InScience Magazine

Author: Βασίλης Λεμπέσης

  • Kλασική και Κβαντική Σχετικιστική Θεωρία Πεδίου

    Kλασική και Κβαντική Σχετικιστική Θεωρία Πεδίου

    ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΟΠΗ
    Νίκος Ήργες, Γιώργος Κουτσούμπας, Νίκος Μαυρόματος

    ISBN: 978-618-5289-86-7
    Διαστάσεις: 21 Χ 29
    Αριθμός σελίδων: 634
    Τιμή: 40€ + 6% ΦΠΑ

    Έτος έκδοσης: 2023Η Σχετικιστική Κβαντική Θεωρία Πεδίου, που εξετάζεται σ’ αυτό το βιβλίο, είναι η βάση για την μελέτη των εξελίξεων στην Φυσική των Υψηλών Ενεργειών. Η έκθεση είναι σχετικά σύντομη, καθώς αυτό το πόνημα απευθύνεται σε αρχάριους μεταπτυχιακούς φοιτητές ή προχωρημένους προπτυχιακούς φοιτητές με βασικές γνώσεις Κβαντικής Μηχανικής, Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων, Θεωρίας Ομάδων και Ειδικής Σχετικότητας.

    Εξετάζονται τα βασικά στοιχεία των θεωριών κβαντικών πεδίων που σχετίζονται με καθεμία από τις αλληλεπιδράσεις που εισέρχονται στο Καθιερωμένο Πρότυπο των Στοιχειωδών Σωματιδίων και τα αυθόρμητα πρότυπα θραύσης της συμμετρίας, δηλαδή το κλασικό φαινόμενο Higgs, πρώτα στο απλούστερο πλαίσιο της Αβελιανής συμμετρίας της Βαθμωτής Ηλεκτροδυναμικής και κατόπιν για τις σχετικές για το Καθιερωμένο Πρότυπο, μη-Αβελιανές συμμετρίες.

    Η επόμενη μεγάλη ενότητα είναι η θεωρία της σκέδασης με παραδείγματα σε επίπεδο δέντρου. Ακολουθεί ο κβαντισμός των πεδίων μέσω των λεγόμενων ολοκληρωμάτων διαδρομής, οι βασικές έννοιες και οι προϋποθέσεις για ”επανακανονικοποιησιμότητα” των θεωριών, και επίσης τα βασικά στοιχεία της λεγόμενης “ομάδας επανακανονικοποίησης” και εξομάλυνσης μιας θεωρίας. Εκτός από τις διαταρακτικές μεθόδους γίνεται και μια σύντομη περιγραφή των θεωριών Yang-Mills σε χωροχρονικό πλέγμα αλλά και μέσω της ενεργής χορδής.

    Ακολουθούν επιλεγμένα προχωρημένα θέματα, όπως οι χειραλικές ανωμαλίες, η κβαντική γενίκευση του μηχανισμού Higgs, ο μηχανισμός των Coleman και Weinberg που αποτελεί μια κβαντικά δυναμική ερμηνεία του φαινομένου σπασίματος της συμμετρίας και οι κρίσιμοι εκθέτες από την οπτική γωνία της Κβαντικής Θεωρίας Πεδίου. Τέλος περιγράφονται σύντομα οι Σύμμορφες Θεωρίες Πεδίου, καθώς και ο φορμαλισμός θεωριών πεδίου σε πεπερασμένη θερμοκρασία και πραγματικό χρόνο.Ο Νίκος ‘Ηργες είναι Καθηγητής στον Τομέα Φυσικής της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών (ΣΕΜΦΕ) του ΕΜΠ. Το Πτυχίο του είναι από το Φυσικό Τμήμα του ΕΚΠΑ και το Διδακτορικό του από το University of Florida, Gainesville, USA. Δούλεψε για συνολικά 10 χρόνια σαν ερευνητής στο University of Colorado, Boulder, USA, στο Instituto de Estructura de la Materia, Madrid, Spain, στο Φυσικό Τμήμα του Παμεπιστημίου Κρήτης και στο Bergische Universität Wuppertal, Germany. ‘Εγινε μέλος της ομάδας θεωρητικής φυσικής του  Τομέα Φυσικής της ΣΕΜΦΕ το 2010 όπου μεταξύ άλλων διδάσκει Κβαντική Θεωρία Πεδίου σε μεταπτυχιακό επίπεδο. Ερευνητικά έχει δουλέψει σε μοντέλα πέρα του Καθιερωμένου Προτύπου, θεωρία και φαινομενολογία χορδών, θεωρία πεδίου στο πλέγμα, σύμμορφη θεωρία πεδίου και κβαντική Κοσμολογία.

    Ο Γιώργος Κουτσούμπας σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και παρακολούθησε Μεταπτυχιακά μαθήματα στο ΕΚΕΦΕ “Δημόκριτος” και στο Παρίσι. Ολοκλήρωσε τη διδακτορική του διατριβή στο ΕΜΠ, όπου στη συνέχεια δίδαξε, μέχρι σήμερα, που είναι Ομότιμος Καθηγητής της Φυσικής. Επισκέφτηκε κατά καιρούς ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού, ενδεικτικά το CERN, το Ινστιτούτο Niels Bohr στην Κοπεγχάγη, το DESY στο Αμβούργο. Ερευνητικά ασχολείται με Θεωρίες Βαθμίδας σε Χωροχρονικό Πλέγμα και τροποποιήσεις της Θεωρίας της Σχετικότητας.

    Ο Νικόλαος Μαυρόματος (MA, DPhil, FInstP) είναι Καθηγητής που ασχολείται με τη Αστροσωματιδιακή Φυσική, τη Φαινομενολογία Χορδών και Κβαντικής βαρύτητας, την κοσμολογία (σκοτεινός τομέας του Σύμπαντος) και την τροποποιημένη βαρύτητα, συμπεριλαμβανομένων της μοντελοποίησης και των κοσμικών δοκιμών μιας πιθανής παραβίασης Lorentz και/ή CPT συμμετριών σε τροποποιημένες γεωμετρίες του πρώιμου Σύμπαντος και της σχέσης της με τη σκοτεινή ύλη και την ασυμμετρία ύλης-αντιύλης στο Σύμπαν. Συμμετέχει επίσης σε θεωρητικές μελέτες κβαντικών πεδίων μαγνητικών μονοπόλων, μαύρων οπών, λογαριθμικών σύμμορφων θεωριών πεδίου, καθώς και σε διεπιστημονικά θέματα μεταξύ σωματιδιακής φυσικής και συμπυκνωμένης ύλης (θεωρίες βαθμίδας επίπεδων υπεραγωγών υψηλής θερμοκρασίας). Επί του παρόντος είναι επίσης συντονιστής φυσικής του πειράματος MoEDAL-LHC (CERN), θέση που κατέχει από το 2011. Διδάσκει στο Τμήμα Φυσικής του King’s College του Λονδίνου, από το 2001, και υπηρετεί ως καθηγητής Θεωρητικής Φυσικής από το 2006. Έχει ενταχθεί στη Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών (Τμήμα Φυσικής)  του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου  το 2021 ως Καθηγητής. Είναι Fellow του Ινστιτούτου Φυσικής (Ηνωμένο Βασίλειο), και έχει λάβει διεθνείς διακρίσεις για έρευνα (πρώτα βραβεία στο διαγωνισμό δοκιμίων του Ινστιτούτου Βαρυτικής Έρευνας – Gravity Research Foundation Essay competition (1999, 2005))  και αριστεία διδασκαλίας (στο King’s College του Λονδίνου).

  • Ομιλία Χάρη Βάρβογλη “Αστρολογία: μύθοι και πραγματικότητα”

    Ομιλία Χάρη Βάρβογλη “Αστρολογία: μύθοι και πραγματικότητα”

    To InScience σας παρουσιάζει την ομιλία του κ. Χάρη Βάρβογλη, Ομότιμου Καθηγητή Αστροφυσικής και Μηχανικής του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης

    Αστρολογία: μύθοι και πραγματικότητα

    Οι αστρολόγοι λένε ότι βασίζονται στη σοφία των Βαβυλωνίων και των Χαλδαίων, ότι βασίζονται σε επιστημονικές θεωρίες και ότι έχει αποδειχθεί στατιστικά η αξία των ωροσκοπίων. Στην ομιλία του ο Χάρης Βάρβογλης θα μας δείξει ότι δεν αληθεύει κανένας από τους παραπάνω τρεις ισχυρισμούς.

    Σύντομο Βιογραφικό

    Ο Χάρης Βάρβογλης είναι ομότιμος καθηγητής αστροφυσικής και μηχανικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ερευνητικά έχει ασχοληθεί με τη δυναμική του ηλιακού συστήματος και την αλληλεπίδραση ηλεκτρομαγνητικών και βαρυτικών κυμάτων. Έχει γράψει 5 επιστημονικά βιβλία και εκατοντάδες επιστημονικά άρθρα, ανάμεσα στα οποία και άρθρα εκλαΐκευσης, τα περισσότερα εκ των οποίων στο ΒΗΜΑ και στη ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ. Στο πρόσφατο βιβλίο του “Η αστρονομία στην καθημερινή ζωή” καθώς και στο ομαδικό σύγγραμμα “Ψευδοεπιστήμες και θεωρίες συνωμοσίας” έχει ασχοληθεί με την κατάρριψη των θέσεων της αστρολογίας.

    Κεφάλαια της Ομιλίας

    00:00:17 Εισαγωγή – Χαιρετισμός

    00:01:50 Ομιλία

    00:40:55 Ερωτήσεις:

    00:40:57 Μέσα από την ομιλία σας είδαμε ότι πράγματι μπορούν να καταρριφθούν πλέον εύκολα οι θέσεις της αστρολογίας. Ωστόσο μας προκαλεί έναν προβληματισμό γιατί τυγχάνει τόσο ευρείας αποδοχής. Έχει να κάνει με το γεγονός ότι αυτές οι απόψεις δεν είναι διαδεδομένες, δηλαδή δεν έχουν φτάσει ακόμα στην κατάρριψη των θέσεων της αστρολογίας; Έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι επιστήμες δεν είναι τόσο ευρεώς διαδεδομένες, άρα οι θέσεις της αστρολογίας αντικαθιστούν αυτό που θα έπρεπε να παρέχει η επιστήμη, δηλαδή την δυνατότητα της πρόβλεψης, όπως και να λειτουργήσει ως ένα εργαλείο να εξηγήσει τον κόσμο αντικειμενικά;

    00:45:46 Εχουν κάνει οι αστρολόγοι κάποια προσπάθεια να “απαντήσουν” στα επιχειρήματα της επιστημονικής κοινότητας;

    00:48:02 Συνεχίζονται μέχρι και σήμερα έρευνες που έχουν σκοπό να συνεχίσουν να αποδεικνύουν την τυχαιότητα των αστρολογικών προβλέψεων. Ή έχει, τουλάχιστον στους ακαδημαϊκους χώρους, καταλαγιάσει το ενδιαφέρον πάνω στο ερώτημα;

    00:50:20 Εφαπτόμενο στο θέμα ερώτημα. Βλέπουμε πως διαφορετικοί πολιτισμοί έχουν δει στους αστερισμούς μορφές οι οποίες είναι παρεμφερείς. Όπως ας πούμε οι Αυτόχθονες της Αμερικής είδαν στον αστερισμό του Ωρίωνα έναν κυνηγό. Υπάρχουν θεωρίες για το πώς τυγχάνουν διαφορετικοί πολιτισμοί να βλέπουν παρόμοιες μορφές;

    00:52:40 Υπάρχει περίπτωση οι μεταβολές του μαγνητικού πεδίου της Γης να έχουν περιοδικό χαρακτήρα και να επηρεάζουν βιοχημικές αντιδράσεις κατά τη γέννηση των ανθρώπων και κατά συνέπεια τον χαρακτήρα τους;

    00:54:49 Είναι ασφαλής υπόθεση να πούμε ότι για χιλιάδες χρόνια Αστρολογία και Αστρονομία ήταν σχεδόν αδιαχώριστες η μία από την άλλη. Πότε έγινε ο διαχωρισμός της επιστήμης της Αστρονομία από την Αστρολογία; Υπήρξε κάποιο συγκεκριμένο συμβάν το οποίο αποτέλεσε το έναυσμα για τον διαχωρισμό;

  • TA ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

    TA ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

    ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΟΠΗ
    Steven Weinberg

    ISBN: 978-618-5289-85-0
    Διαστάσεις: 17 Χ 23
    Αριθμός σελίδων: 386
    Τιμή: 25€ + 6% ΦΠΑ

    Έτος έκδοσης: 2023Εκτός από την πρωτοποριακή έρευνά του, ο βραβευμένος με Νόμπελ Steven Weinberg είναι γνωστός για μια σειρά κειμένων που χαίρουν ιδιαίτερης αναγνώρισης πάνω σε διάφορες πτυχές της φυσικής, τα οποία συνδυάζουν εξαιρετική φυσική διορατικότητα με το χάρισμα της σαφούς παρουσίασης.
    Περιγράφοντας τα θεμέλια της σύγχρονης φυσικής στο ιστορικό τους πλαίσιο και με κάποιες καινούριες αποδείξεις, ο Weinberg παρουσιάζει θέματα που κυμαίνονται από τις πρώτες εφαρμογές της ατομικής θεωρίας μέχρι τη θερμοδυναμική, τη στατιστική μηχανική, τη θεωρία μεταφοράς, την ειδική σχετικότητα, την κβαντομηχανική, την πυρηνική φυσική και την κβαντική θεωρία πεδίου. Ο τόμος αυτός παρέχει τη βάση για προχωρημένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά μαθήματα φυσικής, καθώς και μια εύχρηστη εισαγωγή σε πτυχές της σύγχρονης φυσικής για ενεργούς επιστήμονες.Ο Steven Weinberg ήταν μέλος του Τμήματος Φυσικής και Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Austin. Έχει τιμηθεί με αναρίθμητα βραβεία, που συμπεριλαμβάνουν το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής, το Εθνικό Μετάλλιο Επιστήμης, το Βραβείο Heinmann Μαθηματικής Φυσικής, και πολύ πρόσφατα ένα Ειδικό Βραβείο για Επανάσταση στη Θεμελιώδη Φυσική. Ήταν μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ, της Βασιλικής Εταιρείας του Ηνωμένου Βασιλείου, και άλλων ακαδημιών στις ΗΠΑ και διεθνώς. Η Αμερικανική Φιλοσοφική Εταιρεία του απένειμε το μετάλλιο Benjamin Franklin, με μια αναφορά που έλεγε ότι «θεωρείται από πολλούς ο σημαντικότερος θεωρητικός φυσικός στον κόσμο». Έχει γράψει αρκετά βιβλία που χαίρουν τεράστιας εκτίμησης,ανάμεσα στα οποία Gravitation and Cosmology, το τρίτομο έργο The Quantum Theory of Fields, Cosmology, Lectures on Quantum Mechanics, και Lectures on Astrophysics.

  • ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, Η ΝΕΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ: Ή η αντικατάσταση (;) της ψυχολογίας από την τεχνητή νοημοσύνη

    ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, Η ΝΕΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ: Ή η αντικατάσταση (;) της ψυχολογίας από την τεχνητή νοημοσύνη

    Γιώργος Βασιλείου / Συλλέγοντας το απόσταγμα ( πεμπτουσία) της ζωής / Λάδι σε καμβά 130 x 100 cmΠΕΡΙΛΗΨΗ

    Τα επιτεύγματα της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) εγείρουν πλήθος συζητήσεων οι οποίες πλέον αποκτούν διεπιστημονικό χαρακτήρα. Αυτό είναι ενδεικτικό του ρόλου και της επίδρασης της χρήσης συστημάτων ΤΝ στην κοινωνική πραγματικότητα. Παράλληλα όμως οι συζητήσεις αυτές συχνά έχουν ασταθείς βάσεις μη λαμβάνοντας υπόψη τι ακριβώς συμβαίνει σε επίπεδο παραγωγής και εφαρμογής των τεχνολογιών αυτών. Στην ίδια κατεύθυνση απουσιάζει μια κατανόηση της ιστορικής διαμόρφωσης του πεδίου. Μια τέτοια σημαντική διάσταση που σπανίως εξετάζεται ενδελεχώς είναι ο ρόλος της ψυχολογίας στη διαμόρφωση της ΤΝ. Στο παρόν άρθρο θα παρουσιάσουμε μια πλευρά της αλληλεπίδρασης ψυχολογίας-ΤΝ και τις επιπτώσεις στο πεδίο της ψυχολογίας.ΓΙΑΤΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ;

    Η ψυχολογία, όπως και άλλες κοινωνικές επιστήμες, συγκροτείται ως αυτόνομη επιστήμη τον 19ο αιώνα. H ψυχολογία ως επιστημονικό πεδίο παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα, η οποία έγκειται σε δύο χαρακτηριστικά. Πρώτον αυτός ο κλάδος εστιάζεται στην έρευνα  της ενδότερης ψυχικής ζωής του νεωτερικού υποκειμένου, της ιδιωτικής, υποκειμενικής του εμπειρίας. Δεύτερον ο εν λόγω κλάδος  εντοπίζεται στο μεταίχμιο κοινωνικών και φυσικών επιστημών, καθώς η μελέτη αφορά τόσο το κοινωνικό υποκείμενο όσο και το βιολογικό υπόβαθρο των χαρακτηριστικών που αποδίδονται σε αυτό. Χαρακτηριστικό της ψυχολογίας ως επιστημονικού κλάδου είναι ότι δεν αποτελεί ένα ομοιογενές πεδίο. Ήδη από τον 19ο αιώνα εμφανίζονται διαφορετικές ψυχολογικές θεωρίες με διαφορετικές –και συχνά αντικρουόμενες– φιλοσοφικές παραδοχές, οι οποίες επηρεάζουν και την ταξινόμηση της ψυχολογίας ως φυσικής ή κοινωνικής επιστήμης. Αυτή η ιδιοτυπία της ψυχολογίας ως προς τη φύση και τη μέθοδο εξήγησης των νοητικών φαινομένων είναι συνυφασμένη με την εδραίωσή της ως επιστήμης τον 20ό αιώνα. Πολλές/-οι ιστορικοί της ψυχολογίας καθώς και επιστήμονες του πεδίου μιλούν για την κρίση της ψυχολογίας ως κάτι που εμφανίζεται ταυτόχρονα με τη γέννηση του πεδίου (Mülberger & Sturm, 2012).

    Στον 20ό αιώνα η κρίση της ψυχολογίας καθώς και οι τρόποι επίλυσης των θεωρητικών και μεθοδολογικών ζητημάτων που πηγάζουν από αυτήν απέκτησαν νέο χαρακτήρα με την εμφάνιση των εννοιών της πληροφορίας και του υπολογισμού. Σε αυτή τη διεργασία καταλυτική ήταν η εδραίωση της κυβερνητικής (cybernetics) μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η κυβερνητική ενέταξε στον εννοιολογικό της εξοπλισμό τις έννοιες της πληροφορίας και του υπολογισμού και επεκτάθηκε στη μελέτη κάθε φαινομένου (κοινωνικού και φυσικού) βάσει της παραδοχής πως όλα τα φαινόμενα διέπονται από τις ίδιες αρχές του ελέγχου και της επικοινωνίας (Wiener, 1948). Η κυβερνητική προώθησε τη γνωσιακή επανάσταση στα μέσα του 20ού αιώνα που μετασχημάτισε θεμελιωδώς πλήθος επιστημονικών πεδίων (ψυχολογία, γλωσσολογία, κοινωνιολογία κ.α.) και οδήγησε στην εμφάνιση νέων (τεχνητή νοημοσύνη, νευροεπιστήμες, γνωσιακή επιστήμη κ.α.).Ως γνωσιακή επανάσταση αναφέρεται η θεωρητική στροφή που υιοθέτησε το μοντέλο του νου ως μηχανής επεξεργασίας πληροφοριών και επηρέασε πλήθος επιστημονικών πεδίων. Η ανάπτυξη της θεωρίας της πληροφορίας και του ψηφιακού ηλεκτρονικού υπολογιστή τις δεκαετίες 1940-1950 που προηγήθηκαν της γνωσιακής επανάστασης ήταν κομβική για την προώθηση της τελευταίας. Η γνωστική ψυχολογία αναδύθηκε την ίδια περίοδο ως αποτέλεσμα της γνωσιακής επανάστασης και μελετούσε τον νου ως μηχανή επεξεργασίας πληροφοριών. Γι’ αυτό και την πρώτη περίοδο αναφερόταν ως ψυχολογία της επεξεργασίας πληροφοριών. Το παράδειγμα της θεωρίας της πληροφορίας παρέμεινε κομβικό για την γνωστική ψυχολογία, αλλά στην πορεία εμφανίστηκαν διάφορα μοντέλα στην προσπάθεια να εξηγηθούν οι γνωστικές λειτουργίες βάσει του παραλληλισμού νου-υπολογιστή.Η επίδραση της κυβερνητικής στα διάφορα επιστημονικά πεδία αποτελεί το πλαίσιο εντός του οποίου διαδόθηκε η μεταφορά ανθρώπου-μηχανής και συγκεκριμένα η μεταφορά του εγκεφάλου/νου ως υπολογιστή. Στο παρόν άρθρο θα εξετάσουμε τον ρόλο που διαδραμάτισε η ψυχολογία κατά τη διαμόρφωση του πεδίου της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) και τις επιδράσεις της ανάπτυξης της τελευταίας στην ψυχολογία, ούτως ώστε να εξεταστεί η μεταξύ τους σχέση στην διαδικασία εκμηχάνισης των νοητικών διαδικασιών. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι στο παρόν άρθρο εξετάζεται η ιστορική διαμόρφωση του πεδίου της ΤΝ. Αυτό σημαίνει ότι οι παγιωμένες θέσεις που εμφανίζονται στο πεδίο σήμερα δεν είχαν τέτοιον χαρακτήρα κατά τις πρώτες τρεις δεκαετίες που θα εξετάσουμε. Αυτό ακριβώς είναι το πλαίσιο εντός του οποίου εξετάζεται ο ρόλος της ψυχολογίας: η αλληλεπίδραση των πεδίων και η διαδικασία οριοθέτησης του νέο-αναδυόμενου πεδίου της ΤΝ με επίκεντρο το επίδικο ζήτημα της μελέτης και εξήγησης των νοητικών διαδικασιών ως μέρος της διαδικασίας εκμηχάνισής τους.Ως εκμηχάνιση των νοητικών διαδικασιών αναφέρεται η διαδικασία κατά την οποία πλευρές της ανθρώπινης γνωστικής ικανότητας (cognition) μεταφέρονται σε μηχανικές συναρμογές. Τέτοιες πλευρές είναι, για παράδειγμα, η επίλυση προβλημάτων, η λήψη αποφάσεων, η ταξινόμηση δεδομένων κ.ο.κ. Προκειμένου να επιτευχθεί η εκμηχάνιση των νοητικών διαδικασιών προηγουμένως απαιτείται η μοντελοποίησή τους με συγκεκριμένο τρόπο: η ανάδειξη ομοιοτήτων στη λειτουργία του νου/εγκεφάλου με τον ψηφιακό ηλεκτρονικό υπολογιστή ως η μηχανική συναρμογή που εκτελεί εργασίες αντίστοιχες με αυτές του νου/εγκεφάλου. Τέτοιου είδους μοντέλα αναπτύχθηκαν, μεταξύ άλλων, από την ΤΝ και τη γνωστική ψυχολογία.ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ

    Η εποχή της ΤΝ αναδύθηκε ως η σύνδεση του υπολογισμού και της γνωστικής ικανότητας (cognition). Πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις μπορούν να αξιοποιηθούν στη συζήτηση της μεταξύ τους σχέσης. Για παράδειγμα, η φιλοσοφία του νου –και εν μέρει η γνωσιακή επιστήμη– θέτει το πλαίσιο συζήτησης προσεγγίζοντας ή ορίζοντας τις δύο έννοιες και εστιάζοντας στις ομοιότητες και τις διαφορές τους, συνήθως με αφηρημένο τρόπο (βλ. για παράδειγμα Chalmers, 1995· Churchland & Churchland, 1990· Putnam, 1960). Στο παρόν άρθρο φιλοδοξούμε να αποφύγουμε τη συνήθη αντίληψη ότι οι έννοιες αυτές είναι σταθερές. Για τον λόγο αυτό η ανάλυση κατευθύνεται από τα παρακάτω ερωτήματα: Πώς κατέληξαν οι έννοιες του υπολογισμού και της γνωστικής ικανότητας να αποτελούν το αντικείμενο της ΤΝ; Ποιες ήταν οι φιλοδοξίες της ΤΝ; Ποιος είναι ο ρόλος της ψυχολογίας σε αυτές τις διαδικασίες;

    Όταν συζητά κανείς για την ΤΝ διάφοροι περιορισμοί προκύπτουν κυρίως λόγω του μεγέθους των εξελίξεων στο πεδίο καθώς και του εύρους των εφαρμογών: αναγνώριση προτύπων, σημασιολογική αναπαράσταση (semantic representation), ευρετικά προγράμματα (heuristic programs), επεξεργασία φυσικής γλώσσας (natural language processing), έμπειρα συστήματα (expert systems), ρομπότ, μηχανική μάθηση (machine learning) κ.λπ. Στην προσπάθειά μας να προσεγγίσουμε τα προαναφερθέντα ερωτήματα θα επικεντρωθούμε στις θεωρητικές εξελίξεις του πεδίου. Η επιλογή αυτή δικαιολογείται από τις πρώιμες εξελίξεις στην ΤΝ, οι οποίες βασίζονται κυρίως στο έργο των Allen Newell και Herbert Simon –δηλαδή στη δημιουργία του θεωρητικού πλαισίου που άνοιξε τον δρόμο για το κίνημα που είχε ήδη ξεκινήσει με την κυβερνητική– καθώς και από την κυρίαρχη αφήγηση της ιστορίας της ΤΝ. Η εστίαση στις θεωρητικές εξελίξεις δικαιολογείται περαιτέρω από τη θεματική του άρθρου, δηλαδή την εξέταση του ανθρώπου ως μηχανή, του εγκεφάλου ως υπολογιστή και του αντίκτυπου αυτής της προοπτικής στην ψυχολογία. Αν και η σύνδεση της λειτουργίας ανθρώπου-υπολογιστή/μηχανής ήταν διαδεδομένη πριν από την έλευση της ΤΝ, μόνο μέσω της ΤΝ αυτή η μεταφορά κατέστη το καθολικό πρίσμα μέσα από το οποίο εξετάζεται η διανοητική ζωή του υποκειμένου. Η ΤΝ μετέτρεψε την προσέγγιση αυτή σε επιστημονική θεωρία.

    Ένα από τα ζητήματα που προκύπτουν κατά την αξιολόγηση των παρελθοντικών επιτευγμάτων της ΤΝ και την εξέταση της ιστορικής της διαμόρφωσης είναι η δυσκολία κατηγοριοποίησης των διάφορων  θεωρητικών και πρακτικών εξελίξεων· να διαχωριστεί δηλαδή η θεωρία από την πράξη στην αποτίμηση της συνολικής εξέλιξης του πεδίου. Παρ’ όλα αυτά, η σύγκρουση μεταξύ αυτών που προσδιορίζονταν ως neats (καθαροί, τακτοποιημένοι) και scruffies (ατημέλητοι) ήταν κάτι που χαρακτήριζε το πεδίο και δύναται να υποδείξει έναν τρόπο εξέτασης της ιστορικής της διαμόρφωσης. Οι scruffies ασχολούνταν με τα συστήματα που αποτελούνται από ένα σύνολο από ρουτίνες οι οποίες προέκυπταν πειραματικά και σχεδιάζονταν για την επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων, ενώ οι neats ασχολούνταν με τα προγράμματα που βασίζονται σε θεωρητικά θεμελιωμένες αρχές (Nilsson, 2010). Πολλά μπορούν να ειπωθούν για τη διάκριση μεταξύ neats και scruffies. Εδώ αρκεί να τονιστεί ότι η διάκριση παρουσιάζει μια μεθοδολογική διάσταση. Οι πρώτες τρεις δεκαετίες της εδραίωσης της ΤΝ χαρακτηρίστηκαν από άφθονη χρηματοδότηση, κυρίως από στρατιωτικά προγράμματα, όμως αρκετά σύντομα υπήρξε αυτό που χαρακτηρίζεται ως «χειμώνας της ΤΝ», μια περίοδος που χαρακτηρίζεται από επιφύλαξη και απογοήτευση από τις μεγαλεπήβολες υποσχέσεις των προηγούμενων χρόνων (Nilsson, 2010). Αυτή η περίοδος σταματάει στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και η σημαντική ανάπτυξη που γνώρισε το πεδίο αποδίδεται στην υπαγωγή της ΤΝ στην επιστημονική μέθοδο, η οποία μεθοδολογικά συνδέεται με την επικράτηση των neats έναντι των scruffies (Norvig & Russell, 2021). Το γεγονός ότι η ΤΝ απέκτησε status επιστημονικού κλάδου αποδίδεται λοιπόν στο ότι δεν βασίστηκε σε συγκεκριμένα συστήματα που αναπτύχθηκαν, αλλά στη συγκεκριμένη εννοιολογική σύλληψη του αντικειμένου της που επετεύχθη στο θεωρητικό πλαίσιο της ΤΝ. Στον πυρήνα της εννοιολογικής σύλληψης εμφανίζεται με διάφορους τρόπους η διαδικασία εκμηχάνισης των νοητικών διαδικασιών.

    ΔΙΑΜΑΧΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ

    Στις περισσότερες αφηγήσεις για τη διαμόρφωση της ΤΝ ως επιστημονικού κλάδου αναφέρεται ότι εξαρχής υπήρχε μια διαμάχη σχετικά με το καταλληλότερο θεωρητικό μοντέλο που θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί για την προσομοίωση πτυχών της ανθρώπινης νόησης. Από τη μία πλευρά, οι Allen Newell, John Shaw και Herbert Simon πρότειναν το πρόγραμμα Logic Theorist, ως μια εξήγηση της παρατηρούμενης συμπεριφοράς «που παρέχεται από ένα πρόγραμμα που αποτελείται από πρωταρχικές (primitive) πληροφοριακές διεργασίες το οποίο παράγει αυτή τη συμπεριφορά» (Newell, Shaw & Simon, 1958: 151). Το πρόγραμμα έμεινε γνωστό ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της συμβολικής ΤΝ, θεμελιωμένο στο παράδειγμα της (συμβολικής) επεξεργασίας πληροφοριών. Από την άλλη πλευρά, υπήρχαν θεωρίες όπως το αντίληπτρο (νευρώνας Perceptron) του Rosenblatt (Rosenblatt, 1958), το Pandemonium του Selfridge (Selfridge, 1959) και, αργότερα, το μοντέλο παράλληλης-κατανεμημένης επεξεργασίας (Parallel Distributed Processing or PDP) (McClelland, Rumelhart & The PDP Research Group, 1986), οι οποίες εντάσσονται στο παράδειγμα των νευρωνικών δικτύων. Η ιστορία που διηγούνται όσοι ασχολούνται με την ιστορία της ΤΝ είναι ότι η συμβολική ΤΝ κυριάρχησε μεταξύ 1960-1980, αλλά απέτυχε να ανταποκριθεί στις προσδοκίες και να ξεπεράσει τα θεωρητικά εμπόδια που προέκυψαν μετά από χρόνια εργασίας πάνω σε συστήματα ΤΝ. Στη συνέχεια –ή ως αποτέλεσμα– το μοντέλο παράλληλης-κατανεμημένης επεξεργασίας (PDP) που εμφανίστηκε το 1986 περιγράφεται ως το μοντέλο που ήρθε να σώσει την ΤΝ από το αδιέξοδο (Norvig & Russell, 2021· Nilsson, 2010).

    Βέβαια, όπως είναι ευρέως γνωστό, η θεωρία των νευρωνικών δικτύων που κυριάρχησε στο πεδίο τη δεκαετία του 1980 δεν ήταν καινούργια και προηγείται της θεμελίωσης του πεδίου της ΤΝ. Η θεωρία των νευρωνικών δικτύων εισήχθη για πρώτη φορά το 1943 από τους κυβερνητιστές Warren McCulloch και Walter Pitts. Η εμφάνιση του πεδίου της ΤΝ εντοπίζεται συνήθως στο 1956, όταν έλαβε χώρα το εργαστήριο στο κολλέγιο Dartmouth, στο οποίο συμμετείχαν οι ερευνητές που θα καθόριζαν την πορεία του πεδίου. Στον τίτλο της πρότασης για το ερευνητικό πρόγραμμα εμφανίζεται και η έννοια της ΤΝ (McCarthy et al, 2006). H διαμόρφωση της ΤΝ ως επιστημονικού κλάδου το 1956 στο πλαίσιο του εργαστηρίου στο κολλέγιο Dartmouth περιγράφεται ως μια εργασία οριοθέτησης που ενορχηστρώθηκε κυρίως από τον John McCarthy, ο οποίος ξεκίνησε την ιδέα ενός εργαστηρίου για τη θεωρία του εγκεφάλου και των αυτομάτων (Kline, 2011). Η εργασία οριοθέτησης αφορούσε τη διαφοροποίηση του αντικειμένου της ΤΝ από εκείνο της μελέτης των αυτομάτων (Automata Studies) και της κυβερνητικής. Σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία παίζουν και τα πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα που προώθησαν την προσέγγιση που κατέληξε να ονομάζεται συμβολική ΤΝ, αντί της προηγούμενης μεθόδου μοντελοποίησης του εγκεφάλου που βασιζόταν σε μια νευροφυσιολογική προσέγγιση σχετική με την κυβερνητική και τα νευρωνικά δίκτυα (Kline, 2011).

    H εργασίας οριοθέτησης που επιχείρησε η ΤΝ κατά τη διαμόρφωσή της και ο χαρακτήρας της διαφοροποίησής της από την κυβερνητική αποτελούν κομβικά χαρακτηριστικά στην ιστορία του πεδίου. Στη συνέχεια, θα εξετάσουμε τον ρόλο της ψυχολογίας στη θεωρητική σύγκρουση μεταξύ συμβολικής ΤΝ και νευρωνικών δικτύων. Στόχος είναι να εξεταστεί ο ρόλος της ψυχολογίας στη συζήτηση μεταξύ των δύο «παραδειγμάτων» καθώς και η σχέση της ψυχολογίας με το καθένα από τα δύο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο επιχειρείται τελικώς η σκιαγράφηση της σχέση μεταξύ των δύο προσεγγίσεων εντός του πεδίου της ΤΝ.

    ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

    Η αναζήτηση της αφετηρίας για μια προκαταρκτική εξέταση του ρόλου της ψυχολογίας στην ανάπτυξη του πεδίου της ΤΝ δεν είναι κάτι δεδομένο ή τετριμμένο. Από τη μία πλευρά, όσον αφορά τη συμβολική ΤΝ, οι Newell, Shaw και Simon ισχυρίστηκαν ότι το Logic Theorist –το εργαλείο που ενίσχυσε τα θεμέλια της ΤΝ– ήταν στην πραγματικότητα μια θεωρία περί της γνωστικής ικανότητας και όχι απλώς ένα προσχέδιο ενός γενικού λύτη προβλημάτων. Η φιλοδοξία ότι το πρόγραμμα είναι μια θεωρία που εξηγεί τη λειτουργία του νου βασιζόταν στην δυνατότητα πρόβλεψης της συμπεριφοράς του οργανισμού προϋποθέτοντας ομοιότητες μεταξύ του οργανισμού και του προγράμματος στη διαδικασία επίλυσης προβλημάτων (Newell et al, 1958). Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ταύτισης του επιφαινόμενου της συμπεριφοράς –δηλαδή αυτού που εμπειρικά προσλαμβάνεται– με τη δομή που διέπει την εκάστοτε συμπεριφορά. Η υιοθέτησης μιας τέτοιου είδους εμπειρικής προσέγγισης φαίνεται ότι ήταν προϋπόθεση για την κυριαρχία της ΤΝ έναντι της ψυχολογίας. Ο στόχος των συγγραφέων να αναγνωριστεί το πρόγραμμα ως μια θεωρία περί της γνωστικής ικανότητας καθίσταται φανερός στο τέλος του άρθρου τους και συνδέεται με αυτό που οι ίδιοι αναγνωρίζουν ως την προβληματική φύση της ψυχολογίας. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν, «οι αοριστίες που ταλαιπώρησαν τη θεωρία των ανώτερων νοητικών διεργασιών και άλλα μέρη της ψυχολογίας εξαφανίζονται όταν τα φαινόμενα περιγράφονται ως προγράμματα» (Newell et al, 1958: 166). Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ των δύο πεδίων: η ψυχολογία διαγιγνώσκεται ως ανεπαρκής να εξηγήσει τα φαινόμενα που μελετά (το οποίο έχει σχετιστεί και με την κρίση στο πεδίο που αναφέρθηκε στην αρχή) και ένα πεδίο με διαφορετικό αντικείμενο και διαφορετικά θεωρητικά εργαλεία αναλαμβάνει να καλύψει τις ανεπάρκειες της ψυχολογίας. Για τον ίδιο λόγο, οι μεταγενέστερες εργασίες των Newell και Simon δεν βασίστηκαν σε μια εξιδανικευμένη αντίληψη της επίλυσης προβλημάτων. Αντίθετα, επικεντρώθηκαν σε πειράματα με ανθρώπινα υποκείμενα για να εξετάσουν τον συγκεκριμένο τρόπο επίλυσης προβλημάτων στον άνθρωπο (Newell & Simon, 1972).

    Από την άλλη πλευρά, όσον αφορά τη θεωρία των νευρωνικών δικτύων, αυτή δεν επηρεάζεται απλώς από τις ψυχολογικές προσεγγίσεις των νοητικών λειτουργιών. Oι πιο γνωστές εξελίξεις στην ιστορία της ΤΝ όσον αφορά τα νευρωνικά δίκτυα εκπονήθηκαν από ψυχολόγους (Warren McCulloch, Frank Rosenblatt, David McClelland, David Rumelhart). Ένα κοινό χαρακτηριστικό ήδη από την πρώτη εμφάνιση της θεωρίας των νευρωνικών δικτύων από τους McCulloch και Pitts είναι ο ρόλος της στην επίλυση των θεωρητικών προβλημάτων της ψυχολογίας. Έτσι οι συγγραφείς επιχείρησαν την αναγωγή του συνόλου της ψυχικής και νοητικής λειτουργίας στη νευρωνική δραστηριότητα και στη συνέχεια την αναπαράσταση της νευρωνικής δραστηριότητας μέσω της λογικής (στη θεωρία των νευρωνικών δικτύων). Η προαναφερθείσα διαδικασία θεωρείται ότι μας επιτρέπει να γνωρίσουμε τον νου αφαιρώντας τα μυστικιστικά χαρακτηριστικά που παρέμειναν κατά την ψυχολογική έρευνα. Έτσι η φυσιολογία και η λογική αναπαράσταση αποτελούν τη βάση για την κατανόηση των ψυχονοητικών φαινομένων ή όπως γλαφυρά αναφέρουν οι McCulloch και Pitts (McCulloch & Pitts, 1943: 132) «ο νους» πλέον δεν κινείται «σαν φάντασμα, περισσότερο ακόμη κι από ένα φάντασμα». Δεν είναι άτοπο, λοιπόν, να θέσουμε ερωτήματα για τον ρόλο της ψυχολογίας στη διαμόρφωση της ΤΝ: Ήταν ο ρόλος της ψυχολογίας καθοριστικός; Ποιες ψυχολογικές προσεγγίσεις χρησιμοποιήθηκαν στη διαμόρφωση των θεωριών της ΤΝ; Γιατί επιλέχθηκαν οι συγκεκριμένες ψυχολογικές προσεγγίσεις έναντι άλλων;

    Παρότι διαισθητικά μπορεί να πιστεύουμε ότι υπάρχουν πολλά κοινά σημεία μεταξύ της ΤΝ και της ψυχολογίας, οι συγκεκριμένες συγκλίσεις και αποκλίσεις δεν έχουν προσδιοριστεί επαρκώς, μέσω δηλαδή της εξέτασης της ιστορικής διαμόρφωσής τους κατά τη διάρκεια των εξελίξεων της ΤΝ. Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για την αξιολόγηση του έργου της ΤΝ στο σύνολό του, τη σχέση μεταξύ υπολογισμού και γνωστικής ικανότητας, τη δυνατότητα μοντελοποίησης του ανθρώπινου εγκεφάλου από συστήματα ΤΝ, τίθεται το ερώτημα: ποια είναι άραγε η αφετηρία για την εξέταση των προαναφερθεισών εννοιών από την ΤΝ και τη σχέση τους με την ψυχολογία; Το ζήτημα περιπλέκεται ακόμη περισσότερο αν τις εξετάσουμε από την οπτική γωνία της σύγκρουσης μεταξύ της συμβολικής ΤΝ και των νευρωνικών δικτύων.

    Στην πρόταση του εργαστηρίου που έλαβε χώρα στο κολλέγιο Dartmouth, όπου και τοποθετείται η θεμελίωση του πεδίου, η μελέτη του αντικειμένου της ΤΝ βασίζεται στην υπόθεση ότι «κάθε πτυχή της μάθησης ή οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό της νοημοσύνης μπορεί κατ’ αρχήν να προβλεφθεί με τόση ακρίβεια ώστε να μπορεί να την προσομοιώσει μια μηχανή» (McCarthy et al, 2006: 12). Ίσως να θεωρείται τετριμμένο, όμως οφείλουμε να εστιάσουμε στο γεγονός ότι σε αυτόν τον πρώτο ορισμό της ΤΝ κυριαρχεί η έννοια της εκμηχάνισης πτυχών της ανθρώπινης δραστηριότητας, της γνωστικής ικανότητας, της νοημοσύνης κ.λ.π. Η έννοια της εκμηχάνισης βρίσκεται στο επίκεντρο της ΤΝ μέσω της διαδικασίας σαφή ορισμού πλευρών της νοημοσύνης με απώτερο στόχο τον σχεδιασμό μηχανών που προσομοιώνουν πτυχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς και γνωστικής ικανότητας. Θα προσπαθήσουμε λοιπόν να δείξουμε ότι η μελέτη και η θεωρητική σύλληψη της ανθρώπινης δραστηριότητας καθώς και η διαδικασία σχεδιασμού θεωριών για την κατασκευή μηχανών που προσομοιώνουν στον άνθρωπο, αφ’ ης στιγμής εμφάνισης της ΤΝ, είναι αλληλένδετες με τη διαδικασία εκμηχάνισης πτυχών της ανθρώπινης δραστηριότητας.

    Σε αυτό το πλαίσιο τίθεται ένα ερώτημα αναφορικά με τον χαρακτήρα της σχέσης ψυχολογίας-ΤΝ. Ποιο πεδίο ήταν κυρίαρχο σε αυτή την αλληλεπίδρασή που είχε στον πυρήνα της τη διαδικασία εκμηχάνισης πλευρών της γνωστικής ικανότητας; Ήταν η ψυχολογία με εργαλείο της επιστημονικές θεωρίες της για την ανθρώπινη γνωστική ικανότητα ή η ΤΝ με τα νέο-εισηγηθέντα θεωρητικά μοντέλα;

    ΜΙΑ ΝΕΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ

    Στη σχετική βιβλιογραφία, η σύγκρουση μεταξύ συμβολικής ΤΝ και νευρωνικών δικτύων συνήθως θεωρείται δεδομένη. Εξετάζοντας όμως την ιστορία της ΤΝ και τα διάφορα συστήματα που αναπτύχθηκαν, είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί ότι η σύγκρουση μεταξύ διαφορετικών παραδειγμάτων ήταν κυρίαρχο φαινόμενο. Αυτό δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την ανάλυση του ρόλου που διαδραμάτισε η ψυχολογία στη διαμόρφωση και εδραίωση της ΤΝ. Έτσι από την οπτική της ψυχολογίας, η αναλυτική κατηγορία της σύγκρουσης μεταξύ δύο παραδειγμάτων που το ένα επικράτησε έναντι του άλλου μπορεί να μην είναι η καταλληλότερη προσέγγιση για την κατανόηση της διαδικασίας εκμηχάνισης της ανθρώπινης δραστηριότητας.

    Μια πιο διαφωτιστική προσέγγιση για την αξιολόγηση του έργου που επιτελείται στην ΤΝ μπορεί να βασιστεί στην ιδέα μιας προοδευτικά ριζοσπαστικότερης εκμηχάνισης της ανθρώπινης δραστηριότητας. Αυτή η ριζοσπαστικοποίηση θεμελιώνεται με την εμφάνιση της συμβολικής ΤΝ τη δεκαετία του 1950 και κορυφώνεται με την επικράτηση της θεωρίας των νευρωνικών δικτύων μετά το 1980. Η κορύφωση της ριζοσπαστικοποίησης συνοδεύεται από την σκληροπυρηνικά υλιστική θέση σύμφωνα με την οποία πλευρές της διανοητικής ζωής ανάγονται στη νευρική δραστηριότητα του εγκεφάλου –και όχι στην αφηρημένη επεξεργασία συμβόλων που εξετάζεται από τη συμβολική ΤΝ.

    Η ιδέα της ριζοσπαστικοποίησης και της γενίκευσης των αποτελεσμάτων της ΤΝ μέσω της θεωρίας των νευρωνικών δικτύων γίνεται σαφέστερη αν εξετάσουμε τις διάφορες θεωρητικές προσεγγίσεις που περιλαμβάνουν τα δύο θεμελιώδη θεωρητικά μοντέλα. Στην περίπτωση της συμβολικής ΤΝ, στο επίκεντρο βρίσκεται η επεξεργασία συμβόλων και το ίδιο συμβαίνει με την προέκταση των επιστημολογικών παραδοχών της συμβολικής ΤΝ σε άλλα πεδία, όπως π.χ. στην ψυχολογία (με την εμφάνιση της ψυχολογία της επεξεργασίας πληροφοριών) και στη γνωσιακή επιστήμη (με την εμφάνιση της υπολογιστικής-αναπαραστατικής θεωρίας του νου) (Lachman et al, 1979· Thagard, 2005). Στην περίπτωση των νευρωνικών δικτύων στο επίκεντρο βρίσκεται ο τρόπος που συνδέονται και επικοινωνούν οι νευρώνες μεταξύ τους, ενώ οι επιστημολογικές προεκτάσεις της θεωρίας σχετίζονται με την ανάδυση ενός νέου συνδετισμού (connectionism). Όμως το παράδειγμα του νέου συνδετισμού εμφανίζεται στο πεδίο της γνωσιακής επιστήμης, συγκεκριμένα στη διασταύρωση των νευροεπιστημών και της ΤΝ, όπου η υπολογιστική δραστηριότητα του εγκεφάλου καθίσταται πλέον ερευνητικό αντικείμενο (Schwartz, 1988). Η κεντρική ιδέα εδώ είναι η μετατόπιση της έρευνας από τον νου στον εγκέφαλο και η αναγωγιστική υλιστική θέση που συνοδεύει αυτή τη μετάβαση αποκτά καθοριστική σημασία. Όπως εξηγεί ο γνωστικός ψυχολόγος Neisser (Neisser, 2014), παραδοσιακά η γνωστική ψυχολογία δεν επικεντρώθηκε στις νευροφυσιολογικές πτυχές της γνωστικής ικανότητας. Κατά συνέπεια η ριζοσπαστικοποίηση που επιτελείται από την εμφάνιση και κυριαρχία της θεωρίας των νευρωνικών δικτύων μπορεί να γίνει πλήρως αντιληπτή μόνο αν ληφθεί υπόψη ο εξοβελισμός της ψυχολογίας από τη συζήτηση για την εκμηχάνιση της ανθρώπινης δραστηριότητας. Αν στην πρώτη περίοδο της ΤΝ, όταν κυριαρχούσε η συμβολική ΤΝ, η ψυχολογία ακολούθησε το παράδειγμα της επεξεργασίας πληροφοριών επιτυγχάνοντας την ίδρυση του υποπεδίου της γνωστικής ψυχολογίας, τίθεται το ερώτημα αναφορικά με τον ρόλο της ψυχολογίας στη δεύτερη περίοδο. Όταν, δηλαδή, η θεωρία των νευρωνικών δικτύων και το μοντέλο παράλληλης-κατανεμημένης επεξεργασίας άνθισαν και κυριάρχησαν, τι είδους αλλαγές επέφερε στην ψυχολογία αυτή η θεωρητική ηγεμονία;Ο συνδετισμός (connectionism) μπορεί να οριστεί ως η υπολογιστική θεωρία των νευρωνικών δικτύων. Ως προσέγγιση εμφανίστηκε στο πλαίσιο της γνωσιακής επιστήμης και αφορά στην εξήγηση της γνωστικής ικανότητας αξιοποιώντας τις ιδιότητες των τεχνητών (τυπικών) νευρωνικών δικτύων, δηλαδή απλοποιημένων μοντέλων του εγκεφάλου.Η υπόθεσή είναι πως ό,τι δεν κατάφεραν οι Newell, Shaw και Simon δηλώνοντας την εκ νέου αντικατάσταση των ψυχολογικών θεωριών από προγράμματα υπολογιστών, το πέτυχαν οι υποστηρικτές του συνδετισμού εξαλείφοντας την έννοια του νου και εμμένοντας στην αναγωγιστική νατουραλιστική θεώρηση της μεθοδολογικής κυριαρχίας του εγκεφάλου στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Αυτό δεν είναι άσχετο με το γεγονός ότι οι προσεγγίσεις αυτές διατυπώθηκαν από ψυχολόγους: ψυχολόγους εμπνευσμένους από την κυβερνητική (όπως ο McCulloch), από τη γνωσιακή επανάσταση (όπως ο Rosenblatt) και από τις εξελίξεις στην ΤΝ (όπως οι McClelland και Rumelhart). Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι αυτό δεν αφορά άμεσα την ψυχολογία· δηλαδή ότι η ψυχολογία ως ένα διακριτό, ετερογενές, επιστημονικό πεδίο δεν μπορεί να επηρεαστεί από αυτές τις εξελίξεις. Όμως η διακήρυξη των McCulloch και Pitt για μια προσέγγιση όπου κάθε ψυχολογικό φαινόμενο θα περιγράφεται στις θεμελιώδεις σχέσεις της προτασιακής λογικής, καθιστώντας το νου λιγότερο πνευματικό (McCulloch & Pitts, 1943), εκπληρώθηκε με την επίδραση του νέου συνδετισμού.

    Ο συνδετισμός υποστηρίχθηκε επίσης από τον εξαλειπτικό υλισμό (eliminative materialism) στο πλαίσιο της θεμελίωσης της γνωσιακής επιστήμης. Σύμφωνα με τον εξαλειπτικό υλισμό, η μελέτη κάθε πτυχής της δραστηριότητας του υποκειμένου μπορεί να αναχθεί εξ ολοκλήρου στη μελέτη της εγκεφαλικής δραστηριότητας και στη συνακόλουθη υπολογιστική θεωρία του εγκεφάλου (Churchland, 1981· Churchland & Sejnowski, 1992). Τούτων δοθέντων η συζήτηση αναφορικά με την κρίση της ψυχολογίας, τον ρόλο της θεωρίας της πληροφορίας στην επίλυση των επιστημολογικών προβλημάτων της ψυχολογίας και τον αντίκτυπο της γνωσιακής επανάστασης αποκτούν μια νέα διάσταση: οι ανώτερες νοητικές λειτουργίες μπορούν να απεκδυθούν του μυστικιστικού τους χαρακτήρα και να μελετηθούν επιστημονικά μόνο εξετάζοντας την υπολογιστική τους φύση. Αυτό συνεπάγεται την αντικατάσταση της ψυχολογίας από την τεχνητή νοημοσύνη, μια κίνηση που διακηρύχθηκε από τους Newell και Simon, McCulloch και Pitts –και επετεύχθη με τον νέο συνδετισμό.

    Υπό το πρίσμα αυτής της ανάλυσης εξηγείται και η απουσία ενός υποπεδίου που να σχετίζεται με τη θεωρία της ΤΝ για τα νευρωνικά δίκτυα στην ψυχολογία. Το παράδειγμα της επεξεργασίας πληροφοριών έδωσε στην ψυχολογία το πολυπόθητο υποπεδίο της γνωστικής ψυχολογίας. Το παράδειγμα των νευρωνικών δικτύων δεν θα μπορούσε να δώσει στην ψυχολογία ένα ξεχωριστό υποπεδίο εξαιτίας της κυριαρχίας του νέου συνδετισμού στην εξέταση των ανώτερων νοητικών λειτουργιών. Στη συνέχεια την έρευνα ανέλαβαν η γνωσιακή επιστήμη, η γνωσιακή νευροεπιστήμη, η τεχνητή νοημοσύνη και άλλα παρόμοια πεδία. Η ψυχολογία –ως διακριτός επιστημονικός κλάδος– δεν συμμετείχε πλέον στη συζήτηση για την εκμηχάνιση της ανθρώπινης δραστηριότητας. Αυτός μπορεί να είναι ο λόγος για τον οποίο, αν και διαισθητικά κατανοούμε τη σχέση μεταξύ ψυχολογίας και ΤΝ, όταν πρόκειται να περιγράψουμε με ακρίβεια τη σχέση τους, τα δάνεια μεταξύ τους, τις διασυνδέσεις τους και την αλληλεπίδρασή τους, σπάνια έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα· το μόνο που έχουμε είναι αποσπασματικές πληροφορίες. Έχοντας κατά νου τις δηλώσεις των πρωτοπόρων της ΤΝ –και εκείνες των κυβερνητιστών που επέδρασαν στην εξέλιξη της ΤΝ– σχετικά με τον ανώφελο χαρακτήρα της ψυχολογίας σε μια συζήτηση για τον νου και την ικανότητα των προγραμμάτων και των θεωριών της ΤΝ να εξηγούν και να προβλέπουν τη συμπεριφορά και τη νόηση του υποκειμένου, τι θα μπορούσαμε να πούμε για την τύχη της ψυχολογίας; Το τελευταίο κομμάτι του παζλ συμπληρώνεται από την υπόθεση ότι οι φιλοδοξίες της ΤΝ και ο βαθύτερος στόχος της ήταν να αντικαταστήσει την ψυχολογία. Αλλά αυτή η ιδέα απαιτεί περαιτέρω εξέταση για την αξιολόγηση των δυνατοτήτων μιας τέτοιας αντικατάστασης καθώς και των συνεπειών της.

    ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ (;) ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

    Η αντικατάσταση της ψυχολογίας από την ΤΝ περιγράφεται έμμεσα στην ανάλυση των βιολόγων Reeke και Edelman στο περιοδικό Daedalus στην ειδική έκδοση για την ΤΝ το 1988. Ήταν μια εποχή που το πεδίο φαινόταν να βρίσκεται σε κρίση, δεδομένου του περιορισμού της χρηματοδότησης (συγκριτικά με ό,τι επικρατούσε μεταξύ 1960-1980) και των θεωρητικών εξελίξεων στα νευρωνικά δίκτυα (Nilsson, 2010). Παρ’ ότι οι συγγραφείς δεν αναφέρουν συγκεκριμένα την αντικατάσταση, διαγιγνώσκουν ορισμένα χαρακτηριστικά της ΤΝ που συνηγορούν υπέρ αυτής. Περιγράφουν πώς τα προβλήματα που προκύπτουν από την εφαρμογή των θεωριών στην ΤΝ αντιμετωπίστηκαν με αυτό που αποκαλούν «κοιτάζοντας πλαγίως της βιολογίας» ή «την προσέγγιση του φυσικού [επιστήμονα] στα νευρωνικά δίκτυα» (Reeke & Edelman, 1988: 144). Αυτή η προτίμηση των επιστημών του τεχνητού έναντι των επιστημών της ζωής κατά τη μοντελοποίηση ενός ζωντανού οργανισμού είναι ένα από τα βασικά σημεία που συμβάλλουν στην υποβάθμιση της ψυχολογίας και ωθούν στην αντικατάστασή της. Επιπλέον, οι Reeke και Edelman εστιάζουν στο άλμα που κάνει η ΤΝ από τα νευρωνικά δίκτυα στη βιολογική τους διάσταση στα νευρωνικά δίκτυα ως συστήματα επεξεργασίας πληροφοριών, η ανάλυση των οποίων μπορεί να είναι χρήσιμη για τη σκιαγράφηση της ιδιαίτερης θεώρησης του ανθρώπου που αναπτύσσει η ΤΝ.

    Λέμε ότι τα συνδετιστικά μοντέλα «κοιτάζουν πλαγίως της βιολογίας» επειδή αντλούν την έμπνευσή τους και μεγάλο μέρος της ορολογίας τους από τα νευρωνικά δίκτυα στους ζωντανούς οργανισμούς, αλλά δεν είναι μοντέλα νευρωνικών δικτύων (ούτε σκοπεύουν να είναι). Αναζητώντας την απλότητα, οι φυσικοί δεν είναι προετοιμασμένοι να ασχοληθούν με συστήματα των οποίων η θεμελιώδης πτυχή έγκειται στη μεταβλητότητα και όχι στην κανονικότητα. Στην προσπάθεια να βρεθεί κανονικότητα στα βιολογικά συστήματα, έχουν εισαχθεί πολλά χαρακτηριστικά στην προσομοίωσή τους σε συνδετιστικά συστήματα, τα οποία [χαρακτηριστικά] είναι εντελώς αντι-βιολογικά (Reeke & Edelman, 1988: 152).

    Αλλά, ας σκεφτούμε το ερώτημα: Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να αντικαταστήσει την ψυχολογία; Από τη σκοπιά της τεχνητής νοημοσύνης, φαίνεται ότι η απάντηση είναι θετική. Όλες οι πτυχές της ανθρώπινης δραστηριότητας ανάγονται στην εγκεφαλική δραστηριότητα και με βάση το παράδειγμα του εγκεφάλου-υπολογιστή παράγουμε τη θεωρία των ανώτερων νοητικών λειτουργιών. Αλλά η ιδέα της αντικατάστασης της ψυχολογίας δεν συλλαμβάνει την ψυχολογία ως ένα ετερογενές, «πολυπαραδειγματικό» πεδίο, όπως υποστηρίζουν πολλοί θεωρητικοί (βλ. για παράδειγμα, Drob, 2003· Goertzen, 2008· Staats, 1999· Tolman & Lemery, 1990). Η διατύπωση τέτοιου είδους μεγαλεπήβολων προτάσεων μικρή σχέση έχει με την πραγματικότητα της ποικιλομορφίας της ψυχολογίας και της ιστορίας της.

    Εξετάζοντας την υπόθεση που εκφράζεται στις φιλοδοξίες της ΤΝ να αντικαταστήσει την ψυχολογία, τους πιθανούς τρόπους επίτευξής της και τις συνθήκες που ευνοούν αυτού του είδους την αντικατάσταση, μπορεί να εξεταστεί και η επιρροή της ΤΝ στην εφαρμοσμένη ψυχολογία. Δεδομένου ότι εξέχουσες προσωπικότητες της ΤΝ δήλωσαν ότι με το έργο τους μπορεί να επιτευχθεί η αντικατάσταση της ψυχολογίας ως μελέτη της γνωστικής ικανότητας, καθίσταται σαφές ότι η ψυχολογία αποτελούσε κατεξοχήν το πλαίσιο εντός του οποίου εμφανίζονταν οι απόπειρες κατανόησης της γνωστικής ικανότητας. Όμως, η ψυχολογία δεν θα μπορούσε και δεν θα έπρεπε να νοηθεί μόνο ως θεωρία –πολλώ δε μάλλον ως μία ενιαία θεωρία– των ανώτερων νοητικών λειτουργιών. Η ψυχολογία έχει έναν εφαρμοσμένο χαρακτήρα ο οποίος δεν μπορεί να εξαντληθεί σε εργαστηριακά πειράματα, όπως αυτά που είναι γνωστά από τη γνωστική ψυχολογία ή τον συμπεριφορισμό (πεδία που σχετίζονται περισσότερο με το πεδίο της ΤΝ). Φυσικά, αυτά έχουν συμβάλει πολλαπλώς στο πεδίο· όμως η ψυχολογία είναι επίσης βαθιά συνδεδεμένη με τις εφαρμογές της και την κλινική πρακτική (ψυχοθεραπεία, κλινική ψυχολογία, εφαρμοσμένη εκπαιδευτική ψυχολογία κ.λπ.). Αυτοί οι τομείς που είναι εξαιρετικά σημαντικοί για την ιστορία της ψυχολογίας και τη διαμόρφωση της θεωρίας θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση της επίδρασης της ΤΝ. Η σημασία τους έγκειται στο γεγονός ότι από την ψυχανάλυση και την ψυχοθεραπεία μέχρι την κλινική και την εκπαιδευτική ψυχολογία οι θεωρίες που αναπτύσσονται δεν είναι άσχετες από την εφαρμογή τους. Πάντα υπήρχε μια αλληλεπίδραση, μια διαδικασία ανατροφοδότησης μεταξύ των θεωριών και της αξιολόγησης της εφαρμογής τους. Δεδομένων των προαναφερθέντων μπορεί να τεθεί το ερώτημα: είναι η ΤΝ σε θέση να επηρεάσει συνολικά το ευρύτερο πλαίσιο αλληλεπιδράσεων εντός του πεδίου; Για παράδειγμα, είναι δυνατόν η ΤΝ να επηρεάσει την κλινική ψυχολογία, της οποίας το αντικείμενο είναι η ψυχοπαθολογία –και όχι η βέλτιστη ανθρώπινη γνωστική ικανότητα, όπως αυτή της ΤΝ;

    ΕΠΙΛΟΓΟΣ

    Στην προσπάθειά μας να εξετάσουμε τις διασυνδέσεις μεταξύ ψυχολογίας και ΤΝ υπό το πρίσμα της φιλοδοξίας της ΤΝ να αντικαταστήσει την ψυχολογία, πρέπει να παραδεχτούμε ότι η ιστορία και η επιστημολογία της ψυχολογίας ήταν ανέκαθεν περίπλοκη. Το γεγονός ότι η ψυχολογία βρίσκεται στο σταυροδρόμι των κοινωνικών και φυσικών επιστημών δεν θα μπορούσε να σκιαγραφηθεί σαφέστερα απ’ ότι στην εξέταση της σχέσης της με την ΤΝ. Όμως, παρά την περίπλοκη ιστορία και εξέλιξη της ψυχολογίας, καθώς και την κριτική που βασίζεται στην αοριστία ή την αμφισβήτηση της χρησιμότητάς της, θα πρέπει να έχουμε κατά νου τη εξαιρετική ιδέα ενός εκ των επιφανέστερων ψυχαναλυτών για την φύση και το status της ψυχολογίας, του Carl Jung. Όταν ο Jung ρωτήθηκε για το μέλλον της ψυχολογίας, δήλωσε ότι «χρειαζόμαστε περισσότερη ψυχολογία, χρειαζόμαστε περισσότερη κατανόηση της ανθρώπινης φύσης, διότι ο μόνος πραγματικός κίνδυνος που υπάρχει είναι ο ίδιος ο άνθρωπος» (Jung, 1959). Στην εποχή της ΤΝ, όπου η επιστήμη καθίσταται παραγωγική δύναμη (Πατέλης, 2019· Παυλίδης, 2012) και ο άνθρωπος βρίσκεται και στις δύο πλευρές της τραμπάλας (από τη μία ως το άτομο που ερευνά και διατυπώνει θεωρίες και από την άλλη ως το άτομο που μελετάται για να διατυπωθούν οι θεωρίες) η δήλωση αυτή φαίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

    Η Συντακτική Επιτροπή του InS ευχαριστεί θερμά τον εικαστικό Γιώργο Βασιλείου, από τη Σαλαμίνα, που μας παραχώρησε την φωτογραφία από τον πίνακά του με τίτλο “Συλλέγοντας το απόσταγμα ( πεμπτουσία) της ζωής” για την κεντρική εικόνα του άρθρου. Ο Γ. Βασιλείου είναι εισηγητής και δημιουργός του Υπερβατικού Σουρεαλισμού στις εικαστικές τέχνες.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

    Πατέλης, Δ., 2019. Έρευνα, τεχνολογία και η προοπτική ενοποίησης της ανθρωπότητας. Αθήνα: ΚΨΜ.
    Παυλίδης, Π., 2012. Η γνώση στη διαλεκτική της κοινωνικής εξέλιξης. Αθήνα: Επίκεντρο.
    Chalmers, D., 1995. On implementing a computation. Minds and Machines, 4, pp. 391-402. https://doi.org/10.1007/bf00974166
    Churchland, P., 1981. Eliminative materialism and the propositional attitudes. Journal of Philosophy, 78(2), 67-90. https://doi.org/10.2307/2025900
    Churchland, P. & Churchland, P., 1990. Could a machine think?. Scientific American, 262(1), 32-37. https://doi.org/10.1038/scientificamerican0190-32
    Churchland, P. & Sejnowski, T., 1992. The computational brain. Massachusetts: MIT Press.
    Drob, S., 2003. Fragmentation in contemporary psychology: A dialectical solution. Journal of Humanistic Psychology, 43(4), 102-123. https://doi.org/10.1177/0022167803257110
    Goertzen, J., 2008. On the possibility of unification: The reality and nature of the crisis in psychology. Theory & Psychology, 18(6), 829-852. https://doi.org/10.1177/09593543080972
    Jung, C., 1959. Face to face (October 1959). https://www.youtube.com/watch?v=2AMu-G51yTY&list=PLuyJdbBL2WAkLIwpzmGK8gvKumPhoutjE&index=3&t=5s
    Kline, R., 2011. Cybernetics, automata studies, and the Dartmouth Conference. IEEE Annals of the History of Computing, 33(4), 5-16. http://doi.org/10.1109/MAHC.2010.44
    Lachman, R., Lachman, J. L. & Butterfield , E., 1979. Cognitive psychology and information processing. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
    McCarthy, J., Minsky, M., Rochester, N. & Shannon, C., 2006. A proposal for the Dartmouth summer research project on artificial intelligence, August 31, 1955. AI Magazine, 27(4), 12-14. https://doi.org/10.1609/aimag.v27i4.1904
    McClelland, J., Rumelhart, D. & The PDP Research Group, 1986. Parallel distributed processing: Explorations in the microstructures of cognition. Massachusetts: MIT Press.
    McCulloch, W. & Pitts, W., 1943. A logical calculus of the ideas immanent in nervous activity. Bulletin of Mathematical Biophysics, 5, 115-133. http://doi.org/10.1007/bf02478259
    Mülberger, A. & Sturm, T., 2012. Crisis discussions in psychology: New historical and philosophical perspectives. Studies in the History and Philosophy of Biological and Biomedical Studies, 43, pp. 425-433. http://doi.org/10.1016/j.shpsc.2011.11.001
    Neisser, U., 2014. Cognitive psychology. New York: Psychology Press.
    Newell, A., Shaw, J. & Simon, H., 1958. Elements of a theory of human problem solving. Psychological Review, 65(3), 151-166. http://doi.org/10.1037/h0048495
    Newell, A. & Simon, H., 1972. Human problem solving. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall.
    Nilsson, N., 2010. The quest for artificial intelligence. Cambridge: Cambridge University Press.
    Norvig, P. & Russell, S., 2021. Artificial intelligence. 4th ed. Harlow: Pearson.
    Putnam, H., 1960. Minds and machines. In: S. Hook, ed. Dimensions of mind. New York: New York University Press, 20-33. http://doi.org/10.2307/2271581
    Reeke, G. & Edelman, G., 1988. Real brains and artificial intelligence. Daedalus, 117(1), 143-173.
    Rosenblatt, F., 1958. The perceptron: A probabilistic model for information storage and organization in the brain. Psychological review, 65(6), 386-408. https://doi.org/10.1037/h0042519
    Schwartz, J., 1988. The new connectionism: Developing relationships between Neuroscience and artificial intelligence. Daedalus, 117(1), 123-141.
    Selfridge, O., 1959. Pandemonium: A paradigm for learning. In: D. Blake & A. Uttley, eds. Proceedings of the Symposium on Mechanisation of Thought Processes. London: Her Majesty’s Stationery Office, 511-529.
    Staats, A., 1999. Unifying psychology requires new infrastracture, theory, method, and a research agenda. Review of General Psychology, 3(1), 3-13. https://doi.org/10.1037/1089-2680.3.1.
    Thagard, P., 2005. Mind. Massachusetts: MIT Press.
    Tolman, C. & Lemery, C., 1990. How to reconcile theoretical differences in psychology. New Ideas in Psychology, 8(3), 397-402. https://doi.org/10.1016/0732-118X(94)90027-2
    Wiener, N., 1948. Cybernetics, or control and communication in the animal and the machine. Cambridge, Massachusetts: MIT Press.
    Η Νικόλ Σαρλά είναι ψυχολόγος, εκπαιδευόμενη συστημική ψυχοθεραπεύτρια και υποψήφια Δρ. Κοινωνικής Θεωρίας του Ψηφιακού. Η διατριβή της με θέμα «Πληροφορία, υπολογισμός και οι μεταμορφώσεις της ψυχολογίας στη διάρκεια του 20ού αιώνα. Από την επιστημονική μελέτη των νοητικών φαινομένων στην τεχνητή νοημοσύνη» αποτελεί συνέχεια της μεταπτυχιακής της εργασίας στο πλαίσιο του ΠΜΣ Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης και της Τεχνολογίας, με θεματική «Η εξορία της συνείδησης: Η σύμπραξη  κυβερνητικής και ψυχολογίας, 1946-1953». Το ενδιαφέρον της για τη σχέση κυβερνητικής και ψυχολογίας την οδήγησε να εκπαιδευτεί ως συστημική ψυχοθεραπεύτρια. Στόχος της είναι η σύνδεση των σημαντικών θεωρητικών ζητημάτων της ψυχολογίας με την κλινική πρακτική. Εργάζεται ως ερευνήτρια για την ηθική και ακεραιότητα της έρευνας στο ΕΜΠ και διατηρεί γραφείο ως ψυχοθεραπεύτρια στην Αθήνα.

  • Περί της καταγωγής του Χρόνου – Η τελική θεωρία του Stephen Hawking

    Περί της καταγωγής του Χρόνου – Η τελική θεωρία του Stephen Hawking

    Eκδόσεις ΚΑΤΟΠΤΡΟ

    Thomas Hertog

    Πανεπιστήμιο της Λουβέν

    Μετάφραση: Ανδ. Δημητρόπουλος, Eπιμέλεια: Αλ. Μάμαλης

    ISBN: 978-618-5493-20-2

    Πανόδετο, Α/Μ + έγχρ. ένθετο, 480 σελ., 14 × 21 εκ., 30,00 € (χωρίς ΦΠΑ)

    Δυο λόγια για το βιβλίο

    Ίσως το μεγαλύτερο ερώτημα που προσπάθησε να απαντήσει ο Stephen Hawking στη ζωή του ήταν πώς το Σύμπαν θα μπορούσε να έχει δημιουργήσει συνθήκες φιλόξενες για τη ζωή. Έτσι, κατέληξε να μελετά την προέλευση του Σύμπαντος από τη Μεγάλη Έκρηξη. Η πρώιμη εργασία του, όμως, ήρθε αντιμέτωπη με τη μαθηματική πρόβλεψη ότι πολλές Μεγάλες Εκρήξεις δημιουργούν ένα πολυσύμπαν, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου θα ήταν εξαιρετικά απίθανο να φιλοξενήσει ζωή.

    Ο Hawking, καθηγητής στο τμήμα θεωρητικής φυσικής του Πανεπιστημίου του Καίμπριτζ, μαζί με τον φίλο και στενό συνεργάτη του Thomas Hertog ανέπτυξαν μια νέα θεωρία για τον Κόσμο η οποία θα μπορούσε να δικαιολογήσει την ανάδυση της ζωής. Διεισδύοντας στην κβαντική φυσική των κοσμικών ολογραμμάτων και αποτολμώντας να προσεγγίσουν τις βαθύτερες ρίζες μας πολύ πίσω στον χρόνο, ξαφνιάστηκαν ανακαλύπτοντας ένα βαθύτερο επίπεδο εξέλιξης στο οποίο οι ίδιοι οι φυσικοί νόμοι μετασχηματίζονται και απλοποιούνται έως ότου να εξαφανιστούν τα σωματίδια, οι δυνάμεις, ακόμη και ο χρόνος. Αυτό τους οδήγησε σε μια επαναστατική ιδέα: Οι νόμοι της φυσικής δεν είναι αναλλοίωτοι, αλλά γεννώνται και συνεξελίσσονται καθώς διαμορφώνεται το Σύμπαν που διέπουν. Ενώ πλησίαζε το τέλος του Hawking, οι δύο συνεργάτες δημοσίευσαν τη θεωρία τους, προτείνοντας μια ριζοσπαστική νέα δαρβίνεια προοπτική για την καταγωγή του Σύμπαντός μας.
    Το βιβλίο προσφέρει ένα νέο όραμα για τη γέννηση του Κόσμου που θα μεταμορφώσει θεμελιωδώς τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε τη θέση μας στην τάξη του Σύμπαντος, και μπορεί τελικά να αποδειχθεί η μεγαλύτερη επιστημονική κληρονομιά του Hawking.

    Είπαν για το βιβλίο

    •  «Ο Thomas Hertog, όπως ο μέντορας και συνάδελφός του Stephen Hawking, ποτέ δεν δίστασε να είναι φιλόδοξος κατά τη διατύπωση θεωριών για το Σύμπαν. Το σαρωτικό αυτό βιβλίο προσφέρει μια κατανοητή επισκόπηση τόσο αυτών που γνωρίζουμε στην κοσμολογία όσο και ορισμένων τολμηρών ιδεών για να πορευτούμε στο άγνωστο. Αποτελεί μια εισαγωγή στην τελική θεωρία του Hawking, αλλά και μια ματιά σε ακόμη γενικότερες θεωρίες που έπονται».

    —Sean Carroll, καθηγητής θεωρητικής φυσικής, Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνιας

    •  «Μια όμορφα γραμμένη, γοητευτική περιγραφή τόσο της φυσικής όσο και των προσωπικοτήτων που συμμετείχαν στον οραματικό αγώνα του Hawking να κατανοήσει τον Κόσμο. Ο Thomas Hertog μάς προσφέρει μια συναρπαστική εικόνα εκ των έσω».

    —Neil Turok, καθηγητής θεωρητικής φυσικής, Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και Perimeter Institute for Theoretical Physics

    •  «Γιατί το Σύμπαν μας είναι όπως είναι; Πώς ξεκίνησε; Πώς μπορεί να τελειώσει; Ο Hertog διερεύνησε τα συντριπτικά αυτά ερωτήματα σε συνεργασία με τον Hawking, επιτυγχάνοντας έτσι μια προνομιακή προοπτική για το πώς, ενάντια σε τρομακτικές φυσικές πιθανότητες, το φυλακισμένο πνεύμα του Stephen απέφερε εκπληκτικές γνώσεις ακόμη και κατά τα τελευταία του χρόνια. Αυτό το εξαιρετικά γραμμένο βιβλίο προσφέρει μια εικόνα για μια ξεχωριστή προσωπικότητα, για τη δημιουργική διαδικασία γενικώς, και για το εύρος και τα όρια της τρέχουσας κατανόησης του Κόσμου μας».

    —Martin Rees, Bραβείο Crafoord Αστρονομίας, Βασιλικός Αστρονόμος του Ηνωμένου Βασιλείου

    •  «Η τελική θεωρία του Hawking εξηγείται με σαφήνεια σε αυτό το εξαιρετικά προσιτό βιβλίο. Ο συγγραφέας Thomas Hertog, ένας από τους πιο στενούς συνεργάτες του Stephen, μας προσφέρει μια ζωηρή εικόνα του Hawking τόσο ως λαμπρού φυσικού όσο και ως εκπληκτικά αποφασιστικού ανθρώπου».

    —Δρ Graham Farmelo, εταίρος του Πανεπιστημίου του Καίμπριτζ, επίκουρος καθηγητής φυσικής στο Πανεπιστήμιο Northeastern

    •  «Μια συναρπαστική εικόνα μίας από τις βαθύτερες αναζητήσεις του ανθρώπινου γένους από έναν εκ των εμβριθεστέρων επιστημόνων του».

    —Christophe Galfard, διδάκτωρ φυσικής υπό την εποπτεία του Stephen Hawking

    •  «Οι Hawking και Hertog προσπαθούν να διαμορφώσουν μια νέα φιλοσοφία της φυσικής. […] Οι έννοιες και τα επιχειρήματα που παρουσιάζονται εδώ είναι πραγματικά συγκλονιστικά. […] Το βιβλίο τους Περί της καταγωγής του Χρόνου είναι απίστευτα ανταποδοτικό».

    —The Times

    Ο συγγραφέας

    Ο Thomas Hertog (Τόμας Χέρτογκ) είναι διεθνούς φήμης κοσμολόγος και επί πολλά χρόνια υπήρξε στενός συνεργάτης του Stephen Hawking. Έλαβε το διδακτορικό του δίπλωμα στη φυσική υπό την εποπτεία του Stephen Hawking. Εργάστηκε ερευνητικά στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στη Σάντα Μπάρμπαρα και στο Πανεπιστήμιο των Παρισίων. Σήμερα είναι καθηγητής θεωρητικής φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Λουβέν, στο Βέλγιο, όπου μελετά την κβαντική φύση της Μεγάλης Έκρηξης.

    Τα περιεχόμενα του βιβλίου

    Πρόλογος 

    1. Ένα παράδοξο

    2. Ημέρα δίχως χθες

    3. Κοσμογένεση

    4. Στάχτες και καπνός

    5. Χαμένοι στο πολυσύμπαν

    6. Δεν ρωτάς; Δεν έχεις ιστορία!

    7. Χρόνος άχρονος

    8. Το Σύμπαν σαν το σπίτι μας

    Ευχαριστίες

    Σημειώσεις

    Βιβλιογραφία

    Λεξιλόγιο

    Ευρετήριο 

  • Μοντέρνοι καιροί / Modern Times

    Μοντέρνοι καιροί / Modern Times

    Σκηνοθεσία, Παραγωγή, Σενάριο, Μουσική: Τσάρλι Τσάπλιν
    Πρωταγωνιστές: Τσάρλι Τσάπλιν, Πωλέτ Γκοντάρ

    Ο Σαρλό είναι ο χαρακτήρας-σύμβολο του αιώνα μας και ήδη έχει πάρει τη θέση του δίπλα στους κλασικούς της ιστορίας του πολιτισμού: Τον Προμηθέα, τον Δον Κιχώτη και τον Άμλετ. Και τούτος ο χαρακτήρας δε χρωστάει τίποτα στη φιλολογία. Είναι αποκλειστικό δημιούργημα της μεγάλης τέχνης του αιώνα μας – και των αιώνων που θα ακολουθήσουν. (Βασίλης Ραφαηλίδης, «Το Βήμα», 21/12/1976)Το μοντέλο παραγωγής στους «μοντέρνους καιρούς».

    Όταν το φορντικό μοντέλο παραγωγής έχει πλέον  εισβάλλει για τα καλά  στον τρόπο εργασίας των ανθρώπων σε μια Αμερική που το οικονομικό κραχ του 1929 βύθισε τους  ανθρώπους στη  φτώχεια, στην ανεργία, στην εσωτερική μετανάστευση, εν πολλοίς  στην  απελπισία,  ο Τσάρλι Τσάπλιν έρχεται με τους «Μοντέρνους Καιρούς» να ασκήσει μία δριμύτατη κριτική σε αυτό. Και το κάνει καταδεικνύοντας τις αρνητικές συνέπειες αυτού του μοντέλου που αποξένωνε τον εργάτη από το προϊόν  εργασίας, του αφαιρούσε τη σκέψη, την επινοητικότητα, τη δημιουργικότητά του και τον καθιστούσε δούλο του αφεντικού του. Ενός αφεντικού  που είχε τον κύριο και αποκλειστικό έλεγχο του εργαζόμενου και το μόνο που τον ενδιέφερε δεν ήταν η ποιότητα του παραχθέντος προϊόντος, αλλά η μαζική παραγωγή και φυσικά το υψηλό κέρδος που κατέληγε στην τσέπη του.

    Το 1936 που γυρίζονται «Οι Μοντέρνοι Καιροί», ο φορντισμός βρίσκεται σε πολύ μεγάλη ευημερία. Η εργασία κατακερματίζεται σε πολλές μικρές και επαναλαμβανόμενες λειτουργίες οι οποίες έπρεπε  να γίνονται σε όσο  το δυνατό μικρότερο χρόνο, προκειμένου να  παράγεται ποσότητα προϊόντων και να αυξάνεται στον μέγιστο βαθμό η αποδοτικότητα των μηχανών. Το μοντέλο αυτό, αποτέλεσμα της επιστημονικής και τεχνολογικής εξέλιξης, υποτίθεται ότι θα εξασφάλιζε εργασία σε πολλούς ανθρώπους και ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Μία ποιότητα ζωής που με τη σειρά της θα εξασφάλιζε την ατομική ελευθερία του κάθε εργαζόμενου καθώς και τη δυνατότητα να κυνηγήσει το αμερικανικό όνειρο, ένα όμορφο σπιτικό, μία καλύτερη δουλειά, καλύτερες συνθήκες ζωής.

    Κάθε άλλο, φυσικά παρά αυτά εξασφάλισε…

    Ο αυτομαποιημένος τρόπος παραγωγής

    Την εποχή  που κινηματογραφούνται «Οι Μοντέρνοι Καιροί», στα μεγάλα αστικά κέντρα της Αμερικής παρατηρούμε τη συσσώρευση  ενός πλήθους ετερόκλητων ανθρώπων προερχόμενων από αθρόες μεταναστευτικές ροές. Δίπλα στα φωτεινά μεγαλεπήβολα φωτεινά κτίρια με τη μοντέρνα αρχιτεκτονική, υπάρχουν τα  εργοστάσια, οι  παράγκες, οι φτωχογειτονιές. Υπάρχει η εργατική τάξη που στις πλάτες της παράγεται ο πλούτος των ολίγων. Μέσα σε αυτή την εργατική τάξη θα συναντήσουμε τον ήρωά μας, τον Τσάρλι Τσάπλιν. Εργάτης ενός εργοστασίου που η θέση εργασίας του είναι πίσω από έναν ιμάντα και η μόνη του δουλειά είναι να σφίγγει βίδες στις σανίδες που περνούν από μπροστά του. Οι κινήσεις του είναι εντελώς μηχανικές και αυτοματοποιημένες, αφού  δεν χρειάζεται να σκέφτεται τι κάνει. Το μόνο που απαιτείται από αυτόν είναι η ταχύτητα. Όσο πιο γρήγορος είναι, τόσο πιο μεγάλη ικανοποίηση θα παρέχει στο αφεντικό του που δεν έχει σταματήσει να δίνει εντολές για αύξηση της ταχύτητας του ιμάντα που περνά μπροστά  από τους εργαζόμενους. Πολλές ιδιοφυείς κωμικές στιγμές ξετυλίγονται μπροστά μας όταν η ταχύτητα του ιμάντα αυξάνεται υπερβολικά, οπότε ο Τσάπλιν δεν μπορεί να ανταποκριθεί στον εξαντλητικό ρυθμό εργασίας.

    Ο Τσάρλι Τσάπλιν δημιουργεί ένα νέο είδος κινηματογραφικής γραφής.

    Όμως ο Τσάπλιν δεν είναι απλά ένας ιδιοφυής κωμικός. Είναι ένας μεγάλος σκηνοθέτης που καταφέρνει να ψυχαγωγήσει το κοινό, όχι παραπλανώντας το και απομακρύνοντάς το από τα προβλήματά του, αλλά παρουσιάζοντάς τα σε όλες  τους τις κοινωνικοπολιτικές τους διαστάσεις και με απόλυτη ειλικρίνεια προς τους θεατές του. Οι άνθρωποι ταυτίζονται με τον Τσάπλιν. Νιώθουν ότι τους καταλαβαίνει και τους συναισθάνεται ταυτόχρονα. Ο Τσάπλιν καταφέρνει να κάνει το κοινό να συνδέεται συναισθηματικά και να ταυτίζεται μαζί του, γιατί αποτελεί μέρος αυτού σαν  ένας μοναχικός περιπλανώμενος αλητάκος, φτωχός, αδύναμος, που όμως παραμένει πάντα αισθηματίας, πάντα έτοιμος να βοηθήσει όπου χρειαστεί και πάντα τρυφερός και ευαίσθητος.

    Καμία έκπτωση στην ευαισθησία του και την ενσυναίσθησή του δεν κάνει ο Τσάπλιν και σε κανενός είδους σκληρότητα δεν δεσμεύεται προκειμένου να διευκολύνει τη θέση του. Δεν αλλάζουν τον γνήσιο και αυθεντικά καλό χαρακτήρα του, οι αντιξοότητες όσο μεγάλες κι αν είναι αυτές. Παραμένει μέχρι τέλους πιστός στις αξίες της αλληλεγγύης, της δικαιοσύνης και της ελευθερίας του ατόμου. Και αυτό που έλκει το κοινό του είναι που όλα αυτά καταφέρνει να τα κάνει με έναν μοναδικό τρόπο με τον οποίο θεμελίωσε, μία νέα κινηματογραφική γλώσσα και ένα νέο κινηματογραφικό ύφος. Ο Τσάπλιν πηγαίνει κόντρα σε ένα οικονομικό σύστημα που αλλοτριώνει τα πάντα, τον εργάτη από το προϊόν εργασίας του, τον ίδιο από τον εαυτό του και από τους υπόλοιπους εργάτες που δουλεύουν στην ίδια γραμμή παραγωγής, αντιστρέφοντας επί της ουσίας τη χρηστικότητα των μέσων  παραγωγής και αναδεικνύοντας τα καταστροφικά αποτελέσματα που μπορεί να προκληθούν, όταν αυτά τα μέσα παραγωγής βρίσκονται στα χέρια των ιδιοκτητών που αποβλέπουν στο μέγιστο κέρδος.

    Πορεία προς την ανεξαρτητοποίηση

    Σε ένα από τα πρώτα πλάνα της ταινίας βλέπουμε μία τεράστια μηχανή να δεσπόζει και οι εργάτες γύρω της να μοιάζουν μικρά ασήμαντα ανθρωπάκια. Αυτομάτως, αντιλαμβανόμαστε τη διαταραγμένη σχέση μεταξύ εργατών και μέσων παραγωγής. Όταν σε μια από τις πιο εμβληματικές  σκηνές στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου,  ο Τσάπλιν γίνεται μέρος του γραναζιού της τεράστιας μηχανής, η δυσαρμονία ανάμεσα στις παραγωγικές  δυνάμεις και τις παραγωγικές σχέσεις, αναδεικνύεται κινηματογραφικά ίσως με τον καλύτερο τρόπο που θα μπορούσε να αποδοθεί, ξεπερνώντας ακόμη και την πιο ρεαλιστική απεικόνιση αυτού του φαινομένου. Ο εργάτης, η κατ’ εξοχήν παραγωγική δύναμη, δεν ελέγχει το μέσο παραγωγής, τη μηχανή, δεν είναι κύριος αυτής, αλλά υποδουλώνεται σε αυτήν, γίνεται εξάρτημά της. Ένα όμως εξάρτημα που δεν ταιριάζει με τα υπόλοιπα γρανάζια της. Και δεν ταιριάζει, γιατί διαθέτει βούληση και αυτοσυνειδησία ως λογικό ον. Δύο όμως χαρακτηριστικά που  κινδυνεύουν άμεσα να χαθούν και μαζί να εκλείψει και αυτή η διαφοροποίηση, αν ο ίδιος παραδοθεί αμαχητί στα γρανάζια της ολοκληρωτικής καταστροφής της προσωπικότητάς του, αν αφεθεί να αλλοτριωθεί πλήρως από το σύστημα παραγωγής.

    Η πραγµατική απελευθέρωση για τον Μαρξ, ξεκινά με την πλήρωση των βιοτικών αναγκών και ολοκληρώνεται με την εναρμόνιση των παραγωγικών δυνάµεων και παραγωγικών σχέσεων.  Και μια τέτοια απελευθέρωση επιχειρεί ο Τσάπλιν. Πρώτα και κύρια προβάλλει την αντίστασή του κατά της ρομποτοποίησής του. Σε επόμενο στάδιο, προέχει η ικανοποίηση των βιοτικών του αναγκών. Μέσα από τη γνωριμία του με το ορφανό κορίτσι που επιδιώκει και εκείνη την πλήρωση των βιοτικών της αναγκών, δημιουργείται αυτομάτως η κοινωνική σχέση, η αλληλεξάρτηση των ανθρώπων που θέλει τον έναν να σκέφτεται τον άλλον, σπάζοντας την αποξένωση που μέσω του οικονομικού συστήματος τείνει να κυριαρχήσει παντού και σε όλα τα επίπεδα των σχέσεων και μαζί καταφέρνουν, υποστηρίζοντας ο ένας τον άλλον, να εξασφαλίζουν με τον δικό τους τρόπο τα προς το ζην.

    Αντίσταση μέσω της άρνησης και της ανθρώπινης επαφής

    Η στάση του Σαρλό, δείχνει γενικά μία δυσκολία χειρισμού των καθημερινών πραγμάτων και κατ’ επέκταση των καθημερινών γεγονότων που λαμβάνουν χώρα γύρω του. Βρίσκεται πάντα σε χώρους που δεν έχει επιδιώξει να βρεθεί και καταφέρνει πάντα μέσω της άρνησής του να φέρει αποτελέσματα που τελικά ικανοποιούν τον δικό του κόσμο, αυτόν που ο ίδιος έχει δημιουργήσει. Έτσι για παράδειγμα, βρίσκεται τυχαία στο επίκεντρο των απεργιακών κινητοποιήσεων που καταστέλλονται βίαια από την αστυνομία, ή  στη φυλακή όπου μέσα από εντελώς τυχαία γεγονότα λαμβάνει ιδιαίτερα προνόμια από τη διοίκηση των φυλακών ή στο κέντρο διασκέδασης όπου ξεχνώντας τα λόγια του τραγουδιού λαμβάνει το πιο θερμό χειροκρότημα μέσα από τους αυτοσχεδιασμούς του. Ο Σαρλό  στην πραγματικότητα αντιστέκεται σε έναν κόσμο που τον αδικεί, αντικαθιστώντας τον με έναν δικό του κόσμο όπου κύριος αυτού του κόσμου είναι ο ίδιος. Mέσα σε αυτόν τον κόσμο δεν είναι μόνος του, αλλά συνοδοιπορεί με άτομα που συμπάσχει και συμπάσχουν μαζί του, αναδεικνύοντας τη δύναμη της συντροφικότητας όπου ο ένας εξαρτάται, συμπληρώνει και υποστασιοποιείται μέσω του άλλου.

    Τελευταία σεκάνς της ταινίας στον δρόμο της ζωής πιασμένοι χέρι χέρι ο Τσάπλιν και η ορφανή κοπέλα, το χαμίνι που καταδιώκει  αστυνομία,  βαδίζουν προς το άγνωστο έχοντας στις αποσκευές τους την άρνηση του κατεστημένου, τον δικό τους ιδιωτικό κόσμο και τη συνεκτική τους σχέση κόντρα στη διάλυση, στην αποξένωση, στη δουλικότητα. Σώζουν την αξιοπρέπειά τους και  αντλούν δύναμη ο ένας από τον άλλον να προχωρήσουν, κοιτώντας πάντα προς τα εμπρός, οραματιζόμενοι καλύτερους ανθρώπινους κόσμους.

    Η Καλλίτσα Βλάχου είναι εκπαιδευτικός και αντιπρόεδρος της Κινηματογραφικής Λέσχης Πετρούπολης. Ολοκληρώνει το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών: Φιλοσοφία και Τέχνες στη Σχολή  Ανθρωπιστικών Σπουδών του  Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου. Έχει παρακολουθήσει το Πρόγραμμα Συμπληρωματικής Εκπαίδευσης στο ΕΚΠΑ με τίτλο:  Κινηματογράφος: Ιστορία, Πρακτικές και Βασικές Αρχές Σκηνοθεσίας.  Αγαπάει πολύ τον Κινηματογράφο που για την ίδια δεν αποτελεί ένα απλό μέσο ψυχαγωγίας αλλά ένα μέσο που σε μεταφέρει σε ατελείωτα και συναρπαστικά ταξίδια του νου και της ψυχής. Σε τέτοια ταξίδια τη μεταφέρει και η δεύτερη μεγάλη της αγάπη, η λογοτεχνία. Όμως τι νόημα θα είχαν τα ταξίδια του νου και της ψυχής αν δεν μοιραζόταν τις εμπειρίες της με τους αγαπημένους της; Και μέσα σε αυτούς τους αγαπημένους κυρίαρχο ρόλο κατέχουν οι μαθητές της που η μοιρασιά μαζί τους αποκτά ιδιαίτερη αξία. Γιατί όταν επικοινωνείς μέσα από τα μονοπάτια της τέχνης με ανθρώπους που βρίσκονται στο ξεκίνημα της ζωής τους, ε… τότε χαίρεσαι γιατί ξέρεις ότι η τέχνη μόνο σε ξέφωτα οδηγεί και χαίρεσαι γιατί βοήθησες και βοηθάς κάποιους να βρεθούν σε αυτά…

  • ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗ – Αποκωδικοποιώντας 4 δισεκατομμύρια χρόνια ζωής

    ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΣΥΝΑΡΜΟΛΟΓΗΣΗ – Αποκωδικοποιώντας 4 δισεκατομμύρια χρόνια ζωής

    ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

    NEIL SHUBIN

    Μετάφραση: Έμυ Καραμέτα
    Επιστημονική επιμέλεια: Σπύρος Σφενδουράκης

    ISBN 978-960-524-981-6

    Διαστάσεις: 14 x 21 cm
    Αριθμός σελίδων: 360
    Τιμή: € 18Η πρόοδος της επιστήμης συμβάλλει στο να απαντηθούν βασικά ερωτήματα για την ανθρώπινη ύπαρξη: Είναι η παρουσία μας σε τούτο τον πλανήτη αποτέλεσμα τύχης; Ή μήπως η πορεία που μας έφερε εδώ ήταν αναπόφευκτη; Πώς προέκυψαν οι μεγάλες αλλαγές στην ιστορία της ζωής; Και, σε επίπεδο DNA, ποιος συνδυασμός γονιδίων διαφοροποιεί έναν βάτραχο από μια πέστροφα, έναν χιμπατζή ή τον άνθρωπο; Σύμφωνα με τον συγγραφέα, αν ξέρεις πώς να ψάξεις, η επιστημονική έρευνα μετατρέπεται σ’ ένα παγκόσμιο κυνήγι θησαυρού για απολιθώματα ψαριών με χέρια, φιδιών με πόδια και πιθήκων με όρθια βάδιση ― αρχαίων πλασμάτων που όλα αποκαλύπτουν σημαντικές στιγμές στην πορεία της ζωής στη Γη.

    Επιπλέον, νέα πειράματα ρίχνουν φως σε μια ιστορία δισεκατομμυρίων ετών, που την έχουν σημαδέψει πλήθος συνεργασίες, ανταγωνισμοί, τροποποιήσεις, «κλοπές» και «πόλεμοι». Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και μέσα στο DNA. Με τους ιούς να το μολύνουν συνεχώς και τα διάφορα τμήματά του να «πολεμούν» μεταξύ τους, το γονιδίωμα κάθε ζωικού κυττάρου διαρκώς αναδιατάσσεται. Ο δυναμισμός αυτός δημιουργεί νέα όργανα και νέους ιστούς, δηλαδή βιολογικές καινοτομίες που μεταμόρφωσαν τον κόσμο. Αν νομίζετε ότι τα φτερά έγιναν για να βοηθήσουν τα ζώα να πετούν ή οι πνεύμονες και τα πόδια για να μπορούν να βαδίζουν στη στεριά, κάνετε μεγάλο λάθος.

    Η ιστορία της ζωής είναι ένα μακρύ, παράξενο και θαυμαστό ταξίδι δοκιμής και σφάλματος, τύχης και αναπόφευκτου, παρακάμψεων, επαναστάσεων και εφευρέσεων. Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας αφηγείται την πορεία αυτή, αλλά και το πώς καταφέραμε να τη γνωρίσουμε.Βιογραφικό

    Ο Νηλ Σούμπιν είναι αμερικανός εξελικτικός βιολόγος και παλαιοντολόγος, τακτικός Καθηγητής Βιολογίας και Ανατομίας των Οργανισμών στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, και κοσμήτορας του Μουσείου Φηλντ Φυσικής Ιστορίας, ενός από τα μεγαλύτερα σχετικά μουσεία στον κόσμο. Είναι μέλος του Ιδρύματος John Simon Guggenheim, της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ, της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών, της Αμερικανικής Ένωσης για την Πρόοδο της Επιστήμης και της Αμερικανικής Εταιρείας Φιλοσοφίας. Απόφοιτος του Πανεπιστημίου Κολούμπια και διδάκτορας από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, είναι ευρύτερα γνωστός για την ανακάλυψη (σε συνεργασία με τους Ted Daeschler και Farish Jenkins) του οργανισμού Tiktaalik roseae, που αναγνωρίζεται ως μεταβατική μορφή από τους οστεϊχθύς στα τετράποδα σπονδυλόζωα. Άλλα βιβλία του: Your Inner Fish: A Journey into the 3.5 Billion-Year History of the Human Body (2008· ελλ. έκδ. Το ψάρι μέσα μας: Μια περιπλάνηση στη διάρκειας 3,5 δισεκατομμυρίων ετών ιστορία του ανθρώπινου σώματος, Κάτοπτρο 2009) και The Universe Within: Discovering the Common History of Rocks, Planets, and People (2013· «Το σύμπαν μέσα μας: Ανακαλύπτοντας την κοινή ιστορία πετρωμάτων, πλανητών και ανθρώπων»).

  • Podcast: ΧΑΪΖΕΝΜΠΕΡΓΚ – ΜΕΓΑΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ – ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΕΣ ΖΩΕΣ: ΟΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ.

    Podcast: ΧΑΪΖΕΝΜΠΕΡΓΚ – ΜΕΓΑΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ – ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΕΣ ΖΩΕΣ: ΟΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ.

    Αγαπητές φίλες και φίλοι

    Σε αυτό το podcast το InScience παρουσιάζει μια σύντομη βιογραφία του Βέρνερ Χάιζενμπεργκ, όπως έχει γραφεί από τον Στέφανο Τραχανά, στο βιβλίο του με τίτλο ΜΕΓΑΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ – ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΕΣ ΖΩΕΣ: ΟΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ.

    Το βιβλίο εκδόθηκε το 2014 από τις ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ και κυκλοφορεί εκτός εμπορίου. Οι ενδιαφερόμενοι αναγνώστες μπορούν να το προμηθευτούν από την ιστοσελίδα των εκδόσεων.

    Την επιμέλεια του podcast είχε η Ομάδα Αφήγησης Παραμυθανθός

    Αφηγητής: Δημήτρης Μάλλης

    Μουσική επένδυση: Serge Pavkin, “REFLECTED LIGHT”

    Την κεντρική εικόνα του podcast φιλοτέχνησε ο εικαστικός Χρήστος Αλαβέρας από τη Θεσσαλονίκη.

    H συντακτική επιτροπή του InScience αισθάνεται την ανάγκη να ευχαριστήσει θερμά τις ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ και ιδιαίτερα την κυρία Ελένη Χρηστιά για την ευγενική παραχώρηση της άδειας για την αναπαραγωγή του υλικού.

  • Φιλοσοφία της Τεχνολογίας

    Φιλοσοφία της Τεχνολογίας

    ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΟΠΗ

    Συλλογικό Έργο: Χαράλαμπος Κόκκινος,  Μανώλης Πατηνιώτης, Λάνγκτον Βίνερ,  Νταϊάν Μικέλφελντερ,  Καρλ Μίτσαμ,  Λιν Ράντερ Μπέικερ,  Άντριου Φίνμπεργκ, Ζόν Κίρι Μπέργκ,  Όλσεν, Έβαν Σέλινγκερ, Φίλιπ Μπρέι, Σβεν Όβε Χάνσον.

    Επιμελητές Τόμου: Χαράλαμπος Κόκκινος, Μανώλης Πατηνιώτης

    ISBN: 978-618-5289-88-1
    Διαστάσεις: 14 Χ 21
    Αριθμός σελίδων: 328
    Τιμή: 19.08€Η προσδοκία των επιμελητών αυτού του τόμου είναι να αναδείξουν τη σημασία και την επικαιρότητα της Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας ιδιαίτερα σε μια εποχή που από πολλές απόψεις θυμίζει τη λεγόμενη πρώτη κρίση της νεοτερικότητας. Στις αρχές του 20ού αιώνα η ιδέα περί της «εκτός ελέγχου τεχνολογίας» τροφοδότησε έναν συντηρητικό τρόπο σκέψης που αποτέλεσε ένα από τα κεντρικά νήματα του διανοητικού κλίματος του Μεσοπολέμου. Σήμερα, μοιάζει να διανύουμε μια παρόμοια περίοδο δαιμονοποίησης της τεχνολογίας, η οποία γίνεται αντιληπτή ως μια δύναμη που έχει ξεφύγει, και πάλι, από τον ανθρώπινο έλεγχο και δρομολογεί έναν οδυνηρό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Αποτελεί, ασφαλώς, ειρωνεία το γεγονός ότι, και στις δύο περιπτώσεις, πολλοί από τους πρωταγωνιστές αναζήτησαν τη λύτρωση από την «εκτός ελέγχου τεχνολογία» στην ίδια την τεχνολογία. Πέρα από αυτό όμως, σήμερα δεν μπορούμε να θεμελιώνουμε τη φιλοσοφική θεώρηση της τεχνολογίας ούτε στη ρομαντική ουσιοκρατία ούτε στη θετικιστική ορθολογικότητα. Τα πράγματα έχουν αλλάξει ριζικά, έχουν γίνει περίπλοκα και η πείρα ενός αιώνα γεμάτου με πρωτοφανείς καταστροφές αλλά και με πρωτόγνωρα τεχνολογικά επιτεύγματα δεν μας επιτρέπει να είμαστε αφελείς. Η Φιλοσοφία της Τεχνολογίας μπορεί να φωτίσει τον δρόμο για την κατανόηση της εποχής μας –του τεχνοεπιστημονικού πολιτισμού που αποτελεί το παρόν μας– και, ταυτόχρονα, να αναδείξει την κοινωνική προοπτική που κρύβεται στην κριτική θεώρηση της τεχνολογίας.Βιογραφικά 

    Ο ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΑΤΗΝΙΩΤΗΣ είναι ιστορικός των επιστημών και των τεχνικών στους νεότερους χρόνους. Διετέλεσε καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του ΕΚΠΑ και, από το 2021, είναι καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του ίδιου πανεπιστημίου. Μελέτησε για πολλά χρόνια την Ιστορία της Επιστήμης στην ευρωπαϊκή περιφέρεια και προσπάθησε να γεφυρώσει τη μελέτη της ευρωπαϊκής επιστήμης με τις μετα-αποικιακές σπουδές. Στη συνέχεια, έστρεψε το ενδιαφέρον του στην Ιστορία και τη Φιλοσοφία του Ψηφιακού. Από τη σκοπιά της Ιστορίας, διερευνά τη διαμόρφωση της ψηφιακής οντολογίας μέσω της διασταύρωσης της Θεωρίας της Πληροφορίας με τις Μηχανές Διακριτών Καταστάσεων. Από τη σκοπιά της Φιλοσοφίας, διερευνά τις έννοιες της δυνητικότητας και της αρθρωσιμότητας, καθώς και τις νέες δυνατότητες που αυτές προσφέρουν για κοινωνικό έλεγχο και προσωπική αυτοδιάθεση. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του διεθνούς δικτύου για την Ιστορία της Επιστήμης και της Τεχνολογίας στην περιφέρεια της Ευρώπης καθώς και μέλος της Ακαδημαϊκής Επιτροπής που συντόνισε τη δημιουργία του μεταπτυχιακού προγράμματος «Επικοινωνία της Επιστήμης» του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου. Η προσωπική του ιστοσελίδα βρίσκεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση digiscapes.org.

    Ο ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΚΟΚΚΙΝΟΣ γεννήθηκε, και μεγάλωσε, στο Περιστέρι το 1966. Πριν κλείσει τα 15 του χρόνια ξεκίνησε να δουλεύει, τους καλοκαιρινούς μήνες και μέχρι το τέλος του Λυκείου, ως ανειδίκευτος εργάτης σε βιοτεχνία που κατασκεύαζε επάργυρα και επίχρυσα αντικείμενα. Στη συνέχεια, σπούδασε μηχανικός στο ΕΜΠ, όπου και αναγορεύτηκε διδάκτορας στο πλαίσιο της προσπάθειάς του να προσεγγίσει κριτικά τη σχέση ανάμεσα στην τεχνολογία και τον πολιτισμό. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 εργάστηκε στον τομέα της Εκπαίδευσης Ενηλίκων, έχοντας την ευθύνη σχεδιασμού και υλοποίησης προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης και διδάσκοντας στο ΕΜΠ, στο ΕΚΠΑ και στο ΕΑΠ. Έχει δημοσιεύσει (ξεκινώντας από το 1993) τέσσερα βιβλία, ποιήματα, διηγήματα, επιστημονικά δοκίμια και άρθρα, βιβλιοκριτικές και κείμενα ευρύτερου ενδιαφέροντος ενώ έχει γράψει το σενάριο της τηλεταινίας Απόδραση; (ΕΤ-2,1996). Τα τελευταία χρόνια εργάζεται σε ΝΠΔΔ και διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Επικοινωνία της Επιστήμης» του ΕΑΠ. Του αρέσει να κάνει στίβο,να μαθαίνει την τέχνη του Kung Fu και να παίζει τένις μα πάνω από όλα να παρατηρεί τον εξάχρονο γιό του Οδυσσέα καθώς μεγαλώνει.

  • Ομιλία Χρίστου Παπαδημητρίου “Περί Φυσικής και Τεχνητής Νοημοσύνης”

    Ομιλία Χρίστου Παπαδημητρίου “Περί Φυσικής και Τεχνητής Νοημοσύνης”

    Το InScience παρουσιάζει την ομιλία του καθηγητή του Πανεπιστημίου Columbia Χρίστου Παπαδημητρίου, με τίτλο «Περί Φυσικής και Τεχνητής Νοημοσύνης», στην εκδήλωση που διοργανώθηκε προς τιμήν του από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΕΙΕ) και τον Σύλλογο Αποφοίτων της Βαρβακείου Σχολής. Η ομιλία έλαβε χώρα την Τετάρτη 31 Μαΐου 2023. Η παρουσίαση γίνεται μετά από σχετική άδεια του ΕΙΕ. Το βίντεο από την εκδήλωση ανακτήθηκε από την διεύθυνση https://helios-eie.ekt.gr/EIE/handle/10442/18501 του ιστότοπου του ΕΙΕ.

    Σύντομο Βιογραφικό

    Ο Χρίστος Παπαδημητρίου γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ελλάδα. Σπούδασε ηλεκτρολόγος-μηχανολόγος στο Πολυτεχνείο της Αθήνας και κατόπιν έκανε διδακτορικό στη θεωρία των υπολογιστών στο Princeton. Έχει διδάξει στο ΕΜΠ και στα πανεπιστήμια Harvard, ΜΙΤ, Stanford, Berkeley και Columbia των ΗΠΑ. Η έρευνά του κινείται κυρίως στους τομείς της θεωρίας των αλγορίθμων, της υπολογιστικής πολυπλοκότητας και της θεωρίας παιγνίων. Έχει δημοσιεύσει εκατοντάδες πρωτότυπα επιστημονικά άρθρα. Τα βιβλία του Elements of the Theory of Computation, Computational Complexity και Combinatorial Optimization: Algorithms and Complexity, καθώς και το πιο πρόσφατο Algorithms είναι ήδη κλασικά στο είδος τους. Ο Χρίστος Παπαδημητρίου έχει γράψει επίσης το μυθιστόρημα Τούρινγκ, Μαθήματα Αγάπης (Λιβάνης, 2003), καθώς και τα βιβλία Ισόβια στους Χάκερ; Απόψεις για το Ιnternet, την Επιστήμη και όλα τα υπόλοιπα (Καστανιώτης, 2004), και Ανεξαρτησία (Πατάκης, 2012) ενώ συμμετείχε και στην ομάδα συγγραφής του Logicomix. Είναι μέλος του American Academy of Arts and Sciences, του National Academy of Sciences και του National Academy of Engineering των Η.Π.Α. Έχει τιμηθεί με τα βραβεία: Knuth, Gödel, EATCS, IEEE’s John von Neumann Medal, IEEE Computer Society Charles Babbage Award, Technion’s 2019 Harvey Prize, ACM EC’s inaugural career award, και IEEE’s Women of the Edvac Computer Pioneer Award.  Το 2015, ο Προέδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας τον τίμησε με το μετάλλιο του Τάγματος του Φοίνικα.