεις ισχυρές προσωπικότητες που ξεπέρασαν τις φόρμουλες της σχολής:  Ο Καρλ Μάγερ, ο Φριτς Λανγκ και ο Φρήντριχ Μουρνάου.

     

    METROPOLIS (1927)

    Το πιο σημαντικό φιλμ του Λανγκ,το Metropolis (1927), καθρεφτίζει την πειθαρχημένη κοινωνία των εργατών που κινούνται απόλυτα υποταγμένοι σαν μυρμήγκια μέσα σε εφιαλτικά απάνθρωπες συνθήκες. Η ταινία  Metropolis παρουσιάζει μία πόλη, τη Μητρόπολη  του μέλλοντος, χωρισμένη σε τρία επίπεδα  με τεράστιες σκηνογραφίες και μεγάλα πλήθη κομπάρσων.

    Στην κατώτερη πόλη, ζουν οι εξαθλιωμένοι εργάτες που δουλεύουν σκυφτά, μηχανικά, υποταγμένοι στο πεπρωμένο της μοίρας τους, πλήρως  ρομποτοποιημένοι, κινούμενοι με μηχανικές κινήσεις. Οι εργάτες  δεν έχουν ονόματα, αλλά νούμερα. Ανάμεσα στην ανώτερη πόλη των αριστοκρατών και την κατώτερη των εργατών, ζουν οι τεχνοκράτες, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την ομαλή λειτουργία των μηχανών που κρατούν την πόλη ζωντανή. Στην ανώτερη πόλη βρίσκονται οι “αιώνιοι κήποι” όπου η άρχουσα τάξη απολαμβάνει μέσα  στη χλιδή και την ασωτία  τα πλούτη και μεγαλεία που της αποφέρει ο μόχθος των εργατών. Ένας από αυτούς, είναι και ο Φρέντερ, γιος του Γιόχαν Φρέντερσεν του κυβερνήτη αυτής της πολιτείας. Η Μαρία, μία νεαρή εργάτρια, επιχειρεί να ξυπνήσει από τον λήθαργο τους εργάτες και να τους κινητοποιήσει, προκειμένου να διεκδικήσουν το δικαίωμα να ζουν και να εργάζονται σαν άνθρωποι και όχι σαν μηχανικά εξαρτήματα. Τη Μαρία ερωτεύεται ο αγαθός  γιος του κυβερνήτη Φρέντερσεν, ο Φρέντερ, και ο έρωτας αυτός στέκεται η αφορμή να αλλάξουν οι ισορροπίες πάνω στις οποίες στηρίζεται το τεράστιο οικοδόμημα της Μητρόπολης. Ο Φρέντερσεν αντιλαμβανόμενος τον κίνδυνο που απειλεί την αυτοκρατορία του. Διατάζει έναν κακόβουλο και παρανοϊκό εφευρέτη (παρανοϊκό υπό την έννοια ότι οι εφευρέσεις του δεν αποσκοπούν στο κοινωνικό καλό, αλλά στην ικανοποίηση προσωπικών του φιλοδοξιών που τον καθιστούν κλεισμένο σε ένα εργαστήριο αποκομμένο από τους υπόλοιπους ανθρώπους)  να κατασκευάσει ένα ρομπότ με τη μορφή της Μαρίας, προκειμένου να παρασύρει τους εργάτες που έχουν αρχίσει να εξεγείρονται, σε μία αυτοκαταστροφική επανάσταση (Βαλούκος 2003, σελ. 90). Στο τέλος η τάξη των εργατών συμφιλιώνεται με την τάξη των βιομηχάνων, κάτι που ενθουσίασε τους εθνικοσοσιαλιστές αφού η συμφιλίωση των τάξεων για αυτούς στηρίζονταν στα πρότυπα της ιμπεριαλιστικής θεωρίας που είχε εξαγγείλει ο Χίλφερτινγκ από το 1914 και είχε ασπαστεί απόλυτα ο Χίτλερ.

    Μπορεί η ταινία του Λανγκ να οικοδομήθηκε από μία UFA η οποία είχε αρχίσει να παραπαίει και έπρεπε να προστρέξει στη χώρα των ουρανοξυστών για να επιβιώσει, και μπορεί το σενάριο της να είναι γραμμένο από τη μέχρι τότε σύζυγο του Λάνγκ, της Τέα Φον Χάρμποου που αργότερα ασπάστηκε τον ναζισμό και και που η ίδια πιθανόν να ασπαζόταν και τις υπεριμπεριαλιστικές θεωρίες του Χίλφερντινγκ που εκθειάζανε τη συμφιλίωση των ανταγωνιστικών τάξεων,  όμως η ταινία Metropolis αποτέλεσε ένα γιγάντιο κάτοπτρο μέσα στο οποίο καθρεφτίζονταν τα σκιρτήματα μιας οικονομικά αναταραγμένης χώρας και η βαθιά ηθική κρίση στην οποία όδευε.

    Η σταδιακή κατάρρευση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης από το 1919 ως το 1933 δημιούργησε μια κοινωνία που έμοιαζε να ζει σ’ ένα είδος χάους και ταραχής, ένα χάος που ήταν οικονομικό, κοινωνικό και ψυχολογικό. Η φτώχεια, η ανεργία, ο αλματώδης πληθωρισμός και η κατάθλιψη εξαπλώθηκαν σ’ ολόκληρη την κοινωνία και η  έννοια της προσωπικής ταυτότητας έμοιαζε να έχει καταστραφεί από την συντριπτική ήττα του Πρώτου Παγκόσμιου. Η ταινία Metropolis του Φριτς Λανγκ αντανακλά τις δυσκολίες της εποχής της Βαϊμάρης με πολλούς τρόπους. Με τη διαίρεση της κοινωνίας σε αντιδιαμετρικά αντίθετες τάξεις, με την κοινωνική ανισότητα που εκπορεύεται από τη διαίρεση αυτή, την οικονομική ύφεση και ανασφάλεια των Γερμανών που αντικατοπτρίζονται μέσα από την ταινία, καθώς και  με την κοινωνική εξέγερση μέσα από την ιστορία του Φρέντερ που ο έρωτάς του με τη Μαρία και η επιθυμία του για αλλαγή αντιπροσωπεύουν τις προσπάθειες για κοινωνική δικαιοσύνη και ισονομία.

    Η ταινία Metropolis είναι ένα έργο στο οποίο ο Λανγκ συνδύασε πολιτικά, κοινωνικά, και οικονομικά ζητήματα της εποχής του για να παράγει ένα εμβληματικό κινηματογραφικό έργο που αντικατοπτρίζει τις δυσκολίες την εποχή της  Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.

     

    «METROPOLIS»: Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΤΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ

    Η ταινία αποτελεί τον πρόδρομο των ταινιών επιστημονικής φαντασίας που εμφανίστηκαν πολύ αργότερα στην Αμερική το 1950 με την ταινία «Προορισμός στη Σελήνη» (Pinel V. 2006, σελ.99), προσφέροντας καινοτόμες ιδέες και εφέ που άφησαν το στίγμα τους στο είδος. Με τη δημιουργία εντυπωσιακών σκηνών καθιέρωσε νέους τρόπους αφήγησης και οπτικής αισθητικής. Εμπεριέχει όλα τα στοιχεία που συνιστούν μία ταινία επιστημονικής φαντασίας, όπως τον υπερσύγχρονο μηχανοκίνητο κόσμο, τους ρομποτικούς εργάτες, τις τεχνολογικές καινοτομίες καθώς και τον έντονο κοινωνικοπολιτικό σχολιασμό όπου τον συναντάμε συνήθως στις ταινίες του είδους αυτού. Ενσωματώνοντας τα παραπάνω στοιχεία η «Metropolis» έδωσε μία πραγματική ώθηση στην εξέλιξη των ταινιών επιστημονικής φαντασίας.

    Πιο αναλυτικά, τα κύρια χαρακτηριστικά που τη συγκαταλέγουν στις ταινίες επιστημονικής φαντασίας είναι ο χρόνος στον οποίο εκτυλίσσονται τα γεγονότα – 21ος αιώνας (το μακρινό για την εποχή εκείνη μέλλον)-, τα φουτουριστικά σκηνικά, τα εξαρτήματα-αεροπλάνα, τα αυτοκίνητα, οι ψευδοτεχνολογικές επινοήσεις όπως τα  ανθρωπόμορφα ρομπότ και το θέμα που αντανακλά τον φόβο μιας τυραννικής κοινωνίας, όπου η ατομικότητα και η προσωπική ελευθερία θα έχουν εξαφανιστεί.

    Οι καινοτομίες  που εισαγάγει η ταινία, όχι μόνο καθόρισαν το είδος, αλλά συνεχίζουν να αποτελούν σημείο αναφοράς για την επιστημονική φαντασία του 21ου αιώνα, εμπνέοντας το sci-fi  (Star Wars, Blade Runner, Matrix κ.ά.), ενώ ταυτόχρονα  η ταινία ουσιαστικά εγκαινίασε την έννοια της «υπερπαραγωγής» στον κινηματογράφο συμπεριλαμβάνοντας 36.000 κομπάρσους, 1.100 κομπάρσους με κουρεμένα κεφάλια, 750 παιδιά, 100 νέγρους, 3.500 ζευγάρια παπούτσια, 75 περούκες, 50 φουτουριστικά αυτοκίνητα, 500 έως 600 ουρανοξύστες εβδομήντα ορόφων, μερικές χιλιάδες ουτοπικές μηχανές εσωτερικής καύσης, 2.034.120 πόδια αρνητικού φιλμ και 4.265.091 πόδια θετικού φιλμ και πάνω απ’ όλα, την ευφυΐα ενός σκηνοθέτη συγκεντρωμένη σε υπεράνθρωπο βαθμό  (Kaes & Dimendberg 1994, σελ.624).

    Στo «Metropolis», ο Λανγκ χειρίζεται το φωτισμό με πραγματικά αξιοθαύμαστο τρόπο. Όλη η πολιτεία μοιάζει με μία μεγαλειώδη πυραμυδοειδή συγκέντρωση ουρανοξυστών που λάμπουν. Τα ταχυδακτυλουργικά του πλάνα δημιουργούν μία έκρηξη του φωτός που απλώνεται παντού φωτίζοντας το ομοίωμα μιας πολιτείας που φτιάχτηκε στο στούντιο. Μιας υπερμεγεθυμένης πολιτείας που το υπερβολικό της μέγεθος αποδίδεται μέσα από τη χρήση μιας σειράς καθρεφτών από όπου αντανακλάται ένα τεράστιο στούντιο και μια σειρά από αχανείς δρόμους και γέφυρες. Το φως, η ατμόσφαιρα και η αστάθμητη απόσταση συμβάλλουν ουσιαστικά στην παραμόρφωση του χώρου και των αντικειμένων. Επιπλέον τα αντικείμενα αποκτούν ενεργητική δύναμη. Για την ενεργητική δύναμη των αντικειμένων, ο Λανγκ αναφερόμενος στη σκηνή καταδίωξης της Μαρίας όπου μία δέσμη φωτός φωτίζει την κοπέλα σε  αυτή την καταδίωξη, γράφει: «Αυτή η δέσμη φωτός διαπερνούσε το κυνηγημένο πλάσμα σαν τα κοφτερά νύχια ενός ζώου, αρνιόταν να την απελευθερώσει από την αγκαλιά της, την οδηγούσε αδιάκοπα προς τα εμπρός μέχρι το σημείο του απόλυτου πανικού…Πιστεύω ότι η μεγάλη γερμανική δραματική ταινία του μέλλοντος θα έχει το αντικείμενο να παίζει εξίσου σημαντικό ρόλο με τον ανθρώπινο χαρακτήρα. Οι ηθοποιοί δεν θα καταλαμβάνουν πλέον έναν χώρο στον οποίο φαίνεται να έχουν εισέλθει τυχαία- μάλλον ο χώρος θα είναι κατασκευασμένος με τέτοιο τρόπο ώστε οι εμπειρίες των χαρακτήρων να φαίνονται δυνατές μόνο μέσα σε αυτόν, να φαίνονται λογικές μόνο εξαιτίας του»(Kaes & Dimendberg 1994,σελ. 622).

    Τα φωτιστικά εφέ του Λανγκ, η λευκότητα των κεριών που φέγγουν στις σκοτεινές κατακόμβες, οι ομιχλώδεις ατμοί που βγαίνουν από το εργοστάσιο, όλα αυτά αυξάνουν την ένταση της ατμόσφαιρας προσδίδοντας στην ταινία ένα δραματουργικό κρεσέντο.

     

    ΤΟ ΕΞΠΡΕΣΙΟΝΙΣΤΙΚΟ ΣΤΥΛΙΖΑΡΙΣΜΑ ΤΟΥ ΛΑΝΓΚ ΣΤΟ «METROPOLIS»

    Ο Λανγκ χρησιμοποίησε το εξπρεσιονιστικό στυλιζάρισμα μετατρέποντας τους εργάτες σε απρόσωπες άψυχες φιγούρες που κινούνται με ρυθμικά σπασμωδικά βήματα, στοιβάζονται σε ανελκυστήρες παρατεταγμένοι σε αυστηρά γεωμετρικούς σχηματισμούς,  ντυμένοι με ομοιόμορφες στολές στερούμενοι οποιασδήποτε ατομικής ύπαρξης.  Οι μάζες των εργατών κινούνται σε ορθογώνιους και ρομβοειδείς σχηματισμούς, απόλυτα συγχρονισμένους, όπου δεν επιτρέπουν κανενός είδους ατομική κίνηση που να διασπά τον απόλυτα ελεγχόμενο και συντονισμένο βηματισμό τους, μέσα σε ένα φόντο από εργατικές πολυκατοικίες που θυμίζουν στρατώνες, ομοιόμορφα σπίτια σε σχήμα κύβου τοποθετημένα το ένα δίπλα στο άλλο. Μία εξπρεσιονιστική  χορογραφία κίνησης που προμηνύει την πολιτική του «συντονισμού», δηλαδή την ευθυγράμμιση ατόμων και θεσμών με τους στόχους που έθεσαν οι εθνικιστές, στην κουλτούρα, την οικονομία, την εκπαίδευση και την δικαιοσύνη. Μία πολιτική που έθεσε σε εφαρμογή το ναζιστικό κόμμα, τους πρώτους μήνες της θητείας του Χίτλερ του 1933.

    Οι κάτοικοι της υπόγειας πολιτείας μοιάζουν με μηχανικά εξαρτήματα πολύπλοκων μηχανών. Το στυλιζάρισμα του Λανγκ τοποθετεί τα ανθρώπινα μέλη στις εσοχές των μηχανημάτων. Έτσι τα χέρια  των εργατών μετατρέπονται σε αχτίνες ενός τεράστιου τροχού, ενώ τα σώματά τους τοποθετούνται στις εσοχές ενός τεράστιου ρολογιού αποτελώντας τους δείχτες αυτού. Ο Λανγκ χρησιμοποιεί το στυλιζάρισμα και την υπερβολή, προκειμένου να αποδώσει τη μηχανοποίηση και τη μετατροπή των ανθρώπων σε μηχανικά εξαρτήματα υπερτονίζοντας με τον τρόπο αυτό την παντελή έλλειψη της ατομικής ύπαρξης, ένα πολύ σημαντικό στοιχείο που αξιοποίησε στη συνέχεια ο Χίτλερ χειραγωγώντας απόλυτα ένα ολόκληρο έθνος.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

    Βαλούκος, Στ., 2003. Ιστορία του Κινηματογράφου. Αθήνα: Αιγόκερως.

    Λότε, Ά., 1987. Η Δαιμονική Οθόνη. Αθήνα: Αιγόκερως.

    Sadoul, G., 1948. Η Ιστορία του Παγκόσμιου κινηματογράφου. Αθήνα: Δαμιανός- Δωδώνη.

    Kaes, A., Jay, M., and Dimendberg, E., 1994. The Weimar Republic Sourcebook /Fritz Lang, The Future of the Feature Film in Germany (1926).Berkley, Los Angeles USA: University of California Press; First Edition.

    Kaes, A., Jay, M., and Dimendberg, E., 1994. The Weimar Republic Sourcebook / Cinema from Expressionism to Social Realism/ Willy Haas, Metropolis (1927). ‎ Berkley, Los Angeles USA: University of California Press; First Edition.

    Krasner, D., 2012. A History of Modern Drama, Vol. 1. Wiley-Blackwell: Chichester.

    Pinel V., (2006). Σχολές, κινήματα και είδη στον κινηματογράφο. Αθήνα: Μεταίχμιο.

    Η Καλλίτσα Βλάχου είναι εκπαιδευτικός και αντιπρόεδρος της Κινηματογραφικής Λέσχης Πετρούπολης. Ολοκληρώνει το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών: Φιλοσοφία και Τέχνες στη Σχολή  Ανθρωπιστικών Σπουδών του  Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου. Έχει παρακολουθήσει το Πρόγραμμα Συμπληρωματικής Εκπαίδευσης στο ΕΚΠΑ με τίτλο:  Κινηματογράφος: Ιστορία, Πρακτικές και Βασικές Αρχές Σκηνοθεσίας.  Αγαπάει πολύ τον Κινηματογράφο που για την ίδια δεν αποτελεί ένα απλό μέσο ψυχαγωγίας αλλά ένα μέσο που σε μεταφέρει σε ατελείωτα και συναρπαστικά ταξίδια του νου και της ψυχής. Σε τέτοια ταξίδια τη μεταφέρει και η δεύτερη μεγάλη της αγάπη, η λογοτεχνία. Όμως τι νόημα θα είχαν τα ταξίδια του νου και της ψυχής αν δεν μοιραζόταν τις εμπειρίες της με τους αγαπημένους της; Και μέσα σε αυτούς τους αγαπημένους κυρίαρχο ρόλο κατέχουν οι μαθητές της που η μοιρασιά μαζί τους αποκτά ιδιαίτερη αξία. Γιατί όταν επικοινωνείς μέσα από τα μονοπάτια της τέχνης με ανθρώπους που βρίσκονται στο ξεκίνημα της ζωής τους, ε… τότε χαίρεσαι γιατί ξέρεις ότι η τέχνη μόνο σε ξέφωτα οδηγεί και χαίρεσαι γιατί βοήθησες και βοηθάς κάποιους να βρεθούν σε αυτά…

  • Από τον Δημόκριτο στους Κβαντικούς Υπολογιστές

    Από τον Δημόκριτο στους Κβαντικούς Υπολογιστές

    ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΟΠΗ

    Σκότ Αάρονσον ( Scott Aaronson )

    Μετάφραση: Μιλτιάδης Παπαδημητρόπουλος.
    ISBN: 978-618-5289-89-
    Διαστάσεις: 16 Χ 23
    Αριθμός σελίδων: 418
    Τιμή με ΦΠΑ: € 25.44

    Έτος έκδοσης: 2023

    Μετάφραση: Μιλτιάδης Παπαδημητρόπουλος

    Επιστημονική Επιμέλεια: Κυριάκος Ταμβάκης (Ομότιμος Καθηγητής Παν. Ιωαννίνων), Άρης Παγουρτζής (Καθηγητής, Ε.Μ.Π), Μάριος Ρόζος (Ε.Μ.Π.)Το βιβλίο Από τον Δημόκριτο στους κβαντικούς υπολογιστές θέτει υποψηφιότητα για το πιο αλλόκοτο βιβλίο που εκδόθηκε ποτέ από τον εκδοτικό οίκο Cambridge University Press. Η παραδοξότητά του εντοπίζεται ήδη από τον τίτλο, ο οποίος προφανώς και αποτυγχάνει να μας εξηγήσει τι ακριβώς πραγματεύεται. Πρόκειται για ακόμη ένα διδακτικό εγχειρίδιο κβαντικής υπολογιστικής – του δημοφιλούς πεδίου στο οποίο διασταυρώνονται οι κλάδοι της Φυσικής, των Μαθηματικών και της Επιστήμης των Υπολογιστών και που υπόσχεται στον κόσμο ένα νέο είδος υπολογιστή εδώ και δύο δεκαετίες, αλλά δεν έχει ακόμη φτιάξει μια πραγματική συσκευή, η οποία να κάνει κάτι εντυπωσιακότερο από το να παραγοντοποιεί το 21 σε 3 x 7 (με υψηλή πιθανότητα);

    Αν ναι, τότε τι παραπάνω προσθέτει αυτό το βιβλίο στην πληθώρα των άλλων που έχουν ήδη χαρτογραφήσει τα βασικά γνωρίσματα της θεωρίας της κβαντικής υπολογιστικής; Μήπως, αντίθετα, πρόκειται για μια δονκιχωτική απόπειρα σύνδεσης της κβαντικής υπολογιστικής με την αρχαία ιστορία; Και τι σχέση έχει ο Δημόκριτος, ο Έλληνας προσωκρατικός φιλόσοφος που εισήγαγε τον ατομισμό, με το περιεχόμενο αυτού του συγγράμματος που τουλάχιστον κατά το ήμισύ του θα αποτελούσε νέα γνώση για τους επιστήμονες της δεκαετίας του 1970, πολλώ δε μάλλον του 300 π.Χ.;

    _____________________________________________________________________________________

    Ο Scott Aaronson είναι καθηγητής Επιστήμης Υπολογιστών του Ντέιβιντ Τζ. Μπρούτον Τζούνιορ στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Ώστιν και διευθυντής του Κβαντικού Κέντρου Πληροφοριών του. Προηγουμένως, ήταν στη σχολή του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης. Σπούδασε στο Cornell και στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϋ και έκανε μεταδιδακτορικό στο Ινστιτούτο Προηγμένων Σπουδών καθώς και στο Πανεπιστήμιο του Βατερλώ. Το πρώτο του βιβλίο,Quantum Computing From Democritus,εκδόθηκε το 2013 από τις εκδόσεις Cambridge University Press. Έχει λάβει το βραβείο Alan T. Waterman του Εθνικού Ιδρύματος Επιστημών, το βραβείο PECASE των Ηνωμένων Πολιτειών και το βραβείο Junior Bose του MIT για την αριστεία στη διδασκαλία.

    Η έρευνα του Aaronson επικεντρώνεται στις δυνατότητες και τα όρια των κβαντικών υπολογιστών και γενικότερα στην υπολογιστική πολυπλοκότητα και τη σχέση της με τη φυσική. Στο πλαίσιο της συνεργασίας It from Qubit, ο Aaronson ενδιαφέρεται εξαιρετικά για την αλληλεπίδραση μεταξύ της υπολογιστικής πολυπλοκότητας και της κβαντικής βαρύτητας. Αυτό περιλάμβανε τη μελέτη των πτυχών της επιστήμης των υπολογιστών του επιχειρήματος Harlow-Hayden, το οποίο επιχειρεί να εφαρμόσει τη θεωρία πολυπλοκότητας στο περιβόητο «παράδοξο τείχους προστασίας» στις πληροφορίες για τις μαύρες τρύπες, καθώς και τη συνεργασία με τον Leonard Susskind για την κατανόηση της ανάπτυξης της πολυπλοκότητας των κβαντικών κυκλωμάτων σε συστήματα που προκύπτουν από την αλληλογραφία AdS/CFT.

  • H ΣΧΕΣΗ ΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΨΥΧΡΟΠΟΛΕΜΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ: H ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Α. ΔΟΞΙΑΔΗ ΚΑΙ ADRIANO OLIVETTI

    H ΣΧΕΣΗ ΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΨΥΧΡΟΠΟΛΕΜΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ: H ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Α. ΔΟΞΙΑΔΗ ΚΑΙ ADRIANO OLIVETTI

    Citation: Charitonidou, M. 2024. H Σχέση Πόλης και Πολιτικής κατά την Ψυχροπολεμική Περίοδο στην Ελλάδα και στην Ιταλία: H Αντίληψη της Μεταπολεμικής Ανασυγκρότησσης των Κωνσταντίνου Α. Δοξιάδη και Adriano Olivetti/The Relationship between City and Politics during the Cold War Period in Greece and Italy: The Perception of Postwar Reconstruction by Konstantinos A. Doxiadis and Adriano Olivetti. InScience, pp. 1-19, doi: https://doi.org/10.17613/p815v-jmk05 URL: https://inscience.gr/2024/01/26/i-sxesi-polis-kai-politikis-kata-tin-psixropolemiki-periodo/

     

    Το άρθρο επιχειρεί να αναλύσει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, αστικού σχεδιασμού, πολεοδομικού σχεδιασμού, κοινωνικής ιστορίας, πολιτικής ιστορίας, οικονομικής ιστορίας και των διακρατικών σπουδών. Εστιάζει στη σχέση μεταξύ αστικού σχεδιασμού και πολιτικής κατά την ψυχροπολεμική περίοδο στην Ελλάδα και στην Ιταλία. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάλυση του ρόλου του Έλληνα αρχιτέκτονα και πολεοδόμου Κωνσταντίνου Α. Δοξιάδη (1913-1975) και του Ιταλού βιομήχανου Adriano Olivetti (1901-1960). Τόσο ο Δοξιάδης όσο και ο Olivetti έπαιξαν καθοριστικό ρόλο για την εξέλιξη των αλληλεπιδράσεων μεταξύ του αστικού σχεδιασμού και της πολιτικής του Σχεδίου Marshall. Το άρθρο βασίζεται στην υπόθεση ότι ο Δοξιάδης θα μπορούσε να θεωρηθεί εκπρόσωπος ενός «τεχνοκρατικού φονταμενταλισμού», ενώ ο Olivetti ενός «καπιταλιστικού πατερναλισμού»[1]. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη θεωρία του Γερμανού κοινωνιολόγου και πολιτικού οικονομολόγου Max Weber, η οποία είναι χρήσιμη για να κατανοήσει κανείς καλύτερα τη σχέση μεταξύ πολιτικής και τεχνοκρατίας στην σκέψη και την πρακτική των Δοξιάδη και Olivetti. Οι διαφορετικές πολιτισμικές καταβολές των Δοξιάδη και Olivetti και ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της Ελλάδας και της Ιταλίας κατά τη μεταπολεμική περίοδο συνέβαλαν στη διαμόρφωση διαφορετικών αρχών όσον αφορά στο όραμα που χαρακτήριζε το πως αντιλαμβάνονταν τη σχέση πολιτικής και πολεοδομίας. Εξετάζεται, επίσης, ο τρόπος που ο καθένας από αυτούς αντιλαμβανόταν το ζήτημα της εθνικής ταυτότητας, και τη δυνατότητα των στρατηγικών πολεοδομικού σχεδιασμού να συμβάλουν δυναμικά στη διαμόρφωση νέων όρων κατανόησης του ζητήματος της εθνικής ταυτότητας. Το άρθρο εγγράφεται σε μια προσπάθεια συσχέτισης των πολεοδομικών προσεγγίσεων στην Ελλάδα και την Ιταλία και των ψυχροπολεμικών γεωπολιτικών συγκρούσεων. Ο τρόπος με τον οποίο ο Olivetti αντιλαμβανόταν τη σχέση μεταξύ δημοκρατίας και κοινότητας είναι μία από τις πτυχές που διερευνώνται στα πλαίσια της μελέτης στην οποία εγγράφεται το άρθρο [2]. Ο Olivetti προσέδιδε μεγάλη σημασία στη σχέση των πολιτών με τα θεσμικά όργανα. Όπως υπογραμμίζει ο Ιταλός κοινωνιολόγος Franco Ferrarotti, το ουτοπικό όραμα του Olivetti θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «συγκεκριμένη ουτοπία» («concreta utopia»), υπό την έννοια ότι η κατανόηση των κοινοτήτων ως συγκεκριμένων σχετίζεται με την πεποίθησή του ότι οι κοινότητες καθορίζονται από τη γεωγραφία και την ιστορία (Charitonidou, 2023a; 2023b).

    Οι σκέψεις που αναπτύσσονται σε αυτό το άρθρο επιχειρούν να συμβάλλουν στην έρευνα σχετικά με τον αντίκτυπο της επιρροής των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή μεταπολεμική αρχιτεκτονική και πολεοδομία, τοποθετώντας το ελληνικό και το ιταλικό πλαίσιο σε ένα συγκριτικό πλαίσιο1. Η επιλογή να επικεντρωθεί αυτή η συγκριτική μελέτη στην Ελλάδα και στην Ιταλία βασίζεται στο γεγονός ότι και στα δύο πλαίσια, κατά τα μεταπολεμικά χρόνια, η προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της εθνικής ταυτότητας ήταν πολύ παρούσα, για διαφορετικούς λόγους στο κάθε πλαίσιο, εφόσον διαφορετικά πολιτικά μοντέλα ήταν κυρίαρχα στην κάθε περίπτωση. Η απόφασή μου να μελετήσω το όραμα του Δοξιάδη για την ανοικοδόμηση βασίζεται στο γεγονός ότι αποτελεί μία από τις πολύ σπάνιες περιπτώσεις στη μεταπολεμική Ευρώπη, ενός ατόμου που έχει ταυτόχρονα ενεργή δράση στα πεδία της πολιτικής, του πολεοδομικού και αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, καταλαμβάνοντας σημαντικές πολιτικές θέσεις και προτείνοντας συγκεκριμένες στρατηγικές αρχιτεκτονικού και πολεοδομικού σχεδιασμού για την ανοικοδόμηση.

    Ένα σημαντικό σημείο σύγκλισης των Δοξιάδη και Olivetti είναι η ευρύτητα της δραστηριότητάς τους και της οπτικής τους κατά τη μεταπολεμική εποχή. Και οι δύο, αντί να οριοθετήσουν την πρακτική και τη θεωρία τους εντός των ορίων συγκεκριμένων επιστημονικών πειθαρχιών, επιδίωξαν να θέσουν τους όρους που θα επέτρεπαν στρατηγικές ανασυγκρότησης πέραν των συμβατικών μοντέλων (Charitonidou, 2022a; 2022b; 2022c; 2023a; 2023b; Χαριτωνίδου, 2023). Ο τρόπος σκέψης τους βασιζόταν στη διασταύρωση διαφόρων πειθαρχιών. Αυτή η ευρύτητα της πρακτικής τους καθιστά κατανοητή την επιλογή μου να εξετάσω τις δραστηριότητές τους με σκοπό να αναδείξω την αλληλεξάρτηση μεταξύ του ζητήματος της εθνικής ταυτότητας και της ανοικοδόμησης κατά τα μεταπολεμικά χρόνια.

    Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα ήταν μια από τις χώρες που επλήγησαν περισσότερο κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ η Ιταλία επελέγη επειδή, για να αντιμετωπίσει την κομμουνιστική επιρροή, η πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στην επιρροή του οράματος της πολιτικής της ανοικοδόμησης στη μεταπολεμική Ιταλία. Για τους λόγους αυτούς, η διαμόρφωση εθνικής ταυτότητας στη μεταπολεμική Ελλάδα και Ιταλία αποτέλεσε σημαντικό ζήτημα σε διάφορους τομείς, όπως ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός, ο πολεοδομικός σχεδιασμός και ο κινηματογράφος. O Δοξιάδης αντιπροσωπεύει τη μεταπολεμική τεχνοκρατική ελίτ της Ελλάδος, ενώ ο Olivetti εμψυχώνει το πνεύμα τής μεταπολεμικής ιταλικής επιχειρηματικής αστικής τάξης. Η ανάλυσή μου επικεντρώνεται στην πενταετή θητεία του Δοξιάδη στο Υπουργείο Ανοικοδόμησης, αφενός, και στον ρόλο του Olivetti ως προέδρου του Istituto Nazionale di Urbanistica (INU) από το 1950, και αντιπροέδρου της Διοίκησης Αρωγής και Αποκατάστασης των Ηνωμένων Εθνών (United Nations Relief and Rehabilitation Administration, UNRRA-CASAS) ως το 1959, αφετέρου. Το πρόγραμμα UNRRA-CASAS, το οποίο αναπτύχθηκε υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, ήταν μια υπηρεσία, η αποστολή τής οποίας ήταν να κάνει χρήση πόρων από το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ανάκαμψης (European Recovery Program, ERP).

     

    H ΑΣΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ MAX WEBER

    Ο Max Weber υποστηρίζει ότι η πόλη είναι το μέρος όπου αναπτύχθηκε η οικονομική ανάπτυξη που οδήγησε στον καπιταλισμό. Επίσης, κατά τον Weber, η πόλη συνιστά το μέρος όπου οι άνθρωποι νίκησαν τη μάχη κατά της δουλείας και εξασφάλισαν τις συνθήκες για ελεύθερη εργασία και προσωπική ελευθερία. Σύμφωνα με τον Weber η πόλη είναι το μέρος όπου αναπτύσσονται ευρέως η κοινωνική αλληλεπίδραση και οι διυποκειμενικές σχέσεις. Παράλληλα, ο Weber υποστηρίζει ότι η πόλη είναι το μέρος που ευνοεί την ανάπτυξη της οικονομίας, της εργασίας, της προσωπικής ελευθερίας και των κοινωνικών σχέσεων.  Παρά το γεγονός ότι δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα οφέλη της διαβίωσης στην πόλη, στα οποία μόλις αναφέρθηκα, αναγνωρίζει την ανωνυμία που χαρακτηρίζει τις ανθρώπινες σχέσεις εντός του πλαισίου της πόλης. Συγχρόνως, επιχειρεί να συσχετίσει την ανωνυμία που χαρακτηρίζει τις σχέσεις των κατοίκων της πόλης με την έλλειψη αμοιβαίας αλληλεπίδρασης μεταξύ των κατοίκων (Weber, 2003). Θεωρεί παρόλα αυτά ότι οι συνθήκες εγγύτητας μεταξύ των πολιτών εντός του αστικού πλαισίου ευνοούν αυτό που ονομάζει κοινωνική δράση (Müller, 2023).

    O Weber είναι πεπεισμένος ότι εντός του αστικού πλαισίου αναπτύσσεται πιο ευνοϊκά η πολιτισμική σφαίρα. Οι πιο σημαντικές θεωρητικές προσεγγίσεις του Weber για την πόλη και τον πολιτισμό της πόλης βρίσκονται στο κείμενο του με τίτλο Η Πόλη (Weber, 2003). Το εν λόγω βιβλίο του Weber δημοσιεύτηκε το 1921, δηλαδή μετά το θάνατο του. Το 1924, ενσωματώθηκε στο βιβλίο με τίτλο Οικονομία και Κοινωνία. Το βιβλίο Η Πόλη μεταφράστηκε στα αγγλικά το 1958 (Weber, 1958). Ο Weber επιχειρεί να συσχετίσει τη μεσαιωνική πόλη με τη μοντέρνα πόλη. Συγκεκριμένα, υποστηρίζει ότι η μεσαιωνική πόλη βρίσκεται πολύ πιο κοντά στην καπιταλιστική πόλη από ότι η έννοια της πόλης στην Αρχαία Ελλάδα. Πιο συγκεκριμένα, ο Weber αναφέρει:Θα μιλάμε για πόλη με την οικονομική έννοια, μόνο εκεί όπου ο ντόπιος πληθυσμός ικανοποιεί ένα οικονομικώς σημαντικό μέρος της καθημερινής του ανάγκης στην τοπική αγορά, και μάλιστα σε σημαντικό ποσοστό, μέσω προϊόντων τα οποία παράγει ή έχει αποκτήσει ο ντόπιος και ο άμεσα γειτονικός πληθυσμός προς διάθεση στην αγορά … Αλλά η πόλη (με την εδώ χρησιμοποιούμενη έννοια) είναι αγοραία εγκατάσταση (Weber, 1958; 2003)O Simon Parker επισημαίνει στο βιβλίο του με τίτλο Η Αστική Θεωρία και η Αστική Εμπειρία: Συναντώντας την Πόλη (Urban Theory and the Urban Experience: Encountering the City) ότι ο Weber δούλευε πάνω στην κοινωνιολογία της αστικής ανάπτυξης από το 1889. Το μη ολοκληρωμένο δοκίμιο του Η πόλη το έγραψε μεταξύ του 1911 και 1913 (Parker, 2003). Δημοσιεύτηκε μετά το θάνατό του εντός του τόμου Οικονομία και Κοινωνία.  Σύμφωνα με το Weber το στοιχείο που προσδίδει στην πόλη τη δυναμική της είναι το εμπόριο. Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η προσπάθεια του να συγκρίνει την εξέλιξη της δομής των πόλεων σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους. Αυτή του η πρόθεση παρουσιάζει κάποιες ομοιότητες με την αντίστοιχη προσπάθεια του Κωνσταντίνου Α. Δοξιάδη να συγκρίνει διαφορετικές αστικές δομές, όπως αυτές του χωριού, της πόλης, της μητρόπολης, της «Μεγαλόπολης», της «Δυνάπολης» και της «Οικουμενόπολης» (Doxiadis, 1968b). O Weber, σε αντίθεση με τον Simmel, θεωρεί ότι όλα τα κύρια χαρακτηριστικά της πόλης υπήρχαν στις κοινωνίες πριν τη νεωτερικότητα (Parker, 2003; Faught, 1985). Από την άλλη ο Simmel συνδέει τα χαρακτηριστικά της μητρόπολης με τη νεωτερικότητα. O Ιταλός κοινωνιολόγος Franco Ferrarotti στο βιβλίο του με τίτλο Η συγκεκριμένη ουτοπία του Adriano Olivetti αναφέρεται στο Weber (Ferrarotti, 2013). O Ferrarotti ήταν ένας από τους πιο κοντινούς συνεργάτες του Olivetti. Παράλληλα, έχει γράψει πλήθος βιβλίων και άρθρων που εστιάζουν στο έργο του Weber (Ferrarotti, 1961; 1965; 1982; 1987; 1991). Οι εκδόσεις Edizioni di Comunità που ανήκαν στον Adriano Olivetti εξέδωσαν το βιβλίο του Weber Οικονομία και Κοινωνία (Weber, 1968).

     

    Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ «ΜΕΓΑΠΟΛΗΣ», «ΔΥΝΑΠΟΛΗΣ» ΚΑΙ «ΟΙΚΟΥΜΕΝΟΠΟΛΗΣ» ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Α. ΔΟΞΙΑΔΗ

    Ο Κωνσταντίνος Α. Δοξιάδης υποστηρίζει ότι κατά τα μέσα του 17ου αιώνα ξεκίνησε η επιστημονική επανάσταση, την οποία θεωρεί ως πρόδρομο των τεχνολογικών και βιομηχανικών επαναστάσεων. Συνδέει αυτήν την περίοδο με τη μετάβαση από τις στατικές πόλεις στις δυναμικά αναπτυσσόμενες πόλεις. Ο Δοξιάδης χρησιμοποιεί εκτενώς σε πολλά από τα κείμενά του την έννοια της «οικιστικής», η οποία του επιτρέπει να αποφύγει την αναφορά στην έννοια της πόλης (Doxiadis, 1968c). Για το Δοξιάδη, η «οικιστική» αφορούσε στην προσπάθεια για την «καλύτερη κατανομή και ανάπτυξη των λαών στην επιφάνεια της γης» και θα ήταν «η επιστήμη του προγραμματισμού και του σχεδιασμού, η επιστήμη του καθορισμού του τρόπου χρήσης της γης προς όφελος των λαών» (Doxiadis, 1968a; 1968c). Ο Δοξιάδης στα αγγλικά του κείμενα χρησιμοποιεί πολύ συχνά τον ελληνικό όρο “polis” («πόλις») αντί του αγγλικού όρου “city” για να αναφερθεί στην «οικιστική ενότητα 50.000 κατοίκων». Ο Δοξιάδης σημειώνει στο άρθρο του με τίτλο «Η κίνηση του ανθρώπου και η πόλη του» (“Man’s Movement and his City”), που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science το 1968:

    Οι άνθρωποι πέρασαν από μια πολύπλοκη διαδικασία που οδήγησε από τη νομαδική ζωή στη ζωή σε οικισμούς λίγων ανθρώπων και μετά στη ζωή σε σύνθετους οικισμούς πολλών ανθρώπων – δηλαδή από μεμονωμένα, μη επικαλυπτόμενα κινητικά πεδία σε επικαλυπτόμενα […] Το αποτέλεσμα αυτής της σύμπτωσης των κινητικών πεδίων ήταν η δημιουργία οργανωμένων οικισμών. Όσο ζούσαν οι άνθρωποι μακριά ο ένας από τον άλλο δεν χρειαζόταν να οργανώσουν το χώρο, αλλά από τη στιγμή που ο πληθυσμός έγινε πιο πυκνός, μια τέτοια οργάνωση έγινε επιτακτική. (Doxiadis, 1968a)

    Μια έννοια που είναι στο επίκεντρο του έργου του Δοξιάδη είναι η έννοια της «Οικουμενόπολης» (“Ecumenopolis”). Η έννοια αυτή βασίζεται στην υπόθεση ότι η αστικοποίηση, η αύξηση του πληθυσμού και η ανάπτυξη των μέσων μεταφοράς και των ανθρώπινων δικτύων θα οδηγούσαν σε μια συγχώνευση αστικών περιοχών, οδηγώντας σε μεγαλουπόλεις που σχηματίζουν μια ενιαία συνεχή πόλη σε όλο τον πλανήτη (Doxiadis, 1968b). Ο Δοξιάδης χρησιμοποίησε διαφορετικές έννοιες για να αναφερθεί σε διαφορετικές αντιλήψεις της κινητικότητας που αντιστοιχούν σε διαφορετικές ιστορικές εποχές. Για την πόλη του 20ου αιώνα χρησιμοποίησε την έννοια της «Μεγάπολης» (“Megapolis”), υποστηρίζοντας ότι το κύριο χαρακτηριστικό της ήταν η διαρκής εντατικοποίηση των ροών κινητικότητας, που θα έσπαζαν τα όρια των πόλεων, αλλοιώνοντας όχι μόνο τη δομή τους, αλλά και την ίδια τους τη σημασία (Doxiadis, 1968b).

     

    Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Α. ΔΟΞΙΑΔΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

    Ο Κωνσταντίνος Α. Δοξιάδης αποτύπωσε μέσω της στατιστικής έκθεσης των πολεμικών καταστροφών της Ελλάδας, που περιλάμβανε εμπεριστατωμένους χάρτες και φωτογραφίες, την κατάσταση στην οποία βρισκόταν η Ελλάδα λίγες εβδομάδες μετά την αποχώρηση των Γερμανικών στρατευμάτων από την Αθήνα μετά την απελευθέρωση (Εικ. 1, Εικ. 2, Εικ. 3, Εικ. 4). Ο Δοξιάδης συνέβαλε σημαντικά στην ανασυγκρότηση της Ελλάδας κατά τα μεταπολεμικά χρόνια αναλαμβάνοντας θέσεις όπως αυτή του Υφυπουργού Ανοικοδόμησης μεταξύ 1945 και 1948, του Γενικού Διευθυντής Ανοικοδομήσεως, του Συντονιστή Ανασυγκρότησης και του υπηρεσιακού Υφυπουργού του Υπουργείου Συντονισμού μεταξύ 1948 και 1950 (Δοξιάδης, 1945a; 1946a;1946b;1946c; 1947a; 1947b; 1947c; 1947d; 1949a; Ελλάς Υπουργείο Ανοικοδομήσεως Διεύθυνση Κατασκευών, 1949).Εικόνα 1. Διάγραμμα που δείχνει τον πληθωρισμό κατά την Κατοχή. Περιλαμβάνονταν στην στατιστική έκθεση των πολεμικών καταστροφών της Ελλάδας που επιμελήθηκε ο Κωνσταντίνος Α. Δοξιάδης © Ίδρυμα Κωνσταντίνου και Εμμάς Δοξιάδη.Εικόνα 2. Διάγραμμα (αριστερά) που δείχνει τις απώλειες εξαιτίας των σφαγών το Διστόμου και διάγραμμα (δεξιά) που δείχνει το πρόβλημα κατοικίας το 1940 και το 1945 στην Ελλάδα. Το διάγραμμα αυτό περιλαμβάνονταν στην στατιστική έκθεση των πολεμικών καταστροφών της Ελλάδας που επιμελήθηκε ο Κωνσταντίνος Α. Δοξιάδης © Ίδρυμα Κωνσταντίνου και Εμμάς ΔοξιάδηΕικόνα 3. Διάγραμμα που δείχνει την ελάττωση καλλιέργειας και μέσης ετήσιας παραγωγής κατά την Κατοχή μεταξύ του 1941 και 1944. Το διάγραμμα αυτό περιλαμβάνονταν στην στατιστική έκθεση των πολεμικών καταστροφών της Ελλάδας που επιμελήθηκε ο Κωνσταντίνος Α. Δοξιάδης © Ίδρυμα Κωνσταντίνου και Εμμάς Δοξιάδη.Εικόνα 4. Διάγραμμα που δείχνει την ετήσια γεωργική παραγωγή κατά την Κατοχή μεταξύ του 1941 και 1944. Το διάγραμμα αυτό περιλαμβάνονταν στην στατιστική έκθεση των πολεμικών καταστροφών της Ελλάδας που επιμελήθηκε ο Κωνσταντίνος Α. Δοξιάδης © Ίδρυμα Κωνσταντίνου και Εμμάς Δοξιάδη.Οι τόμοι που εκδόθηκαν υπό την καθοδήγηση του Κωνσταντίνου Δοξιάδη κατά την εν λόγω περίοδο βασίστηκαν στη συμβολή των μελών μιας διεπιστημονικής ομάδας που συνέθεσε (Δοξιάδης, 1945b; 1946b; 1946c; 1947a; 1947b; 1947c; 1947d, Ελλάς Υπουργείο Ανοικοδομήσεως Διεύθυνση Κατασκευών, 1949). Ο Δοξιάδης και οι συνεργάτες του συνέταξαν τον τόμο Η επιβίωσις του ελληνικού λαού. Εισήγησις εις στον Οργανισμόν Ανασυγκροτήσεως, Τόμος A ́: Τα δεδομένα 1946 και 1947 (Δοξιάδης, 1947c). Το ίδιο έτος, ο Δοξιάδης ηγήθηκε της Ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διεθνή Διάσκεψη Οικισμού, Πολεοδομίας και Ανοικοδομήσεως (International Conference on Housing, Planning and Reconstruction) του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ). Παράλληλα, μεταξύ του 1949 και του 1950 ήταν ο επικεφαλής της αντιπροσωπείας στις διαπραγματεύσεις για τις ιταλικές πολεμικές επανορθώσεις.

    Η εκ του σύνεγγυς εξέταση στην οποία βασίζονται οι τόμοι Η επιβίωσις του ελληνικού λαού. Εισήγησις εις στον Οργανισμόν Ανασυγκροτήσεως, Τόμος A ́: Τα δεδομένα (Δοξιάδης, 1947c) και Η επιβίωσις του ελληνικού λαού. Εισήγησις εις στον Οργανισμόν Ανασυγκροτήσεως, Τόμος Β ́: Το σχέδιον (Δοξιάδης, 1947d) θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε καλύτερα τη συμβολή του Δοξιάδη στην προσπάθεια εκσυγχρονισμού κατά τη διάρκεια των μεταπολεμικών χρόνων στην Ελλάδα. Διαβάζοντας τον εν λόγω τόμο, αντιλαμβάνεται κανείς ότι βασίζεται στη θεωρία του Δοξιάδη σχετικά με την κοινωνική εξέλιξη. Ο Δοξιάδης επιχειρεί να ερμηνεύσει την κοινωνική εξέλιξη, εγκαθιδρύοντας μια βιολογική αναλογία μεταξύ των εθνών και των ζωντανών οργανισμών (Δοξιάδης, 1947c; Δοξιάδης, 1947d). Σύμφωνα με όσα ισχυρίζεται ο Δοξιάδης και οι συνεργάτες του στον τόμο με τίτλο Οικιστική πολιτική για την ανοικοδόμηση της χώρας με ένα εικοσάχρονο σχέδιο, η Ελλάδα έχασε το 23% του κτιριακού της αποθέματος κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ποσοστό μεγαλύτερο από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα (Δοξιάδης, 1947a). Για να κατανοήσει κανείς τη σημασία της έρευνας που διεξήχθη κατά την περίοδο που ο Δοξιάδης υπήρξε γενικός διευθυντής του Υπουργείου Στέγασης και Ανοικοδόμησης, αρκεί να σκεφτεί ότι υπήρξε υπεύθυνος για 30 διαφορετικές ερευνητικές μονογραφίες που εστιάζουν σε ζητήματα που αφορούν στην αγροτική στέγαση, στον πολεοδομικό σχεδιασμό, στην οικονομική ανάπτυξη και στις διοικητικές μεταρρυθμίσεις. Παράλληλα, κατά την περίοδο της θητείας του, κατασκευάστηκαν περίπου 35.000 νέες κατοικίες και επισκευάστηκαν 153.000 κτίρια. Κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων ετών της θητείας του ως διευθυντής του Υπουργείου Στέγασης και Ανοικοδόμησης, 561 οικισμοί ερευνήθηκαν και 230 νέα πολεοδομικά σχέδια παράχθηκαν.

    Κατά τη θητεία του, ο Δοξιάδης ήταν υπεύθυνος για την έκδοση της τετράγλωσσης έκδοσης Αι Θυσίαι της Ελλάδος στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (Εικ. 5) (Δοξιάδης, 1946a; Δοξιάδης, 1947b). O Δοξιάδης ξεκίνησε να επεξεργάζεται το υλικό που περιλαμβάνεται στον τόμο αυτό το 1941 όταν επέστρεψε στην Ελλάδα μετά την εκπόνηση της διδακτορικής του διατριβής στη Γερμανία. Στην εν λόγω έκδοση, μέσω πλήθους διαγραμμάτων και φωτογραφικού υλικού επιχειρείται η καταγραφή των επιπτώσεων του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου και της Κατοχής στην Ελλάδα. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις επιπτώσεις των καταστροφών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Κατοχής στην Ελλάδα στον πληθυσμό της, στις υποδομές, και στις πλουτοπαραγωγικές πηγές της. Το σημαντικό αυτό ιστορικό λεύκωμα, που πέραν της ιστορικής του σημασίας, διακρίνεται και για τη γραφιστική του ποιότητα, η οποία είναι ένα αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό του έργου του Δοξιάδη, βασίστηκε στην έρευνα που ο Δοξιάδης εκπόνησε κατά διάρκεια της Κατοχής. Καταγράφονται σε αυτό μέσα από διαγράμματα, χάρτες και πλούσιο οπτικό υλικό, οι υλικές ζημιές που είχε υποστεί η χώρα.

    H διεπιστημονική ομάδα που δούλεψε για την έκδοση Αι Θυσίαι της Ελλάδος στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο απαρτιζόταν από ειδικούς που ανήκαν σε ποικίλους κλάδους Δοξιάδης, 1946a). Πρωταγωνιστικό ρόλο στην επεξεργασία του έπαιξε η συνεργασία μεταξύ μηχανικών, αρχιτεκτόνων, σχεδιαστών και φοιτητών, αλλά και ο συντονισμός τους από το Δοξιάδη. Για την ολοκλήρωση του σημαντικού αυτού έργου αντλήθηκαν στοιχεία από πολλές δημόσιες υπηρεσίες. Ανάμεσα σε αυτές ήταν το Γραφείο Χωροταξικών και Πολεοδομικών Μελετών και Ερευνών του Υπουργείου Δημοσίων Έργων και το μετέπειτα Υφυπουργείο Ανοικοδομήσεως, το οποίο και κατεύθυνε τη σχεδίαση και εκτύπωση του σημαντικού αυτού ιστορικού λευκώματος. Η έκδοση Αι Θυσίαι της Ελλάδος στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο συνόδευε την έκθεση που επιμελήθηκε το Γραφείο Χωροταξικών και Πολεοδομικών Μελετών και Ερευνών, με προϊστάμενο το Δοξιάδη, με τη συνεργασία αρχιτεκτόνων του Υπουργείου Ανασυγκροτήσεως (Δοξιάδης, 1946a). Η εν λόγω έκθεση παρουσιάστηκε στην ελληνική κυβέρνηση μετά την Απελευθέρωση, τον Νοέμβριο του 1944, και, ακολούθως, τον Απρίλιο, Μάιο και Ιούνιο του 1945 στο Παρίσι, στο Λονδίνο και στη Διάσκεψη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) στο Σαν Φρανσίσκο.Εικόνα 5. Εξώφυλλο της τετράγλωσσης έκδοσης Κ. A. Δοξιάδης (επιμ.) (1946), Αι Θυσίαι της Ελλάδος στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, Ασπιώτη, Αθήνα. Η έκδοση Αι Θυσίαι της Ελλάδος στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο συνόδευε την έκθεση που επιμελήθηκε το Γραφείο Χωροταξικών και Πολεοδομικών Μελετών και Ερευνών, με προϊστάμενο το Δοξιάδη, με τη συνεργασία αρχιτεκτόνων του Υπουργείου Ανασυγκροτήσεως. Η εν λόγω έκθεση παρουσιάστηκε στην ελληνική κυβέρνηση μετά την Απελευθέρωση, τον Νοέμβριο του 1944, και, ακολούθως, τον Απρίλιο, Μάιο και Ιούνιο του 1945 στο Παρίσι, στο Λονδίνο και στη Διάσκεψη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) στο Σαν Φρανσίσκο. © Ίδρυμα Κωνσταντίνου και Εμμάς Δοξιάδη.Εικόνα 6. Γραφική παράσταση που περιλαμβάνεται στο C. A. Doxiadis (1963), Architecture in Transition, Oxford University Press, London, σ. 165. © Ίδρυμα Κωνσταντίνου και Εμμάς Δοξιάδη.Ιδιαίτερη σημασία για να κατανοήσουμε το όραμα του Δοξιάδη έχουν οι βασικές αρχές που διέπουν ένα χειρόγραφο σκίτσο ενός οργανωτικού σχεδίου για το Νέο Ελληνικό Πρόγραμμα Ανάκαμψης από τον Δοξιάδη (Εικ. 7), όπως και ένα οργανόγραμμα του Γραφείου Συντονισμού του Ελληνικού Προγράμματος Ανάκαμψης (ΥΣΕΣΑ) στο Υπουργείο Συντονισμού (Εικ. 8). Θα είχε νόημα να επιχειρήσει κανείς να ερμηνεύσει το εν λόγω χειρόγραφο σκίτσο και το εν λόγω οργανόγραμμα σε σχέση με την έννοια της «οικιστικής», την οποία ο Δοξιάδης αναλύει στον τόμο με τίτλο Οικιστικές μελέτες: οικιστική ανάλυση: οδηγίες για τη μελέτη των χωροταξικών των οικιστικών και των πολεοδομικών προβλημάτων για την ανοικοδόμηση της χώρας (Δοξιάδης, 1945b). Η οργάνωση της ανασυγκρότησης από τον Δοξιάδη και η οργανωτική και διαχειριστική προσέγγιση κατά τα μεταπολεμικά χρόνια θα μπορούσαν να συσχετιστούν με την αντίληψή του για την «οικιστική». Σύμφωνα με τον Δοξιάδη, η «οικιστική» αναφέρεται στην επιστήμη των ανθρώπινων οικισμών. Ο Δοξιάδης αναφέρθηκε για πρώτη φορά στον όρο «οικιστική» στα πλαίσια ενός συνόλου διαλέξεων που έδωσε στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο το 1942.  Αξίζει να τονιστεί ότι η έννοια της «οικιστικής», όπως την κατανοούσε ο Δοξιάδης, αφορούσε τρία επίπεδα: τη γενική οικιστική, τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τον σχεδιασμό και την κατασκευή κτιρίων (Doxiadis, 1968a; 1975b; 1978). Όπως υπογραμμίζει ο Julian Wolfreys, το κύριο επιχείρημα του βιβλίου του Δοξιάδη με τίτλο Μεταξύ Δυστοπίας και Ουτοπίας (Between Dystopia and Utopia), είναι ότι «η οικιστική πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον σχεδιασμό, τη χαρτογράφηση, την οικονομία, τη γεωγραφία, την κοινωνιολογία και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις της κοινοτικής ύπαρξης». (Wolfreys, 2007, 161; Doxiadis, 1966). Η ολιστική προσέγγιση και η διεπιστημονικότητα βρίσκονταν στο επίκεντρο της προσέγγισης του Δοξιάδη όσον αφορά την κατανόηση της ανθρώπινης προόδου. Η προσέγγιση του Δοξιάδη βασιζόταν, επίσης, στη διάκριση μεταξύ της “interdisciplinary” και της “condisciplinary” επιστήμης. Συγκεκριμένα, στο άρθρο του με τίτλο «Οικιστική, Επιστήμη των Ανθρώπινων Οικισμών» (“Ekistics, the Science of Human Settlements”), ο Δοξιάδης επισημαίνει: «Για να επιτύχουμε τις απαραίτητες γνώσεις και να αναπτύξουμε την επιστήμη των ανθρωπίνων οικισμών, πρέπει να προχωρήσουμε από μια interdisciplinary σε μία condisciplinary επιστήμη» (Doxiadis, 1970, 393)Εικόνα 7. Χειρόγραφο σκίτσο για την Υπηρεσία Συντονισμού Εφαρμογής Σχεδίου Ανοικοδομήσεως (ΥΣΕΣΑ) στο Υπουργείο Συντονισμού © Ίδρυμα Κωνσταντίνου και Εμμάς Δοξιάδη. Πηγή: Αρχείο Κωνσταντίνου Α. ΔοξιάδηΕικόνα 8. Οργανόγραμμα Υπηρεσίας Συντονισμού Εφαρμογής Σχεδίου Ανοικοδομήσεως (ΥΣΕΣΑ) στο Υπουργείο Συντονισμού © Ίδρυμα Κωνσταντίνου και Εμμάς Δοξιάδη. Πηγή: Αρχείο Κωνσταντίνου Α. ΔοξιάδηΟ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ADRIANO OLIVETTI ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΙΤΑΛΙΑ

    Από το 1933, ο Adriano Olivetti ανέλαβε ως γενικός διευθυντής τού εργοστασίου παραγωγής γραφομηχανών που ίδρυσε ο πατέρας του έξω από την ιταλική πόλη Ivrea. Παράλληλα, ο Olivetti εξελέγη δήμαρχος της πόλης Ivrea το 1956 και έγινε μέλος του κοινοβουλίου το 1958. Χάρη στο έργο του Olivetti ως δημάρχου, ο πληθυσμός της Ivrea περίπου διπλασιάστηκε μεταξύ της δεκαετίας του 1930 και της δεκαετίας του 1960. Το 1947 ίδρυσε το κόμμα «Movimento Comunità» και τον ομώνυμο εκδοτικό οίκο. Ο Giovanni Astengo, ήταν απόφοιτος αρχιτέκτονας του Politecnico di Torino, ο οποίος συμμετείχε στο κόμμα «Movimento Comunità» και βοήθησε τον Olivetti να αναδιοργανώσει το περιοδικό Urbanistica, ενώ, παράλληλα, ήταν αντιπρόεδρος του INU από το 1950. Στις αρχές του 1952, ο Olivetti ίδρυσε το Gruppo Tecnico Coordinamento Urbanistico del Canavese, στο οποίο συμμετείχαν οι αρχιτέκτονες Ludovico Quaroni, Nello Renacco και Annibale Fiocchi και ο μηχανικός Enrico Ranieri. Ο Olivetti διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο για την εξέλιξη των ιταλο-αμερικανικών σχέσεων, ως μέλος, από το 1951, της επιτροπής στέγασης του προγράμματος UNRRA-CASAS. Η θεώρηση του Olivetti για τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση στην Ιταλία έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση στρατηγικών πολεοδομικού και αστικού σχεδιασμού. Ο Olivetti αντιλαμβανόταν τον αρχιτεκτονικό, αστικό και  πολεοδομικό σχεδιασμός ως συστατικά ενός ευρύτερου πολιτικού προγράμματος.

    Το πολιτικό όραμα του Olivetti βασίστηκε στην πρόθεσή του να σκεφτεί πέρα από το σχίσμα μεταξύ των σοσιαλδημοκρατών και των κομμουνιστών, το οποίο ήταν κυρίαρχο στο μεταπολεμικό ιταλικό πολιτικό πλαίσιο. Στο επίκεντρο του οράματός του ήταν η αναζήτηση νέων μοντέλων αστικής συνύπαρξης. Ο τρόπος με τον οποίο ο Olivetti αντιλαμβανόταν τη σχέση μεταξύ δημοκρατίας και κοινότητας, είναι μία από τις πτυχές που θα διερευνηθούν στενά στο πλαίσιο αυτής της έρευνας. Ο Olivetti προσέδιδε μεγάλη σημασία στη σχέση των πολιτών με τα θεσμικά όργανα. Όπως υπογραμμίζει ο Franco Ferrarotti, το ουτοπικό όραμα του Olivetti θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «συγκεκριμένη ουτοπία» («concreta utopia») (Ferrarotti, 2013), υπό την έννοια ότι η κατανόηση των κοινοτήτων ως συγκεκριμένων σχετίζεται με την πεποίθησή του ότι οι κοινότητες καθορίζονται από τη γεωγραφία και την ιστορία. Παράλληλα, στο επίκεντρο της σκέψης του Olivetti ήταν η πρόθεσή του να συμφιλιώσει την ανθρώπινη διάσταση με την τεχνολογία.

    Τον Απρίλιο του 1948, το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ανάκαμψης (European Recovery Program, ERP) εξουσιοδοτήθηκε να προσφέρει οικονομική βοήθεια στις δυτικοευρωπαϊκές οικονομίες που επλήγησαν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με στόχο την ανοικοδόμησή τους. Το πρόγραμμα UNRRA-CASAS λειτούργησε από το 1947 έως το 1963, όταν έγινε ISES, Istituto per lo Sviluppo dell’Edilizia Sociale (Ινστιτούτο για την Ανάπτυξη της Κοινωνικής Στέγασης). Όσον αφορά στο ιταλικό πλαίσιο, τρία προγράμματα που σχετίζονται με τη μεγάλης κλίμακας ανοικοδόμηση της μεταπολεμικής περιόδου είναι το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ανάκαμψης, ιδιαίτερα το πρόγραμμα UNRRA-CASAS, και τα δύο προγράμματα Ina-Casa (1949-1956 και 1956-1963) (UNRRA, 1950; Pilat, 2016; Charitonidou, 2020). Το πρόγραμμα UNRRA-CASAS ήταν υπεύθυνο για τη δημιουργία περισσότερων από χιλίων χωριών σε όλη την Ιταλία. Η κατανόηση των μυθολογιών που συνόδευαν τη σύλληψη αυτών των χωριών, είναι σημαντικές για να αντιληφθεί κανείς το πώς μετασχηματίστηκε η επιστημολογία της αρχιτεκτονικής εντός του μεταπολεμικού ιταλικού πλαισίου.

    Ο Olivetti θεωρούσε ότι η δημιουργία συνθηκών που θα παρείχαν στους πολίτες την αίσθηση της κοινότητας καθιστούσαν πραγματικά σημαντικό τον ρόλο των «τεχνικών, πολιτικών και επιστημόνων, που θα εργάζονταν κυρίως για το καλό των ανθρώπων στις κοινότητες» (Nasini, 2009, 79). Για τον Olivetti, η κοινοτική διάσταση ήταν το αντίδοτο των εντάσεων μεταξύ των πολιτών και των κυβερνητικών θεσμών. Η στρατηγική του στόχευε να βοηθήσει τους πολίτες να ξεπεράσουν τις επιπτώσεις της αλλοτρίωσης που σχετίζονται με τον εκσυγχρονισμό και τη γραφειοκρατία. Παρά το γεγονός ότι το όραμα τόσο του Δοξιάδη όσο και του Olivetti χαρακτηριζόταν από «τεχνοκρατικό φονταμενταλισμό» (Misa, 2003, 6), ο τρόπος που ο καθένας από αυτούς αντιλαμβανόταν την ενσωμάτωση της διοικητικής και τεχνοκρατικής σκέψης στην πολιτική, διαφέρει πολύ. Πιο συγκεκριμένα, το όραμα του Δοξιάδη για τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση και ανασυγκρότηση χαρακτηριζόταν από την κατ’ εξοχήν παρεμβατική πολιτική από πάνω προς τα κάτω (top down), ενώ στο επίκεντρο του ανθρωπιστικού σοσιαλισμού του Olivetti ήταν η αναζήτηση τρόπων κοινωνικοποίησης χωρίς εθνικοποίηση. Τρία σημαντικά βιβλία για την κατανόηση του οράματος του Olivetti είναι τα βιβλία του με τίτλους Η πολιτική τάξη των κοινοτήτων (L’ordine politico delle comunità) (Olivetti, 1945), Πόλη του Ανθρώπου (Città dell’Uomo) (Olivetti, 1952) και Κοινωνία, Πολιτεία, Κοινότητα (Società, Stato, Comunità) (Olivetti, 1960).

    Ο Olivetti, όπως φαίνεται στο βιβλίο του με τίτλο Η πολιτική τάξη των κοινοτήτων (L’ordine politico delle comunità) (Olivetti, 1945), υποστήριζε την πολιτική αποκέντρωση, η οποία κατά τη γνώμη του συνδεόταν με την αλληλεπίδραση μεταξύ των πολεοδομικών στρατηγικών και των οικονομικών στόχων με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των κοινοτήτων και τον «οργανικό» συντονισμό τους. Πίστευε ότι η εφαρμογή αποκεντρωμένης πολιτικής θα μπορούσε να αποτρέψει τόσο τον ελιτισμό όσο και τους κινδύνους της επικράτησης της γραφειοκρατίας, που τα θεωρούσε ως τα δυο βασικά εγγενή χαρακτηριστικά του εξορθολογισμού κατά τη διάρκεια των μεταπολεμικών χρόνων, δηλαδή του επιστημονικού εξορθολογισμού, που χαρακτήριζε τις βιομηχανικές διαδικασίες, και του συγκεντρωτικού σχεδιασμού, που ήταν κυρίαρχος στις σοσιαλιστικές χώρες.

     

    ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

    Ο Κωνσταντίνος Α. Δοξιάδης πίστευε στην αναγκαιότητα κεντρικού κρατικού συντονισμού. Αντιθέτως, ο Adriano Olivetti θεωρούσε μια κυβέρνηση αποκεντρωμένης εξουσίας ως την πραγματική έκφραση της δημοκρατίας, όπως γίνεται αντιληπτό στο βιβλίο του με τίτλο Η πολιτική τάξη των κοινοτήτων (L’ordine politico delle comunità) (Olivetti, 1945), που δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1945. Ο Δοξιάδης, σε αντίθεση με τον Olivetti που πριμοδοτούσε τη λογική μιας αποκεντρωμένης πολιτικής, υποστήριζε μια κεντρική πολιτική. Συγκεκριμένα, το 1945, ο Δοξιάδης, κατόπιν πρόσκλησης του Πρωθυπουργού Νικόλαου Πλαστήρα, εργάστηκε για τη δημιουργία ενός κεντρικού κρατικού φορέα που θα αναλάμβανε την προσπάθεια ανοικοδόμησης. Η προσέγγιση του Δοξιάδη όσον αφορά τα κεντρικά μοντέλα διοίκησης συνδέεται με την επιθυμία του για πλήρη έλεγχο, η οποία γίνεται εμφανής όταν διαβάζει κανείς τα ακόλουθα λόγια, γραμμένα κατά τα χρόνια υπηρεσίας του στο Υπουργείο Ανοικοδομήσεως: «για να μπορέσει να λειτουργήσει ένα τέτοιο κολοσσιαίο έργο, είναι δυνατή μόνο μία αρμόδια Αρχή. Αυτή η Αρχή ονομάζεται Κρατική Εκλογική Αρχή, επειδή: (α) η εξουσία της πρέπει να προέρχεται από το κράτος, (β) η έννοια της «οικιστικής», ως ευρύτερος όρος τής επιστήμης και της πολιτικής όλων των προβλημάτων στέγασης, αγκαλιάζει όλες τις αρμοδιότητές της, όχι μόνο αυτές της πολεοδομίας και της οικοδόμησης» (Δοξιάδης , 1947a, 169). Ο κεντρικός έλεγχος και ο προγραμματισμός είχαν για τον Δοξιάδη μια βαθιά θεωρητική βάση, η οποία γίνεται εμφανής στο βιβλίο του Η πορεία των λαών (Δοξιάδης, 1949a).

     

    ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

    Θα ήθελα να ευχαριστήσω το το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.) που υποστηρίζει το ερευνητικό έργο με τίτλο «Constantinos A. Doxiadis and Adriano Olivetti’s Post-war Reconstruction Agendas in Greece and in Italy: Centralising and Decentralising the Political Apparatus» του οποίου είμαι Επιστημονική Υπεύθυνη στο πλαίσιο της Δράσης «3η Προκήρυξη ερευνητικών έργων ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. για την ενίσχυση Μεταδιδακτορικών Ερευνητών/τριών» (Αριθμός Έργου: 7833) για την υποστήριξη του, και το Ίδρυμα Κωνσταντίνου και Εμμάς Δοξιάδη και την  Αρχειονόμο Γιώτα Παυλίδου από το Αρχείο Κωνσταντίνου Α. Δοξιάδη για την πρόσβαση στο αρχειακό υλικό στο οποίο βασίζεται το άρθρο. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω τους συνεργάτες μου στο περιοδικό InScience για τα εποικοδομητικά τους σχόλια σχετικά με αυτό το άρθρο.[1] Tο άρθρο αυτό αποτελεί περαιτέρω επεξεργασμένη έκδοση της παρακάτω επιστημονικής μου εισήγησης στο 8ο Συνέδριο της Ελληνικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας: Μαριάννα Χαριτωνίδου, “Πολεοδομία και πολιτική κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου: Η τεχνοκρατική αντίληψη του Κωνσταντίνου Α. Δοξιάδη και του Adriano Olivetti μέσα από τη θεωρία του Max Weber”, 8ο Συνέδριο της Ελληνικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα, Ελλάδα, 13 – 15 Οκτωβρίου 2022.

    [2] Το ερευνητικό έργο υποστηρίχτηκε από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ.) στο πλαίσιο της Δράσης «3η Προκήρυξη ερευνητικών έργων ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. για την ενίσχυση Μεταδιδακτορικών Ερευνητών/τριών» (Αριθμός Έργου: 7833)ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

    Ελληνόγλωσσες

    Αντωνοπούλου, Μ., Σ. Χιωτάκης (επιμ.), 2011. Μax Weber, O Σύγχρονός μας: Δοκίμια κοινωνικής και πολιτικής θεωρίας. Αθήνα: Νήσος.

    Δοξιάδης, Κ. A., 1945. «Για να πετύχει η ανασυγκρότηση», Δημοκρατική Επιθεώρηση – Αγών.

    Δοξιάδης, Κ. A., 1945. Οικιστικές μελέτες : οικιστική ανάλυση : οδηγίες για τη μελέτη των χωροταξικών των οικιστικών και των πολεοδομικών προβλημάτων για την ανοικοδόμηση της χώρας. Αθήναι: Υφυπουργείο Ανοικοδομήσεως, Αρ. 1.

    Δοξιάδης, Κ. A. (επιμ.), 1946. Αι Θυσίαι της Ελλάδος στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, Αθήνα: Ασπιώτη.

    Δοξιάδης, Κ. A., 1946. Οι Θυσίες της Ελλάδος στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αθήναι: Υφυπουργείο Ανοικοδομήσεως, Αρ. 9.

    Δοξιάδης, Κ. A., 1946. Πρόγραμμα και κανονισμοί έργων ανοικοδομήσεως. Αθήναι: Υφυπουργείο Ανοικοδομήσεως, Αρ. 8.

    Δοξιάδης, Κ. A., 1946. Τεχνικαί προδιαγραφαί έργων ανοικοδομήσεως. Αθήναι: Υφυπουργείο Ανοικοδομήσεως, Αρ. 10.

    Δοξιάδης, Κ. A., 1947. Οικιστική πολιτική: για την ανοικοδόμηση της χώρας με ένα εικοσάχρονο σχέδιο. Αθήναι: Υφυπουργείο Ανοικοδομήσεως, Αρ. 7.

    Δοξιάδης, Κ. A., 1947. Θυσίες της Ελλάδος. Αιτήματα και Επανορθώσεις στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αθήναι: Υφυπουργείο Ανοικοδομήσεως, Αρ. 19.

    Δοξιάδης, Κ. A., 1947. Η επιβίωσις του ελληνικού λαού. Εισήγησις εις στον Οργανισμόν Ανασυγκροτήσεως, Τόμος A ́: Τα δεδομένα Αθήναι: Υφυπουργείο Ανοικοδομήσεως, Αρ. 32.

    Δοξιάδης, Κ. A., 1948. «Ανοικοδόμηση και αρχιτέκτονες», Αρχιτέκτων, Vol. 1, No 1.

    Δοξιάδης, Κ. A., 1948. «Η κρατική μας μηχανή. Η κεντρική διοίκησις της χώρας», Το Βήμα, Tεύχος: 31 Μαρτίου, 1948

    Δοξιάδης, Κ. A., 1949. Η πορεία των λαών. Αθήνα: Ίκαρος.

    Ελλάς Υπουργείο Ανοικοδομήσεως Διεύθυνση Κατασκευών, 1949. Η επιβίωσις του ελληνικού λαού. Εισήγησις εις στον Οργανισμόν Ανασυγκροτήσεως, Τόμος Β ́: Το σχέδιον. Αθήναι: Υφυπουργείο Ανοικοδομήσεως, Αρ. 33.

    Δοξιάδης, Κ. A., 1949. Τεχνικαί προδιαγραφαί έργων ανοικοδομήσεως. Αθήναι: Υφυπουργείο Ανοικοδομήσεως, Aρ. 25.

    Χαριτωνίδου, Μ., 2023.  H σχέση πολεοδομίας και πολιτικής στη σκέψη του Κωνσταντίου Α. Δοξιάδη και του Adriano Olivetti: Πολεοδομικός σχεδιασμός και Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ανάκαμψης, στο Γεμενετζή, Γ., Νιαβής, Σ., Τασοπούλου, Α., επιμ., Πρακτικά από το 6ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πολεοδομίας, Χωροταξίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης, «Χωρικός και Αναπτυξιακός Σχεδιασμός: Προκλήσεις και Ευκαιρίες, 29 Σεπτεμβρίου – 2 Οκτωβρίου 2022. Βόλος: Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, 1433-1446. ΙSSN: 2945-0578 ISBN: 978-618- 5765-00-2, doi: https://doi.org/10.17613/j35t-sb82

    Weber, M., 2003. Η Πόλη, εισαγ., μτφρ., σχόλ., Θ. Γκιούρας. Αθήνα: Εκδόσεις Κένταυρος.

    Weber, M., 2005. Οικονομία και Κοινωνία, τόμος 1, Κοινωνιολογικές Έννοιες, μτφρ. – επιμ. Θ. Γκιούρας, Αθήνα: Εκδόσεις Σαββάλας.

    Ξενόγλωσσες

    Aharon-Gutman, M., Ram, M., 2018. Objective possibility as urban possibility: reading Max Weber in the city. Journal of Urban Design, Vol. 23, No 6, pp. 803-822, doi: https://doi.org/10.1080/13574809.2017.1377065

    Axtmann, R., 1998. State Formation and the Disciplined Individual in Weber’s Historical Sociology. In: Schroeder, R., eds., Max Weber, Democracy and Modernization. London: Palgrave Macmillan, doi: https://doi.org/10.1007/978-1-349-26836-8_3

    Brown, D. K., 2018. Max Weber and Organizational Theory. In: Farazmand, A. (eds) Global Encyclopedia of Public Administration, Public Policy, and Governance. Cham: Springer, doi: https://doi.org/10.1007/978-3-319-20928-9_61

    Charitonidou, M., 2020. The immediacy of urban reality in post-war Italy: Between neorealism’s and Tendenza’s instrumentalization of ugliness. In: Mical, T., Van Acker, W (eds) Architecture and Ugliness. Anti-Aesthetics in Postmodern Architecture. London; New York: Bloomsbury Academic, pp. 223-244, doi: http://dx.doi.org/10.5040/9781350068261.ch-013

    Charitonidou, M., 2021. Constantinos A. Doxiadis’ Concept of ‘Ecumenopolis’ vis-à-vis Eurafrica: Revisiting the Masterplan for Festac Town and the Role of Transport Infrastructure, 18th Annual International Architectural Humanities Research Association Conference (AHRA), Loughborough, United Kingdom, November 11–13, 2021, doi: https://doi.org/10.3929/ethz-b-000494181

    Charitonidou, M., 2022. Drawing and Experiencing Architecture: The Evolving Significance of City’s Inhabitants in the 20th Century. Bielefeld: Transcript Verlag, doi: https://doi.org/10.1515/9783839464885

    Charitonidou, M., 2022. Constantinos A. Doxiadis and Adriano Olivetti’s Conception of Urbanism and Urban Public Space: The Role of Marshall Plan in the Post-war Reconstruction in Greece and Italy, paper presented at the X Congresso Associazione Italiana di Storia Urbana, 9 September 2022, Politecnico di Torino, doi: https://doi.org/10.17613/e8gv-bw44

    Charitonidou, M., 2022. Towards a critique of technocracy in the thought of Constantinos A. Doxiadis and Adriano Olivetti: Democracy, urban sociology and Marshall Plan politics, paper presented at the nineteenth annual Historical Materialism conference “Facing the Abyss: An Epoch of Permanent War and Counterrevolution”, School of Oriental and African Studies (SOAS), London, 12 November 2022, doi: https://doi.org/10.17613/b513-dj86

    Charitonidou, M., 2023. Constantinos Doxiadis and Adriano Olivetti’s urban politics and democracy: Ekistics as condisciplinary science and communities as concrete utopias, paper presented at the Urban History Group Conference 2023, University of Warwick, UK, doi: https://doi.org/10.17613/m3nf-ep77

    Charitonidou, M., 2023. Constantinos Doxiadis and Adriano Olivetti and Marshall Plan politics: Urban planning and the formation of national identity, paper to be presented at the 76th Annual International Conference of the Society of Architectural Historians, 20-22 September 2023, doi: https://doi.org/10.17613/by09-g413

    Doxiadis, C. A., 1960. Architecture in Evolution, RIBA Journal, pp. 429-438.

    Doxiadis, C. A., 1963. Architecture in Transition. London: Oxford University Press.

    Doxiadis, C. A., 1966. Between Dystopia and Utopia. London: Faber and Faber.

    Doxiadis, C. A., 1968. Man’s Movement and his City, Science, Vol. 162, No 3851, pp. 326-334. Available at: https://www.doxiadis.org/Downloads/mans_movement_and_his_city.pdf

    Doxiadis, C. A., 1968. Ecumenopolis: tomorrow’s city. Ιn: Britannica Book of the Year 1968. London: Encyclopedia Britannica.

    Doxiadis, C. A., 1968. Ekistics: An Introduction to the Science of Human Settlements. New York: Oxford University Press.

    Doxiadis, C. A., 1969. The city (II): Ecumenopolis, world-city of tomorrow, Impact of Science on Society, Vol. 19, No 2, pp. 179-193. Available at: https://www.doxiadis.org/Downloads/the_city_ecumenopolis.pdf

    Doxiadis, C. A., 1970. Ekistics, the Science of Human Settlements, Science, Vol. 170, No 3956, pp. 393-404.

    Doxiadis, C. A., 1974. Anthropopolis: City for Human Development. New York: W.W. Norton.

    Doxiadis, C. A., 1974. The twelve radical changes needed for action for human settlements, Ekistics, Vol. 38, No 229, pp. 390-393.

    Doxiadis, C. A., 1975. Building Entopia. Athens: Athens Publishing Center.

    Doxiadis, C. A., 1975. Economics and the ekistic grid, Ekistics, Vol. 40, No 236, pp. 1-4.

    Doxiadis, C. A., 1977. Ekistic policy for the reconstruction of Greece and a twenty-year plan, Ekistics, Vol. 44, No 260, pp. 9-11.

    Doxiadis, C. A., 1978. Ecology and Ekistics, Dix. Boulder, G. (ed), Westview Press, CO.

    Faught, J., 1985. Neglected Affinities: Max Weber and Georg Simmel, The British Journal of Sociology, Vol.  36, No 2, pp. 155-174, doi: https://doi.org/10.2307/590799.

    Ferrarotti, F., 1961. Comunità e democrazia nel pensiero politico di Adriano Olivetti. In La sociologia come partecipazione. Turin: Taylor.

    Ferrarotti, F., 1965. Max Weber e il destino della ragione. Bari: Laterza.

    Ferrarotti, F., 1982. Max Weber and the Destiny of Reason. Armonk: M. E. Sharpe.

    Ferrarotti, F., 1987. Max Weber and the Crisis of Western Civilization. Millwood: Associated Faculty Press.

    Ferrarotti, F., 1991. On Max Weber, International Journal of Politics, Culture, and Society, Vol.  5, pp. 127-134, doi: https://doi.org/10.1007/BF01390117

    Ferrarotti, F., 1998. Fra nazionalismo e democrazia. Napoli: Liguori Editore.

    Ferrarotti, F., 2013. La concreta utopia di Adriano Olivetti. Bologna: Edizioni Dehoniane.

    Koen P. R., B., 2009. The Disregard for Weber’s “Herrschaft”: The Relevance of Weber’s Ideal Type of Bureaucracy for the Modern Study of Public Administration, Administrative Theory & Praxis, Vol. 31, No 4, pp. 447- 478.

    Kyrtsis, Α-Α. (ed), 2006. Constantinos A. Doxiadis: Texts, Design Drawings, Settlements. Athens: Ikaros.

    Lottholz, P., Lemay-Hébert, N., 2016, Re-reading Weber, re-conceptualizing state-building: from neo-Weberian to post-Weberian approaches to state, legitimacy and state-building, Cambridge Review of International Affairs, Vol. 29, No 4, pp. 1467-1485, doi: https://doi.org/10.1080/09557571.2016.1230588

    Mellor, R., 1975. Urban Sociology in an Urbanized Society, The British Journal of Sociology, Vol. 26, No 3, pp. 276- 293.

    Misa, T. J., 2003. The Compelling Tangle of Modernity and technology. In: Misa, T. J, Brey, P, Feenberg, A. (eds), 2003. Modernity and Technology. Cambridge, Mass.: The MIT Press.

    Müller, H., 2023. Writing Social Facts: Some Observations on Max Weber’s Concept of Modern Politics. In: Knaller, S. (ed), 2023. Writing Facts: Interdisciplinary Discussions of a Key Concept in Modernity. Bielefeld: Transcript Verlag, pp. 93-106, doi: https://doi.org/10.1515/9783839462713-005

    Nasini, C., 2009. Adriano Olivetti: A ‘Socialist’ Industrialist in Postwar Italy. In: Lucamante, S. (ed) 2009. Italy and the Bourgeoisie: The Re-thinking of a Class. Madison, N.J.: Fairleigh Dickinson University Press.

    Olivetti, A., 1945. L’ordine politico delle comunità: dello stato secondo le leggi dello spirito. Rome: Edizioni di Comunità.

    Olivetti, A., 1960. Società, Stato, Comunità. Milan: Edizioni di Comunità.

    Parker, A., 2003. Urban Theory and the Urban Experience: Encountering the City. London; New York: Routledge.

    Pilat, S. Z., 2016. Reconstructing Italy: The Ina-Casa Neighborhoods of the Postwar Era. London; New York: Routledge.

    Steil, B., 2018. The Marshall Plan: Dawn of the Cold War. Oxford: Oxford University Press.

    Swedberg, R., Agevall, O., 2016. The Max Weber Dictionary: Key Words and Central Concepts, Second Edition. Redwood City: Stanford University Press, doi: https://doi.org/10.1515/9781503600225

    UNRRA, 1950. The History of the United Nations Relief and Rehabilitation Administration, Volume 2. New York: Columbia University Press.

    Weber, M., 1949. The Methodology of the Social Sciences, Sica, A. (ed). New York: Free Press.

    Weber, M., 1958. The City. New York: Free Press.

    Weber, M., 1959, Ideal Type in Stanley H. Udy, Jr. ‘‘Bureaucracy’ and ‘Rationality’ in Weber’s Organization Theory: An Empirical Study’, American Sociological Review, Vol. 24, No 6, pp. 791–795.

    Weber, M., 1968. Economia e società, Vol. 1. Milan: Edizioni di Comunità.

    Wolfreys, J., 2007. Writing London: Vol. 3: Inventions of the City. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

  • Η ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ – Τι ιστορίες μάς αφηγείται το «βιβλίο» των πετρωμάτων

    Η ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ – Τι ιστορίες μάς αφηγείται το «βιβλίο» των πετρωμάτων

    ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

    ΜΑΡΣΑ ΜΠΙΟΡΝΕΡΟΥΝΤ

    Μετάφραση: Αλεξάνδρα Γουργιώτη

    ISBN 978-960-524-898-7

    Διαστάσεις: 14 x 21 cm
    Αριθμός σελίδων:     320
    Τιμή: €     15

    Έτος έκδοσης: 2023Οι πέτρες και οι βράχοι δεν είναι παρά το αρχείο που διατηρεί ο πλανήτης µας για το παρελθόν του, το ηµερολόγιο που κράτησε στο πέρασµα του γεωλογικού χρόνου. Είναι ένα ηµερολόγιο τόσο εκτενές, µε τόσο πολλούς τόµους, ώστε για να στεγαστεί χρειάστηκε ολόκληρος ο γήινος φλοιός. Μόλις κάποιος µάθει να βλέπει τις πέτρες σαν κείµενα, ολόκληρη η Γη µετατρέπεται σε µια πλανητική βιβλιοθήκη. Και οι άνθρωποι που εδώ και δύο αιώνες ανέλαβαν να µεταφράσουν τα κείµενα της βιβλιοθήκης αυτής είναι οι γεωλόγοι.

    Τα κείµενα της πλανητικής µας βιβλιοθήκης αφηγούνται παραµύθια επιβίωσης µε αίσιο τέλος, αλλά και γοτθικής ατµόσφαιρας ιστορίες µαζικής καταστροφής. Καθώς βυθιζόµαστε στις αχανείς εκτάσεις του γεωλογικού χρόνου και της γήινης ιστορίας, νιώθουµε να µας τυλίγει η παρουσία του παρελθόντος και συνειδητοποιούµε ότι µια µέρα θα γίνουµε κι εµείς µια µικρή καταχώριση στο ηµερολόγιο της Γης. Ας σεβαστούµε, λοιπόν, τις λεπτές ισορροπίες του κόσµου που µας περιβάλλει, ώστε η µελλοντική καταγραφή που θα µας αφορά να µην θυµίζει αρχαία ελληνική τραγωδία.

    _____________________________________________________________________________________

    H Marcia Bjornerud είναι αµερικανίδα γεωλόγος, καθηγήτρια περιβαλλοντικών σπουδών και γεωεπιστηµών στο Πανεπιστήµιο Lawrence των ΗΠΑ. Μέλος της Αµερικανικής Γεωλογικής Εταιρείας, έχει πλούσιο ερευνητικό έργο το οποίο επικεντρώνεται στη φυσική των σεισµών και στις ορογενετικές διαδικασίες. Αρθρογραφεί συχνά σε εφηµερίδες (Wall Street Journal, Los Angeles Times) και περιοδικά (The New Yorker, Wired), ενώ έχει σηµαντική συγγραφική παρουσία στο πεδίο της επιστηµονικής εκλαΐκευσης. Άλλα βιβλία της: Timefulness: How Thinking Like a Geologist Can Help Save the World (2018, Η πληµµύρα του χρόνου: Πώς η γεωλογική σκέψη µπορεί να σώσει τον κόσµο· θα εκδοθεί στα ελληνικά από τις Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις Κρήτης), Geopedia: A Brief Compendium of Geologic Curiosities (2022, Γεωπαιδεία: Συνοπτική επιτοµή µικρών γεωλογικών θαυµάτων).